صنایع دستی بافتنی کهن؛ منطقه کرمانشاه «بخش ششم» صنایع دستی بافتنی کرمانشاه تنوع بسیار بالایی دارد که در بخش‌های قبلی با نمونه‌هایی از آن‌ها آشنا شدیم. در این بخش از سری مقالات صنایع دستی کهن کرمانشاه، با چند مورد دیگر از این هنر - صنعت کهن آشنا خواهیم شد. در سری مقالات صنایع دستی کهن منطقه کرمانشاه، به معرفی برخی از آثار هنری و دستی کهن این خطه می‌پردازیم. در این مقالات تلاش می‌شود گوشه و چکیده‌ای از این هنرها که تا حدودی نیز در حال منسوخ شدن است، با پایبندی به لفظ به‌کار گرفته شده محلی معرفی شود. در ادامه با انواع دیگری از صنایع دستی بافتنی کرمانشاه آشنا خواهید شد. کلاش کلاش لفظ محلی گیوه است. این هنر سنتی کاربردی از صنایع دستی کهن منطقه کرمانشاه است. کلاش در کرمانشاه انواع مختلفی دارد که در ادامه به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود. کلاش زیر آجیده (آج‌دار) کلاش زیر آجیده از بافتنی های سنتی و اصیل منطقه کرمانشاه است که حداقل قدمتی ۳۰۰ ساله دارد. رویه آن با قلاب و نخ پنبه است و زنان آن را می‌بافند؛ درست کردن زیره آن کار مردان است. زیره این نوع کلاش، دو لایه چرم است که در دو تخته چوب قرار می‌گیرد. سپس با سوزن جوال دوز و استفاده از نخ پشمی یا پنبه‌ای، آج‌هایی در زیر آن ایجاد می‌کنند که سر نخورد. زیر آجیده را بیشتر زنان و مردان مسن استفاده می‌کنند، این نوع کلاش (گیوه) بیشتر در شهرهای صحنه و کنگاور کرمانشاه بافته می‌شود. حتی در گذشته از این نوع کلاش بیشتر برای مراسم رسمی استفاده می‌شده است. کلاش زیر پارچه‌ای این نوع کلاش (گیوه) که زیر آن کار دست مردان است، با استفاده از تکه‌های پارچه تهیه می‌شود. رویه کلاش زیرپارچه‌ای را زنان با استفاده از نخ پنبه‌ای و سوزن جوال دوز می‌بافند. این بافتنی سنتی بیشتر در شهرهای پاوه، جوانرود، روانسر، ثلاث باباجانی، نودشه و هجیج (از توابع کرمانشاه) بافته می‌شود. این هنر سنتی که سابقه سیصد ساله دارد، تنها کفشی است در دنیا که تا به تا ندارد و رویه آن سفید و زیره آن معمولا آبی و قرمز است. کلاش زنانه امروزه در شهر کرمانشاه کلاش زنانه را بیشتر زنان و دختران می‌بافند و در بافت آن از رنگ‌های شاد و متنوع استفاده می‌شود. کلاش زنانه فروش بالایی دارد. زیره این گیوه، لاستیکی پرس شده است و برای رویه آن از ابریشم یا پلی استر استفاده می‌شود. کلاش زیره لاستیکی کلاش زیره لاستیکی انواع مختلف دارد. برای ساخت یک نوع آن، ابتدا لاستیک را با مهارت خاصی برش داده و به اندازه‌های مختلف پا، آن را با تیغه‌های تیزی می‌برند. سپس رویه آن را مردان و زنان با نخ پنبه‌ای و جوال دوز می‌بافند. معمولا زنان و مردان از این نوع کلاش (گیوه) استفاده می‌کنند. نی نی را معمولاً از نیزارهای محیط اطراف بافندگان می‌برند. این محیط معمولاً سراب‌ها و برکه‌ها است که نی به صورت خودرو در آنجا رشد می‌کند. بعد از برش، نی را خشک می‌کنند و پوست ان را می‌گیرند. سپس نی را تراش می‌دهند و به اندازه طرج چیت مورد نظر در می‌آورند تا مورد استفاده قرار گیرد. پشم پشم محلی برای استفاده در چیت را ریسیده و به اندازه مورد نیازشان تهیه می‌کنند. پس از آن، پشم را به روش سنتی رنگ‌آمیزی و استفاده می‌کنند. چوب برای بافت چیت از دار کمک می‌گیرند. این دار بسیار ساده است و برای ساخت آن از سه قطعه چوب استفاده می‌شود. معمولا با توجه به محیط، دو تکه چوب انتخاب می‌کنند و آن را در زمین می‌کارند تا به ارتفاع سینه بافنده چیت برسد. سپس یک قطعه چوب دیگر را به صورت افقی روی شاخه‌ی دو چوبِ کاشته شده قرار می‌دهند. سنگ با توجه به محیط کوهستانی منطقه کرمانشاه، سنگ‌های صاف و بیضی را به تعداد نقش‌هایی که مورد نیاز چیت است انتخاب می‌کنند و نخ‌ها را به دور آن‌ها می‌بندند. قلما سنگ (قلاب سنگ) قلاب سنگ همان فلاخن است و از بافتنی‌های سنتی و اصیل منطق کرمانشاه به شمار می‌آید. مردان و جوانان علاقه‌مند آن را می‌بافند. معمولا قسمت کشی قلما سنگ بین ۲۰ تا ۳۰ نخ پشم است. قلما سنگ پس از بافت، حدود ۵ تا ۷ سانتی‌متر عرض و ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر طول دارد. چله آن به کمک انگشت شست پای چپ، انگشت سبابه دست چپ و با دست راست بافته می‌شود. ابتدا و انتهای قلما سنگ برای بستن قفل، دسته دارد. بعد از قفل، دسته قلما سنگ در ابتدا و انتهای دو لایه برآمدگی ایجاد شده است. داخل دو لایه را نخ می‌گذارند تا هنگام چرخش قلاب سنگ برای پرتاپ، سنگ میان آن نیفتد. همچنین برآمدگی‌های دو طرف بعد از قفل باعث می‌شود هنگام پرتاب سنگ، صدایی ایجاد شود که باعث رعب طرف مقابل خواهد شد. این برآمدگی دو طرف را در اصطلاح محلی کرمانشاهی «توپک» می‌گویند. پس از بافت دهانه قلما سنگ، نوبت به دو دسته می‌رسد که به دو حلقه دهانه بافته می‌شوند؛ دسته‌ای که نمی‌توان آن را به دهانه گره زد، بلکه باید به آن بافته شود. این موضوع در نشانه‌گیری قلما سنگ و میزان پرتاب آن تاثیر دارد. علاوه بر این بلندی دسته‌ها نیز همراه با نیروی دستی که آن را پرتاب می‌کند، در بُرد سنگ بسیار موثر است. ناگفته نماند که یکی از دسته‌ها در انتها، حلقه‌ای دارد که برای عبور انگشت کوچک دست راست است تا هنگام پرتاب سنگ، دسته از دست رها نشود. این موضوع در سرعت تکرار پرتاب سنگ نیز موثر است. بی‌تردید قلما سنگ اولین صنعت دستی دفاعی بشر است که با استفاده از مو و پشم ساخته می‌شود. از این وسیله دفاعی، هم برای جنگ و درگیری استفاده می‌کنند و هم برای شکار و هدایت گاو و گوسفند و دیگر احشامی که فاصله زیادی با آن دارند و برد پرتاب سنگ با دست خالی به آن‌ها نمی‌رسد. به این دلایل این بافتنی اصیل و سنتی و هنر دستی در بین مردم استان کرمانشاه از ویژگی‌های خاصی برخوردار است. رنگ قلما سنگ معمولا قرمز و نارنجی، با ترکیبی از سفید و سیاه است. در بافت این هنر دستی بیشتر رنگ‌های گرم به کار برده شده است. امروزه قلاب سنگ هنوز هم در روستاها و در میان جوانان بافته می‌شود و کاربرد دارد. اما روز به روز از تولید آن کاسته می‌شود. قلاب سنگ سابقه چند هزار ساله دارد و یکی از ابزار آلات جنگی حضرت داوود پیامبر بوده است.