منابع آبی استان گلستان؛ دریاچه ها، آب های زیرزمینی، دریای خزر و خلیج گرگان
با توجه به موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی، این استان دارای رودخانههای پرآب و مهمی است که از ارتفاعات رشته کوههای البرز سرچشمه میگیرند.
(خلیج گرگان)
استان گلستان با توجه به موقعیت جغرافیایی، شرایط آب و هوایی، وضعیت ناهمواری ها و مجاورت با دریای خزر، از نظر فراوانی منابع آب حایز اهمیت است.
منابع آبی استان گلستان عبارتد از: دریای خزر، خلیج گرگان، تالاب ها و مرداب ها، رودخانه ها، دریاچه ها، آبشارها و چشمه سارها. در این نوشته شما را با منابع آبی دریاچه ها، آب های زیر زمینی، دریای خزر و خلیج گرگان این استان آشنا خواهیم نمود.
دریاچه ها
منابع عمده تغذیه کننده آب دریاچه ها در واقع جریان آب رود اترک از طریق کانال ها و آب حاصل از ریزش های جوی در دوره سرد سال است. بزرگ ترین دریاچه داخلی استان دریاچه آلا گل بوده که وسعت آن 2500 هکتار است. از آب دریاچه ها برای کشاورزی، آبیاری مراتع، پرورش ماهی و ایجاد منطقه ای برای گذراندن اوقات فراغت مردم استفاده می شود. به همین منظور، دریاچه های مصنوعی کوچک دیگری نیز به نام ناور (آب بند) در کوهپایه ها و جلگه در مسیر رودها ایجاد شده است.
آب های زیرزمینی
آب های زیرزمینی شامل چاه های عمیق تا نیمه عمیق، قنات ها وچشمه ها می باشد. در استان گلستان به دلیل بارش نسبتاً مناسب و نفوذپذیری زیاد خاک، سفره های آب زیرزمینی غنی ای تشکیل شده است. تمام کوهستان های واقع در جنوب استان به ویژه قسمت های مرتفع آن در فصل سرد زیر پوششی از برف پنهان است. بالا رفتن دمای روزانه به تدریج این برف ها را ذوب نموده و قسمت اعظم آب آنها به زمین نفوذ می کند. این آب ها منشأ حیات چشمه ها، قنات ها و چاه هایی است که بخش قابل توجهی از نیازهای کشاورزی، شرب و صنعت استان را تأمین می کند. سطح آب های زیرزمینی در نواحی کوهستانی و کوهپایه ای، پایین و در نواحی جلگه ای، بالاست. در کرانه های ساحلی و شمالی جلگه گرگان، بیشتر آب های سطحی و زیرزمینی به دلیل نزدیکی به دریا و جنس زمین، شور هستند؛ در جنوب جلگه گرگان نیز آب های سطحی کیفیت مطلوبی دارند.
دریای خزر
مهمترین منابع آبی جذب جهانگرد در استان گلستان، دریای خزر و سواحل زیبای آن با چشماندازها و مناظر بسیار بدیع، دلنشین و دیدنی است و همواره مسافران بسیاری را از دور و نزدیک به سوی خود جلب میکند. دریای مازندران از ظرفیتها و قابلیتهای بس بالایی در زمینه بهرهبرداریهای جهانگردی برخوردار است که در نوع خود شاید کمنظیر باشد.
سواحل و کرانههای دریای خزر در پیوند با جلگه سرسبز و کوههای بلند سر به فلک کشیده البرز، از دیدنیترین و جالبترین نقاط استان است. دریاچه خزر 438 هزار کیلومتر مربع و سعت دارد و بزرگترین دریاچه جهان به شمار میرود.
دریای خزر نقش تعیینکنندهای در آب و هوای سواحل شمال ایران دارد. میتوان گفت که زیباییهای کمنظیر گرگان به موجودیت و حفظ شرایط زیستی این دریا بستگی دارد. در محدوده استان گلستان دو اسکله بندر گز و بندر ترکمن با کارکرد تفریحی و تفرجی، از تفرجگاههای مهم استان و از اماکن مطلوب جهت گذران اوقات فراغت شهروندان و مسافران محسوب میشود.
خلیج گرگان
خلیج گرگان بزرگترین خلیج دریای خزراست که براثر پیشروی وگسترش شرقی رشته ساحلی شبه جزیره میانکاله در جنوب شرقی دریای خزر تشکیل شده است. وسعت خلیج گرگان حدود چهارصد کیلومتر مربع است.طول خلیج در جهت غربی شرقی حدود هفتاد کیلومتر و عرض آن نیز بین سیزده تا چهارده کیلومتر است، ولی کاملاً برخلاف شبه جزیره میانکاله، از غرب به شرق به عرض خلیج افزوده میشود.
خلیج گرگان کمعمق است بطوریکه با در نظرگرفتن بالا آمدگی آب،حداکثرعمق آن به چهارمتر میرسد و از غرب به شرق تا حوالی ضلع جنوبی آشوراده به عمق آب افزوده میشود.
درجه شوری آب خلیج درقسمتهای غربی به علت کمی عمق و افزایش تبخیر، قدری بیشتر از شوری آب دریای خزر است. در دهانه رودهای پرآبی مانند قرهسو و گهر باران به علت ورود آب شیرین، از درجه شوری آب آن کاسته میشود و برعکس به درجه گل آلودگی آن افزوده میشود.
حدود بیست و پنج رود و نهر کوچک از دامنه شمالی البرز وارد خلیج گرگان میشوند.در کل، مقدار آب ورودی خلیج (به استثنای ماههای آبان تا اسفند) کمتر از آب خروجی است و کمبود آب آن از طریق دریای خزر تأمین میشود. این وضع سبب شده است که یک جریان شدید طولانی از دریا به خلیج و یک جریان ضعیف و کوتاه مدت از خلیج به دریا، از طریق تنگه بندر ترکمن- آشوراده برقرار گردد.
اکولوژی خلیج گرگان تحت تأثیر دریای خزر، رودهای مجاور و شبه جزیره میانکاله قرار گرفته است که در رشد و تکثیر آبزیان، ماهیان استخواندار و ماهیان غضروفی و جذب پرندگان زمستانی نقش مهمی دارد. بدین جهت میتوان گفت که شبه جزیره میانکاله و خلیج گرگان دو محیط زیستی و جغرافیایی جدایی ناپذیرند.
اگرچه خلیج گرگان و شبه جزیره میانکاله به صورت یک محدوده زیستی حفاظت شده درآمده، ولی وجود صید بیرویه و بی موقع، افزایش واردات فضولات صنعتی، دامداری و کشاورزی از یک سو و اهمیت زیست محیطی خلیج و لزوم بهرهبرداری بیشتر از منابع غذایی برای جمعیت فزاینده کشور از سوی دیگر، از جمله مسائلی است که میتواند لزوم توجه بیشتر و انجام پژوهشهای بیشتر در خصوصیات خلیج گرگان و شبه جزیره میانکاله را توجیه کند.


