زبان عاقل و زبان احمق حضرت علی علیه السلام می فرماید: «لسان العاقل وراء قلبه و قلب الاحمق وراء لسانه»(1)؛ زبان عاقل، پشت قلب او قرار دارد، و قلب احمق، پشت زبان او جاى گرفته است. (عاقل، با اندیشه سخن مى‏گوید و نادان بى‏فكر) شرح: انسان عاقل، وقتى بخواهد سخن بر زبان آورد، نخست به دل و اندیشه خود مراجعه مى‏كند، معنى آن سخن و نیكى یا بدى آن را با عقل و شعور خود مى‏سنجد، نتیجه‎ا‏ى را كه ممكن است از آن حاصل شود حساب مى‏كند، و هنگامى كه به درستى و خوبى سخن خود اطمینان یافت، آن را بر زبان مى‏آورد. پس عاقل، قلب و اندیشه‏اش را بیش از زبانش به كار مى‏اندازد، و زبانش را پشت سر عقل و شعور خود نگاه می‎دارد. اما احمق، بر عكس رفتار مى‏كند. یعنى هر سخنى كه به زبانش آمد، نسنجیده و بدون فكر و اندیشه بیان مى‏كند، و پس از آن كه سخن او، در دیگران، تأثیر بد گذاشت، تازه به فكر مى‏افتد كه آیا سخنش درست بوده یا نادرست. یعنى احمق، نخست زبان خود را به كار مى‏اندازد و نسنجیده حرف مى‏زند، و بعد از آن، به قلب و عقل خود مراجعه مى‏كند و درباره نیك و بد سخن خود و نتیجه و حاصل آن مى‏اندیشد. به همین دلیل است كه خردمندان، از قدیم گفته‏اند: سخنى كه درباره آن كاملا فكر نكرده‏اى، بر زبان میاور. پی‎نوشت: 1- حدیث 40 نهج‎البلاغه . برگرفته از کتاب پندهاى كوتاه از نهج‎البلاغه، هئیت تحریریه بنیاد نهج‏البلاغه . گروه دین و اندیشه تبیان، هدهدی .