بن‌بست و فرمول «تقدیر معیشت»

جنگ، هزینۀ زندگی را بالا می‌برد. در این شرایط، اولین گام، انضباط مالی است. امام باقر علیه‌السلام کمال واقعی انسان را در سه چیز می‌دانند که یکی از آن‌ها «تنظیم امور مالی و برنامه‌ریزی دقیق برای هزینۀ زندگی» است (تحف‌العقول، ص۲۹۲). با «بودجه‌ریزی بر مبنای صفر» می‌توان از هزینه‌های غیرضروری جلوگیری کرد. مزیت روش این است که جلوی هزینه‌های ناخواسته و خریدهای هیجانی را می‌گیرد، زیرا هر خرج جدید باید از یکی از ردیف‌های بودجه تأمین شود.

امنیت غذایی با مینی‌کشاورزی خانگی

برای خروج از رکود پساجنگ، چرخ تولید باید بچرخد. امام باقر علیه‌السلام در گرمای شدید کار می‌کردند تا محتاج دیگران نباشند. می‌فرمودند هیچ کاری محبوب‌تر از زراعت نیست (کافی، ج۵، ص۲۶۰). برای مبارزه با گرانی ناشی از تحریم بندری، می‌توان «مینی‌کشاورزی خانگی» را ترویج داد. با کاشت سبزیجات و صیفی‌جات در حیاط یا بالکن خانه، می‌توان بخشی از سبد غذایی خانواده را تأمین کرد.

مواسات مردمی محله‌محور

جنگ، بیشترین فشار را به اقشار آسیب‌پذیر وارد می‌کند. امام باقر علیه‌اسلام فرمودند: شیعۀ ما نیست مگر کسی که دلسوز همسایگان مستمند و یتیم خود باشد (تحف‌العقول، ص۲۹۵). به جای خیریه‌های کلان، می‌توان «صندوق‌های همبستگی محلی» را فعال کرد تا خیّرین بتوانند با خرید جمعی کالا از عمده‌فروشی‌ها و توزیع بدون سود بین نیازمندان، به اقتصاد محله کمک ‌کنند.

گردش نقدینگی در خدمت تولید ملی

رکود، مخرّب‌تر از جنگ است. امام باقر علیه‌السلام فرمودند بقای اسلام در این است که اموال در دست کسانی بچرخد که حق آن را می‌شناسند و کار پسندیده می‌کنند (مستدرک‌الوسائل، ج۲، ص۳۹۳). برای مهار محاصره، سرمایه‌های پولی سرگردان و طلاهای راکد باید از دست دلالان خارج و به تعاونی‌های تولیدی تزریق شوند.

پیوند گناه، نیت و رونق اقتصادی

معادلات مادی تنها عامل مهار بحران اقتصادی نیستند. امام باقر علیه‌السلام فرمودند: هرکس نیتش نیک باشد، روزی‌اش زیاد می‌شود (تحف‌العقول، ص۲۹۳) و گناه، مایۀ تنگنای اقتصادی است (تحف‌العقول، ص۲۹۶). اصلاح نیت مدیران، مبارزه با فساد و تکیه بر برکت‌های الهی مانند صله رحم و صدقه نیز چشمه‌های پنهان رزق را در جامعۀ محاصره‌شدۀ امروز ما فعال می‌کند.