نمایندگان مجلس شورای اسلامی در لایحه بودجه ۱۴۰۴ به دغدغههای مهم حوزه کشاورزی و منابع آبی کشور پرداختهاند. یکی از اولویتهای اصلی این لایحه، مقابله با بحران کمآبی است که به همین منظور ۲ هزار میلیارد تومان بودجه برای اصلاح شبکه آبرسانی و کاهش هدررفت آبهای شهری و روستایی اختصاص یافته است.
بحران کمآبی و ضرورت اصلاح شبکه آبرسانی
بحران کمآبی یکی از بزرگترین چالشهای پیش روی ایران است. بر اساس آمار شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، سالانه حدود ۳۰ درصد آب شرب از شبکههای شهری و روستایی هدر میرود. این مسئله، همراه با افزایش تقاضای آب در بخشهای خانگی، کشاورزی و صنعتی، نیاز به اصلاح شبکههای آبرسانی و کاهش هدررفت آب را بیش از پیش نمایان میکند.
مجلس شورای اسلامی در لایحه بودجه ۱۴۰۴، با تخصیص ۲۰۰۰ میلیارد تومان برای کاهش هدررفت آب و اصلاح شبکه آبرسانی، گامی مهم در جهت مدیریت منابع آب کشور برداشت. این بودجه از محل تعرفههای جدید آببها تأمین خواهد شد و در بخشهای مختلف شبکه آبرسانی شهری و روستایی سرمایهگذاری میشود.
بودجه ۲۰۰۰ میلیارد تومانی؛ سازوکار و اهداف
بر اساس این مصوبه، وزارت نیرو مکلف است از طریق شرکتهای آب و فاضلاب استانی، مبلغی اضافی بهعنوان تعرفه از مشترکین خانگی و غیرخانگی دریافت کند:
مصرف تا الگوی تعیینشده: ۲۰۰۰ ریال به ازای هر مترمکعب آب شرب
مصرف بیشتر از الگو: ۴۰۰۰ ریال به ازای هر مترمکعب آب شرب
این تعرفهها به حساب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور واریز میشود و درآمد حاصل به این صورت تقسیم میشود: ۷۰ درصد برای کاهش هدررفت آب در شبکههای شهری، ۳۰ درصد برای توسعه شبکه آبرسانی در مناطق روستایی، عشایری و سیار
سقف درآمد پیشبینیشده از این محل ۲۰ هزار میلیارد ریال است و وزارت نیرو موظف است تا پایان خردادماه برنامه تخصیص این وجوه را تنظیم کند.
اختصاص بودجه به بخش کشاورزی و منابع آب
علاوه بر اصلاح شبکه آبرسانی شهری، مجلس تصمیم گرفت ۳ درصد از محل افزایش سهم اعتبارات دولت از صندوق توسعه ملی به پروژههای مهم حوزه آب و کشاورزی اختصاص یابد. این پروژهها شامل :
- اجرای طرحهای آبیاری نوین
- آبخیزداری و آبخوانداری
- لایروبی و احیای قنوات و آببندانها
- احداث و تکمیل جادههای مزارع روستایی
همچنین جریمههای دریافتی از برداشت غیرمجاز آب از چاهها به نصب کنتورهای هوشمند و اجرای برنامههای تعادلبخشی منابع آب اختصاص داده خواهد شد.
نظرات موافقان طرح
۱.تشویق به صرفهجویی
آمارهای جهانی نشان میدهد که کشورهای دارای تعرفههای تصاعدی برای مصرف آب، معمولاً ۱۵-۲۰ درصد کاهش مصرف در میان خانوارها را تجربه کردهاند برای مثال در سالهای گذشته، اجرای طرح مشابه برای کاهش مصرف برق در تابستانها به کاهش ۱۰ درصدی مصرف انرژی در برخی مناطق منجر شده است. اگر چنین الگویی برای آب اجرا شود، میتواند مؤثر باشد.
۲. تأمین منابع مالی برای پروژههای زیرساختی
بودجه ۲ هزار میلیارد تومانی که در این لایحه پیشبینی شده، برابر است با حدود ۵ درصد کل بودجه عمرانی وزارت نیرو در سالهای اخیر. این رقم میتواند به طور چشمگیری بر پروژههای مدیریت هدررفت آب تأثیر بگذارد. بر اساس آمار شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور حدود ۳۰ درصد آب شرب در ایران هدر میرود. کاهش این هدررفت حتی ۵ درصد، معادل صرفهجویی میلیاردها لیتر آب است.
۳. توجه به مناطق محروم
۳۰ درصد بودجه این طرح به مناطق روستایی و عشایری اختصاص یافته است که بیش از ۲ میلیون نفر از ساکنین این مناطق با مشکلات شدید دسترسی به آب شرب مواجهاند. بودجه تخصیصی از این طرح میتواند به ساخت مخازن ذخیره یا بهبود دسترسی این مناطق کمک کند.
۴. ایجاد شفافیت مالی
تعیین حساب خاص برای واریز وجوه و سقف درآمد، اقدامی برای جلوگیری از انحراف بودجه است. در سالهای اخیر، عدم شفافیت در برخی طرحهای مشابه (مانند هدفمندی یارانهها) باعث سوءاستفاده شده است. اما این سازوکار میتواند اعتماد عمومی را افزایش دهد.
نظرات مخالفان طرح
۱.فشار بر خانوارهای کمدرآمد
براساس گزارش مرکز آمار ایران، هزینههای آب و انرژی حدود ۵-۱۰ درصد بودجه خانوارهای کمدرآمد را تشکیل میدهد. افزایش این هزینه میتواند به این خانوارها فشار مضاعف وارد کند. اگرچه تعرفه صفر برای برخی گروهها پیشبینی شده، اما این گروهها شامل همه افراد کمدرآمد نمیشوند. مثلاً کارگران شهری با حقوق حداقلی ممکن است مشمول نشوند
۲. عدم تعریف دقیق الگوی مصرف
در شهرهای گرم مانند اهواز، مصرف متوسط ماهانه آب یک خانوار شهری ممکن است به ۳۰ مترمکعب برسد، درحالیکه در شهرهای سردسیری مثل تبریز، این رقم کمتر از ۲۰ مترمکعب است. در صورتی که الگوی مصرف بهطور ملی و بدون توجه به این تفاوتها تعیین شود، ممکن است عدالت در اجرا زیر سؤال برود.
۳. ریسک تخصیص نادرست بودجه
تجربه طرحهای مشابه در گذشته نشان داده که گاهی بودجهها به اهداف تعیینشده نمیرسند. برای مثال، در برنامه هدفمندی یارانهها، سهم بخشهای تولید و زیرساختها اغلب کمتر از پیشبینی بوده است
۴. تأثیر منفی بر صنایع کوچک و غیرخانگی
بر اساس آمار اتاق بازرگانی، ۸۰ درصد صنایع کوچک ایران در حال حاضر با مشکل نقدینگی مواجهاند. افزایش هزینه آب میتواند برای آن دسته از صنایع که به آب وابستهاند (مانند کشاورزی گلخانهای یا کارگاههای تولیدی)، تأثیر منفی داشته باشد.
آیا این طرح موفق خواهد شد؟
اختصاص بودجه ۲۰۰۰ میلیارد تومانی برای اصلاح شبکه آبرسانی در لایحه بودجه ۱۴۰۴، گامی مهم برای مدیریت بحران کمآبی است. بااینحال، موفقیت آن به اجرای دقیق، تخصیص شفاف منابع و تعریف الگوهای مصرف بر اساس شرایط اقلیمی وابسته است.
پیام شما به ما