بنا بر روایات بهشت دارای هشت طبقه است و هر طبقه آن مختص گروههای خاص خود هست. در شماره قبلی این سلسله مقالات طبقه بهشت فردوس را معرفی کردیم و در بخش دوم به معرفی طبقه بهشت عدن میپردازیم.
منظور از واژه عدن از نگاه مفسران و لغتشناسان
ابن مسعود گوید: منظور از «عدن» قلب بهشت و وسط آن است. و «ضحّاک» گوید: منظور شهری است در بهشت که خواص در آنجا هستند و مردم با ایمان دور تا دور آن شهر، مَسکن دارند و در کنار آن بهشتهای دیگری قرار دارد.
از دیدگاه «مقاتل» و «کلبی»، عدن؛ پر فرازترین و پرشکوهترین بخش بهشت است و چشمه «تسنیم» در آنجاست و دور تا دور آن بهشتهای زیبا و پرطراوت دیگری قرار دارد. از لحظهای که آفریده شده، پنهان نگه داشته شده و همچنان پنهان میماند تا صاحبان گرانقدرش وارد آنجا شوند. در آن شهر وصفناپذیر کاخهایی شکوهمند و پر معنویت از درّ و طلا و یاقوت بر پا گشته و نسیمی خوش و دلپذیر از زیر عرش بر آنها میوزد و انبوهی از مُشک سفید را با خود برداشته و برآنها میافشاند.
ویژگیهای بهشت عدن
بنا بر روایات بهشت عدن دیوارهایش از یاقوت قرمز و کلیدهایش از مروارید است.(من لایحضرهالفقیة، ج۱، ص۲۹۶) رسول خدا صلیاللّهعلیهوآله فرمود: «جنّت عدن»، درختی است که خداوند به دست خود نشانده و فرمود: ایجاد شو. آنگاه موجود شده است.(ترجمه تفسیر المیزان،ج۱۱،ص۴۷۹) در طبقه بهشت عدن خانههای عالی و پاکیزه برای مؤمنان نیککردار وجود دارد.
رسول خدا صلّیاللّهعلیهوآله میفرماید: در طبقه عدن، قصرهایی از لؤلؤ سفید و یاقوت سرخ و زمرد سبز وجود دارد.
از زیر درختان بهشت عدن، نهرهایی جاری است که خاص ساکنان آن میباشد. ساکنان آنجا را با زیورهای زرین بیارایند و لباسهای سبز حریر و دیبا میپوشانند و بر تختها تکیه زنند که آن بهشت، پاداشی نیکو و خوشآرامگاهی است
همچنین در روایتی دیگر فرمود: عدن؛ سرای خوش و وصفناپذیری است که نه چشمی هرگز آن را دیده و نه بر قلب و مغز انسانی خطور کرده است.(میزان الاعتدال،ج1،ص361)
در حدیثی آمده: خدای متعال خود به دست خویش بهشت عدن را خلق کرده و خود درختانش را کاشته، کاخها و قصرهایش را ساخته، نهرهایش را جاری نموده است.(محاسن برقی،ج1،ص155)
حضرت پیغمبر صلّی اللّه علیه و آله فرماید: جنات عدن، خانۀ رحمت و نعمت الهی است که هیچ چشمی آن را ندیده و هیچ تصویری از آن به فکر و قلب کسی خطور نکرده است، ساکن نفرماید در آنجا سه طایفه ساکن میشوند: پیغمبران، ائمه اطهار و شهداء.(تفسیر إثنی عشری، ذیل آیه 72 توبه/ تفسیر نورالثقلین، ج۲، ص۲۴۱)
از دیدگاه «مقاتل» و «کلبی»، طبقه عدن، پر فرازترین و پرشکوهترین بخش بهشت است و چشمه «تسنیم» نیز در آنجا قرار دارد و بر گرد آن بهشتهای زیبا و پر طراوت دیگری قرار دارد.
از زیر درختان بهشت عدن، نهرهایی جاری است که خاص ساکنان آن میباشد. ساکنان آنجا را با زیورهای زرین بیارایند و لباسهای سبز حریر و دیبا میپوشانند و بر تختها تکیه زنند که آن بهشت، پاداشی نیکو و خوشآرامگاهی است.(کهف،31)
جنات عدن از عالیترین مراتب بهشت است و با توجه به معنای لغوی کلمه عدن، این مکان، در وسط و متن بهشت قرار دارد. فرشتگان از هر دری برای تهنیت وارد شده و به جهت صبر و استقامتی که رستگاران بهشتی از خود نشان دادهاند سرانجامِ زیبا و نیکویی را به آنها بشارت میدهند و هریک از نزدیکان آنها را که شایسته باشند با آنها وارد بهشت میکنند.(رعد،23و24)
در سوره صاد آمده که ساکنان بهشت عدن در حالیکه بر تختها تکیه دادهاند؛ میوهها و نوشیدنیهای بسیار در اختیار آنان است و نزد آنان همسرانی است که تنها چشم به شوهرانشان دوختهاند.(ص،۵۱-۵۲) براساس روایات، رود بهشتیِ تسنیم از این بهشت سرچشمه میگیرد.(بحارالأنوار،ج۸،ص۸۵)
دیدگاه علامه طباطبایی و دیگر مفسران درباره بهشت عدن
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و شیخ طبرسی میفرمایند: کلمه عدن به معنای استقرار است، و مکان جواهرات زمینی و فلزات را هم بدین جهت معدن گویند که جواهرات در آن استقرار دارند، پس بهشت عدن، به معنای بهشتهایی است که نوعی از استقرار و خلود و سلامتی و ایمنی از هر جهت را دارد.(تفسیر المیزان،ج۱۱،ص۳۴۶/ تفسیر مجمع البیان،ج۶،ص۴۴۵)
در برخی روایات از شیعیان امیرالمومنین علی علیهالسلام به عنوان پادشاهان جنات عدن نام برده شده است
آیت الله مکارم شیرازی درباره بهشت عدن در ذیل آیه 72 سوره توبه مینویسد: "عدن" در لغت به معنی اقامت و بقاء در یک مکان است، و لذا به"معدن" که جایگاه بقای مواد خاصی است این کلمه اطلاق میشود، بنابراین مفهوم "عدن" با خلود شباهت دارد، جنات عدن محل خاصی از بهشت پروردگار است که بر سایر باغهای بهشت امتیاز دارد. در احادیث اسلامی و کلمات مفسران این امتیاز به اشکال مختلف بیان شده است.(تفسیر نمونه،ج۸،ص۳۸)
توصیف پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از بهشت عدن
در روایتی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله میفرماید: من درختی هستم که فاطمه شاخه آن، علی بارورکننده، حسن و حسین میوههای آن و شیعیان و محبان ما برگهای سبز این درخت هستند. اصل این درخت در بهشت عدن قرار دارد.(شهید اول،ذکری،ص۶) کاشف الغطاء میگوید: بهشت عدن وسط بهشت است.(کشف الغطاء،ج۲،ص۳۰۲)
بهشت عدن، جایگاه چه کسانی است؟
آیات و روایات افرادی که صلاحیت ورود به طبقه بهشت عدن را دارا میباشند معرفی شدهاند که به معرفی آنها میپردازیم:
- در سوره توبه آیه72، بهشت عدن را به مردها و زنان مؤمن وعده داده است.
عدن؛ پر فرازترین و پرشکوهترین بخش بهشت است و چشمه «تسنیم» در آنجاست و دور تا دور آن بهشتهای زیبا و پرطراوت دیگری
- در آیات 20 الی 22 سوره رعد برخی از ساکنان بهشت عدن معرفی شدهاند: افرادی که به عهد خود با خداوند پایبند مانده و آنرا نقض نکنند، آنهایی که به خاطر پروردگارشان شکیبایی کنند، نماز برپا دارند، و در خفا و آشکار انفاق کنند.
- در سوره صف آیات 11و12 ایمانآورندگان به خدا و رسولش و مجاهدان با جان و مال در راه خداوند را از ساکنین بهشت عدن معرفی میکنند.
- از طرفی دیگر جایگاه افراد توبهکننده و ایمانآورنده و نیکوکار نیز از ساکنان طبقه عدن معرفی شده اند.(مریم،۶۰-۶۱)
- در آیه 23 سوره رعد از سه گروه که وارد بهشت عدن میشوند نام برده است: پدران، همسران و فرزندان آنها که صلاحیت دارند و اعمال و کارهای پسندیدهای انجام داده باشند.
- در آیه 31 سوره نحل، عدن پاداش متقین است همان کسانی که زمان تحویل امانت جان به ملائک قبض روح، شاد بودند. زیرا امانت الهی را پاک و طیب به صاحبش پس دادند. لذا در آن هنگام ملائک به آنها سلام میدهند و میگویند: به خاطر کارهای نیکی که کردهاید وارد بهشت عدن شوید.
- در آیه 61 سوره مریم، بهشت عدن، پاداش بندگانی عنوان شده که به خداوند و غیب او، ایمان دارند و این وعدگاه حق به آنهاست که عطا شده است.
جنات عدن از عالیترین مراتب بهشت است و با توجه به معنای لغوی کلمه عدن، این مکان، در وسط و متن بهشت قرار دارد
- بهشت عدن پاداش کسانی است که خود را تزکیه کرده و دل و جانشان فقط برای خداوند بوده و جانشان را از هر غیری پاک نمودهاند.(طه،76)
- شیعیان امیرالمومنین علیهالسلام. در برخی روایات از شیعیان امیرالمومنین علی علیهالسلام به عنوان پادشاهان جنات عدن نام برده شده است.(التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری علیهالسلام،ص۲۵۳)
- پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله میفرماید: سه گروه در طبقه عدن بهشت ساکن میشوند: پیامبران، صدیقان (آنهایی که پیامبران را تصدیق کردند و از آنها حمایت کردند) و شهیدان و مجاهدان در راه خداوند.(تفسیر نورالثقلین،ج۲، ص۲۴۱)
- به مؤمنانی که با ارحام خویش، صله رحم میکنند، بهشت عدن مژده داده شده است.(ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۱،ص۴۷۵)
- «ضحّاک» گوید: در بهشت عدن، پیامبران و امامان راستین و شهیدان پاک باخته ساکن میشوند و مردم با ایمان بر گرد آن شهر سکونت دارند.
- از نگاه «مقاتل» و «کلبی»، «عدن» علاوه بر پیامبران، امامان و شهدا، مردم نیکوکار و با اخلاص و کسانی که خدا از آنان خشنود است در آنجا جمع شوند.
- رسول خدا صلیاللهعلیهوآله میفرماید: کسی که دوست دارد حیاتش همچون من، و مرگش نیز همانند من باشد، و در بهشتی که خداوند به من وعده داده، در جنات عدن ساکن شود، باید علیبنابیطالب علیهالسلام و فرزندان بعد از او را دوست دارد.(الخصال، ج۱،ص۵۵۸) از این حدیث درک میشود که بهشت عدن، باغهایی است از بهشت که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و جمعی از خاصان پیروان او در آنجا مستقر خواهند شد.
پیام شما به ما