تا به حال نام عملیات‌های پرچم دروغین را شنیده‌اید؟ تاریخ پر است از رویدادهایی که در نگاه اول کاملاً شفاف و قابل‌فهم به نظر می‌رسند. اما با گذشت زمان و انتشار اسناد و روایت‌های جدید، ابعاد پنهان و پیچیده‌تری از آن‌ها آشکار می‌شود.

یکی از بحث‌برانگیزترین مفاهیم در دنیای سیاست، امنیت و جنگ، «عملیات پرچم دروغین» است. اقداماتی که در آن، عامل واقعی یک حمله یا حادثه، هویت خود را پنهان کرده و تلاش می‌کند تا مسئولیت آن را به گردن طرفی دیگر بیندازد.

هم‌چنین بعضی کشورها از بهانه‌ی عملیات پرچم دروغین استفاده می‌کنند تا جنایات جنگی خود را پنهان کنند. در ادامه مفهوم عملیات پرچم دروغین را بررسی می‌کنیم و نمونه‌هایی از آن را هم معرفی می‌کنیم.

واکاوی عملیات‌های پرچم دروغین

اصطلاح «پرچم دروغین» احتمالا به دوران دزدی دریایی بازمی‌گردد. زمانی که دزدان دریایی پیش از نزدیک شدن به کشتی هدف و آغاز حمله، برای فریب آن، پرچمی جعلی از یک کشور دوست یا بی‌طرف را برمی‌افراشتند. در این حالت قربانی که در فاصله‌ای دور قرار داشت، متوجه هویت واقعی آنان نمی‌شد.

در دنیای امروزی، «عملیات پرچم دروغین» به یک اقدام عمدی، مخفیانه و از پیش طراحی‌شده گفته می‌شود. در این عملیات‌ها، یک گروه، دولت یا سازمان، مسئولیت یک حمله، خرابکاری یا رویداد خشونت‌آمیز را به‌گونه‌ای پنهان می‌کند و آن را به طرف دیگری نسبت می‌دهد. در عملیات‌های پرچم دروغین، هدف اصلی ایجاد یک برداشت نادرست از واقعیت است. به‌گونه‌ای که افکار عمومی، رسانه‌ها یا تصمیم‌گیران سیاسی تصور کنند که یک دشمن یا رقیب خاص عامل آن اقدام بوده است.

معمولا از عملیات‌های پرچم دروغین استفاده می‌شود تا احساساتی چون تهدید، خشم یا ترس عمومی به وجود بیاید. عاملان یک عملیات پرچم دروغین از ساختن یا دست‌کاری شواهد، انتشار روایت‌های گمراه‌کننده یا بهره‌گیری از فضای بحرانی برای رسیدن به اهداف خود بهره می‌برند. آن‌ها تلاش می‌کنند تا واکنش سیاسی، نظامی یا امنیتی مشخصی را برانگیزند. در بسیاری از موارد، هدف نهایی آن است که اقداماتی مانند آغاز جنگ، تشدید درگیری، سرکوب مخالفان یا تغییر سیاست‌های امنیتی، از نظر افکار عمومی، قابل قبول‌تر جلوه کند.

نکته‌ی مهم: امروزه دامنه‌ی عملیات‌های پرچم دروغین به جنگ‌های فیزیکی محدود نمی‌شود. گاهی مواقع عملیات‌های سایبری به گونه‌ای انجام می‌شوند که تقصیر آن‌ها به گردن فرد یا کشور خاصی بیفتد.

نمونه‌هایی از عملیات‌های پرچم دروغین

در ادامه نمونه‌هایی از عملیات‌های پرچم دروغین را معرفی می‌کنیم.

حادثه منچوری

در ۱۸ سپتامبر ۱۹۳۱، یک مأمور ژاپنی دینامیت را در امتداد ریل‌های راه‌آهن منچوری جنوبی تحت کنترل ژاپن کاشت. انفجار حاصل خسارت کمی به بار آورد. اما بازرسان ژاپنی در یک تحقیق ساختگی، ملی‌گرایان چینی را به برنامه‌ریزی و اجرای این حمله متهم کردند.

ارتش کوانتونگ ژاپن با بهانه قرار دادن این رویداد، منچوری را اشغال کرد و یک دولت دست‌نشانده، منچوکو، تحت کنترل ژاپن تأسیس کرد. جامعه ملل تحقیقات خود را انجام داد و گزارش حاصل، تقصیر ژاپن را در این طرح آشکار کرد. ژاپن این گزارش را رد کرد و در پاسخ از جامعه ملل خارج شد.

حادثه گلایویتس

آلمان نیز قبل از حمله به لهستان که آغازگر جنگ جهانی دوم در اروپا بود، از عملیات پرچم دروغین استفاده کرد. در آنچه که اکنون به عنوان حادثه گلایویتس شناخته می‌شود، مأموران گشتاپو لباس ارتش لهستان را پوشیدند. آن‌ها یک ایستگاه رادیویی در گلایویتس (در خاک آلمان) را تصرف کردند و پیامی جعلی به زبان لهستانی پخش کردند.

مأموران جسدی را در محل حادثه رها کردند تا وانمود کنند که یک خرابکار لهستانی هنگام حمله به ایستگاه مورد اصابت گلوله قرار گرفته است. در واقع، مرد مرده یک فرد محلی بی‌گناه بود که توسط گشتاپو مورد اصابت گلوله قرار گرفت و برای این منظور لباس لهستانی به تن داشت. این یکی از حوادث ساختگی متعدد در امتداد مرز آلمان و لهستان بود. این حادثه توسط هیتلر برای توجیه حمله نازی‌ها به لهستان، که البته ماه‌ها قبل برنامه‌ریزی شده بود، مورد استفاده قرار گرفت.

رسوایی لاون

در سال ۱۹۵۴، پس از به قدرت رسیدن جمال عبدالناصر در مصر، روابط این کشور با قدرت‌های غربی وارد مرحله‌ای تازه شد. رژیم جعلی اسرائیل از این تغییر مسیر سیاسی خوش‌حال نبود. در همین شرایط، دستگاه اطلاعاتی نظامی اسرائیل عملیاتی را با نام رمز «سوزانا» طراحی کرد که بعدها به «رسوایی لاون» مشهور شد. هدف این عملیات، طبق اسناد و گزارش‌های تاریخی، انجام اقداماتی خرابکارانه در مصر و نسبت دادن آن‌ها به گروه‌های مخالف برای ایجاد بی‌اعتمادی میان مصر و کشورهای غربی بود.

در جریان این عملیات، از چند یهودی مصری که سازمان اطلاعاتی اسرائیل جذب و سازمان‌دهی شده بودند، استفاده شد. آن‌ها، مأمور شدند تا بمب‌های کوچک و زمان‌دار را در برخی مراکز عمومی، از جمله مراکز فرهنگی و اماکن مرتبط با منافع بریتانیا و آمریکا، کار بگذارند. پیش از آنکه عملیات به اهداف موردنظر خود برسد، یکی از اعضای شبکه هنگام حمل تجهیزات منفجره دستگیر شد و در پی بازجویی‌ها، ارتباط این شبکه با اسرائیل آشکار شد.

افشای ماجرا به یک بحران سیاسی جدی در اسرائیل انجامید. پینحاس لاوُن، وزیر دفاع وقت، در پی این رسوایی از سمت خود کناره‌گیری کرد و اختلافات طولانی‌مدتی در ساختار سیاسی و امنیتی اسرائیل شکل گرفت.

حادثه خلیج تونکین

در ۲ اوت ۱۹۶۴، ناو آمریکایی یواس‌اس مدوکس در آب‌های بین‌المللی خلیج تونکین با قایق‌های اژدرافکن ویتنام شمالی درگیر شد؛ اما رویداد مهم‌تر، ادعای حمله دوم در شب ۴ اوت بود. دولت آمریکا اعلام کرد که نیروهای ویتنام شمالی بار دیگر به ناوهای آمریکایی حمله کرده‌اند و این اقدام را دلیلی برای آغاز حملات هوایی تلافی‌جویانه دانست. اقدامی که به گسترش جنگ ویتنام منجر شد.

با این حال، بررسی‌های بعدی، از جمله اسناد طبقه‌بندی‌زدایی‌شده آژانس امنیت ملی آمریکا، نشان داد که شواهد قانع‌کننده‌ای برای وقوع چنین حمله‌ای وجود نداشته است. بسیاری از گزارش‌های آن شب احتمالاً ناشی از خطاهای راداری، شرایط بد جوی، برداشت‌های اشتباه خدمه و تفسیر نادرست اطلاعات بوده است.

حملات پرچم دروغین در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران

در جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بارها این دو کشور عملیات‌هایی را در خاک کشورهای منطقه انجام دادند و آن‌ها را به ایران نسبت دادند. این در حالی است که مقامات نظامی ایران بارها اعلام کرده‌اند که در صورت انجام عملیات‌های نظامی آن را به صورت شفاف اعلام می‌کنند. یکی از این عملیات‌های پرچم دروغین، حمله به یک منطقه مسکونی در بحرین بوده است.

در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ انفجاری در منطقه‌ای مسکونی بحرین رخ داد. ابتدا سنتکام اعلام کرد که این انفجار به علت برخوردهای پهپادهای ایرانی صورت گرفته است. اما خبرگزاری رویترز با تحلیل ماجرا متوجه شد که عامل این ماجرا، موشک پاتریوت آمریکایی‌ها است. موضوعی که بعدا دولت بحرین نیز آن را تایید کرد.

هم‌چنین نیروهای آمریکایی از بهانه‌ی «عملیات‌های پرچم دروغین» برای کتمان جنایت‌های جنگی خود استفاده می‌کنند. مثلا در ماجرای مدرسه‌ی میناب، مسئولیت‌ این حادثه‌ی دردناک را نپذیرفتند. با وجود مدارک روشنی که توسط رسانه‌های خارجی مانند اسکای نیوز منتشر شد، مقامات آمریکایی هنوز هم قبول نکرده‌اند که موشک‌های آمریکایی به مدرسه‌ی ابتدایی میناب اصابت کرده است.

در ماجرای لامرد نیز از همان روزهای اولیه، این جنایت جنگی را به نقص فنی موشک‌های ایرانی نسبت دادند. پس از انتشار ویدئوهای ماجرا مشخص شد که آمریکا در مناطق مسکونی این شهر، از موشکی مرگ‌بار برای اولین‌ بار استفاده کرده است. موضوعی که رسانه‌های خارجی همانند نیویورک‌تایمز و BBC نیز آن را تایید کردند. با این‌حال آمریکا هنوز هم مسئولیت این جنایت جنگی را قبول نکرده است.

کارشناسان نیز هشدار می‌دهند که آمریکا و اسرائیل به این عملیات‌های پرچم دروغین ادامه خواهد داد.