در ماه‌های اخیر، موجی از اعتراضات در کشورهای مختلف اروپا و فراتر از آن شکل گرفته که نسل زد، یعنی جوانانِ تقریباً ۱۳ تا ۲۹ ساله، در بسیاری از آن‌ها نقشی محوری ایفا می‌کند. این اعتراضات طیف گسترده‌ای از مطالبات را در بر می‌گیرد؛ از نگرانی درباره آینده آموزش و فرصت‌های شغلی گرفته تا افزایش هزینه‌های مسکن، فشارهای اقتصادی و نارضایتی از عملکرد دولت‌ها.
برای بسیاری از جوانان اروپایی، این مسائل صرفاً مشکلاتی مقطعی نیستند، بلکه موانعی جدی در مسیر دستیابی به استقلال مالی، امنیت اقتصادی و آینده‌ای باثبات به شمار می‌روند. در همین حال، دولت‌های اروپایی با فشارهای فزاینده‌ای برای پاسخ‌گویی به این مطالبات روبه‌رو هستند.
گسترش این اعتراضات پرسش مهمی را مطرح می‌کند: چه چیزی نسل زد اروپایی را تا این اندازه خشمگین کرده است؟
نارضایتی‌های مشترک در اروپا
اگرچه دلایل آغاز اعتراضات در کشورهای اروپایی متفاوت است، بسیاری از این جنبش‌ها ریشه در نارضایتی‌های مشترکی دارند.
در اسپانیا، اخراج ماریکارمن آباسکال، زنی ۸۷ ساله، از خانه‌اش به یکی از محرک‌های موج اعتراضات تبدیل شد. در فرانسه، دانشجویان در حمایت از معلمان اعتصاب‌کننده به خیابان‌ها آمدند. در آلبانی نیز اعتراضات دانشجویی ماه‌هاست ادامه دارد. اعتراضاتی که ابتدا در واکنش به طرحی برای اجرای یک پروژه توسعه لوکس با حمایت جرد کوشنر، داماد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شکل گرفت.
با وجود تفاوت در جرقه‌های اولیه، این اعتراضات به بستری برای بیان طیف گسترده‌ای از نارضایتی‌ها تبدیل شده‌اند. نارضایتی‌هایی که در نهایت به خشم فراگیر نسلی دامن می‌زنند که نگران است در مقایسه با والدین خود، فرصت‌های کمتری برای ساختن آینده‌ای بهتر داشته باشد.
این جنبش‌ها همچنین از یکدیگر تأثیر می‌پذیرند. معترضان در ایتالیا و یونان در شعارهای خود از همتایان فرانسوی‌شان یاد کرده‌اند. اعتراضات مرتبط با بحران مسکن در اسپانیا نیز به پرتغال گسترش یافته است. افزون بر این، ارتباط میان جنبش‌های دانشجویی در کشورهای مختلف اروپا تقویت شده است. آلیس دو بریتو، معاون اتحادیه اصلی دانشجویی فرانسه، «UNEF»، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان گفت: «اتحادیه‌های دانشجویی در سراسر اروپا تجربیات و توصیه‌های خود را با یکدیگر به اشتراک می‌گذارند.»
او با تأکید بر شباهت مطالبات جوانان در کشورهای مختلف افزود: «من شباهت‌های بسیار بیشتری نسبت به تفاوت‌ها می‌بینم. همه ما درباره ضرورت سرمایه‌گذاری در آموزش، دانشگاه‌ها و جوانان به‌طور کلی صحبت می‌کنیم. اما هزینه‌های زندگی و مسکن نیز از دغدغه‌های مشترک ما هستند.»
این مطالبات در سخنان سابرینا بریزولا، رهبر اتحادیه دانشجویی ایتالیا، نیز بازتاب یافته است. او آخر هفته گذشته در یک تجمع اعتراضی خواستار شنیده شدن صدای جوانان شد و گفت: «بیایید صدای خود را برای مدارسی که سقفشان بر سرمان فرو نمی‌ریزد، برای کار امن و شایسته، برای خدمات درمانی عمومی و برای عدالت اجتماعی بلند کنیم.»
از نگاه جولیوس فینتلمن، یکی از بنیان‌گذاران و سردبیر خبرنامه روزانه European Correspondent، این اعتراضات بیانگر نوعی ناامیدی عمیق‌اند. احساسی که از ناکامی سیاست‌های اروپا در پاسخ‌گویی به نیازهای نسل آینده سرچشمه می‌گیرد.
فینتلمن علاوه بر مشکلات آموزش و مسکن، به ناامنی فزاینده در بازار کار نیز اشاره می‌کند؛ بازاری که در آن، به گفته او، هوش مصنوعی تأثیر نامتناسبی بر مشاغل ابتدایی و سطح پایین دارد. او بحران اقلیمی را نیز یکی دیگر از عوامل زمینه‌ساز نارضایتی جوانان می‌داند. فینتلمن در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان اظهار کرد: «به‌نظر من، آنچه اساساً شاهدش هستیم، زیر سؤال رفتن وعده‌ای است که دموکراسی لیبرال داده بود: اینکه نسل بعدی زندگی بهتری از نسل پیش از خود خواهد داشت. اما دیگر نمی‌توان به‌سادگی گفت این وعده محقق خواهد شد.»
با این حال، نارضایتی‌های اجتماعی تنها بخشی از ماجرا هستند. دولت‌های اروپایی برای پاسخ‌گویی به مطالبات فزاینده شهروندان با محدودیت‌های اقتصادی نیز روبه‌رو هستند. کشورهایی مانند یونان، ایتالیا، فرانسه، بلژیک، اسپانیا و پرتغال با چالش‌هایی همچون بدهی عمومی بالا و محدودیت بودجه مواجه‌اند؛ شرایطی که افزایش هزینه‌های دولتی را دشوارتر می‌کند. برای نمونه، بازده اوراق قرضه فرانسه روز چهارشنبه به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۰۲ رسید. ماجرایی که می‌تواند هزینه تأمین مالی دولت را افزایش دهد و فشار بیشتری بر بودجه عمومی وارد کند.
در چنین شرایطی، شکاف میان انتظارات جوانان و توانایی دولت‌ها برای پاسخ‌گویی به آن‌ها به یکی از محورهای اصلی اعتراضات تبدیل شده است. شکافی که نشان می‌دهد خشم نسل زد را نمی‌توان صرفاً واکنشی به یک رویداد یا سیاست خاص دانست، بلکه باید آن را در چارچوب مجموعه‌ای از نگرانی‌های اقتصادی و اجتماعی درباره آینده بررسی کرد.
اعتراض به وضعیت آموزش و بحران مسکن
آلیس دو بریتو به CNN گفته: «اعتراضات دانشجویی در فرانسه پدیده تازه‌ای نیستند و در ۹ سال گذشته، هم‌زمان با آغاز سال تحصیلی در ماه‌های سپتامبر و اکتبر، بارها شکل گرفته‌اند.» به گفته او، دانشجویان پس از بازگشت به مراکز آموزشی با کمبود معلم و تجهیزات نامناسب روبه‌رو می‌شوند؛ مشکلاتی که هر سال نارضایتی آن‌ها را افزایش می‌دهد.
با این حال، اعتراضات امسال به‌سرعت گسترش یافت و مطالبات دانش‌آموزان نیز فراتر از مشکلات روزمره مدارس رفت. آن‌ها خواستار کاهش تعداد دانش‌آموزان در کلاس‌ها، افزایش دستمزد معلمان، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آموزشی برای مقابله با پیامدهای بحران اقلیمی و پایان دادن به خشونت پلیس علیه جوانان شدند. دو بریتو در این باره گفت: «مردم از انتظار برای دریافت پاسخ خسته شده‌اند.»
مطالبه برای بهبود وضعیت آموزش به فرانسه محدود نمانده است. به گزارش رویترز، هزاران دانش‌آموز و معلم در سراسر یونان به خیابان‌ها آمدند. گروهی از معترضان نیز در مقابل پارلمان در آتن تجمع کردند و شعار دادند: «از یونان تا فرانسه، آموزش عمومی و رایگان می‌خواهیم.» در ایتالیا هم، هنگامی که دانش‌آموزان در ۷ اکتبر برای نخستین بار یکی از دبیرستان‌های رم را به اشغال خود درآوردند، بیانیه دفاع از اقدامشان را با دو کلمه آغاز کردند: «مثل فرانسه.»
با این حال، دولت ایتالیا تلاش کرده است تفاوت‌های میان شرایط این کشور و فرانسه را برجسته کند. جوزپه والدیتارا، وزیر آموزش ایتالیا، اوایل همین ماه گفت: «وضعیت ایتالیا با فرانسه بسیار متفاوت است.» او همچنین استدلالی را مطرح کرد که از سوی جریان راست افراطی این کشور نیز بیان شده است: اینکه دشواری ادغام مهاجران نسل دوم در نظام آموزشی، یکی از عوامل تشدید اعتراضات در فرانسه است؛ عاملی که به گفته او، در ایتالیا وجود ندارد.
اما آموزش تنها دغدغه مشترک جوانان اروپایی نیست. بحران مسکن نیز به یکی از محورهای اصلی اعتراضات در کشورهای مختلف تبدیل شده است. معترضان ایتالیایی می‌گویند اعتراضات مسکن در اسپانیا را که در ماه سپتامبر شدت گرفت و در نهایت دولت را به اعلام انتخابات زودهنگام واداشت، از نزدیک دنبال کرده‌اند.
برای دانشجویان، دسترسی به مسکن مقرون‌به‌صرفه ارتباط مستقیمی با امکان ادامه تحصیل دارد. دانشجویانی که در یکی از اردوگاه‌های اعتراضی رم با سی‌ان‌ان گفت‌وگو کردند، تأکید داشتند که نمی‌توان از آموزش باکیفیت سخن گفت، بی‌آنکه مشکل هزینه‌های مسکن را در نظر گرفت.
گسترش اعتراضات؛ از بحران مسکن تا مطالبه تغییر سیاسی
دامنه اعتراضات در اروپا به‌تدریج از مطالبات دانشجویی و نگرانی‌های نسل زد فراتر رفته و گروه‌های اجتماعی دیگری را نیز دربر گرفته است. در ایتالیا، کامیون‌داران در اعتراض به افزایش قیمت سوخت پس از جنگ ایران، مسیرهای حمل‌ونقل را مسدود کردند. اقدامی که به اختلال در تولید برخی محصولات غذایی انجامید. در همین حال، بحران مسکن نیز به مسئله‌ای فراتر از شکاف نسلی تبدیل شده و گروه‌های سنی مختلف را به میدان اعتراض کشانده است.
در پرتغال، هزاران نفر در طول این هفته هر شب در میدان روسیو، یکی از میدان‌های پرتردد لیسبون، تجمع کرده‌اند. برخی از معترضان حتی در میدان چادر برپا کردند. دستگیری ۵۵ نفر در ساعات اولیه صبح سه‌شنبه نیز به نارضایتی‌ها دامن زد و زمینه‌ساز اعتراضات بیشتری شد. معترضان پرچم‌هایی با شعار «خانه‌هایی برای سکونت» را در دست داشتند. آن‌ها خواستار تعیین سقف برای افزایش اجاره‌بها و لغو قانونی شدند که تخلیه املاک و اخراج مستأجران را آسان‌تر می‌کند.
در کشورهای دیگری مانند آلبانی و صربستان نیز اعتراضات طولانی‌مدت، بیش از آنکه بر مسائل آموزشی یا هزینه‌های زندگی متمرکز باشند، فساد را هدف قرار داده‌اند. این اعتراضات به جنبش‌هایی گسترده‌تر تبدیل شده‌اند که خواستار تغییرات سیاسی اساسی و کنار رفتن دولت‌های مستقر هستند.
هفته گذشته، پس از آنکه اعتراضات در آلبانی به خشونت کشیده شد، ادی راما، نخست‌وزیر این کشور، در برابر درخواست‌ها برای کناره‌گیری مقاومت کرد. او مدعی شد که معترضان برنامه‌های دولت برای پیوستن آلبانی به اتحادیه اروپا را به خطر می‌اندازند و مخالفان سیاسی خود را مسئول دامن زدن به ناآرامی‌ها دانست.
با این حال، خواسته‌های بخشی از معترضان فراتر از اصلاحات محدود است. یکی از شرکت‌کنندگان در اعتراضات آلبانی به خبرگزاری رویترز گفت: «ما خواهان تغییر هستیم و به همین دلیل اینجا حضور داریم. ما انقلاب و دولت جدید می‌خواهیم. به دنبال مذاکره نیستیم و می‌خواهیم هرچه سریع‌تر دولت جدیدی تشکیل شود.»
در صربستان نیز اعتراضات به رهبری دانشجویان که طی دو سال گذشته بر فضای سیاسی کشور تأثیر گذاشته‌اند، به یکی از چالش‌های مهم برای الکساندر ووچیچ، رهبر باسابقه این کشور، تبدیل شده‌اند. این جنبش در آستانه انتخابات پارلمانی روز یکشنبه، به نیرویی مهم در برابر او بدل شده است.
موج تازه‌ای از اعتراضات در راه اروپا است!
نشانه‌ها حاکی از آن است که اعتراضات در اروپا به این زودی‌ها فروکش نخواهد کرد. فرانسه خود را برای دور تازه‌ای از تظاهرات آماده می‌کند و مقامات مسئول در تلاشند تا از تکرار ناآرامی‌های عمومی آخر هفته گذشته جلوگیری کنند.
برنامه‌های اعتراضی به فرانسه محدود نمی‌شوند. اتحادیه‌های کارگری بزرگ در فرانسه و اسپانیا به‌ترتیب خواستار برگزاری اعتصاب عمومی در روزهای ۵ و ۱۱ نوامبر شده‌اند. در آلمان نیز گروهی با نام «نسل زد دست به کار می‌شود»، خواستار برگزاری اعتراضات سراسری در ۳۱ اکتبر شده است. در همین حال، اتحادیه‌های دانشجویی در بریتانیا و ایتالیا در حال برنامه‌ریزی برای برگزاری یک روز اقدام مشترک در ۲۰ نوامبر هستند تا به افزایش هزینه‌های آموزش اعتراض کنند.
اینکه موج کنونی اعتراضات به اصلاحات پایدار منجر خواهد شد یا به‌تدریج فروکش خواهد کرد، هنوز روشن نیست. آنچه مشخص است، این است که در بخش‌هایی از اروپا، شمار فزاینده‌ای از جوانان دیگر به وعده‌های آینده‌ای بهتر بسنده نمی‌کنند؛ آن‌ها خواهان اقدام جدی در زمان حال‌اند.
پیام شما به ما