مختصری درباره پیشینه تاریخی و وضعیت جغرافیایی شهرستان دالاهو کوه‌های سر به فلک کشیده با قله‌های پر برف، رودخانه‌های خروشان و رقصان، جنگلهای سرسبز و طبیعت بکر و با صفا با مردمانی ساده و صمیمی اولین جایی را که در ذهن گردشگران کرمانشاه زنده می‌کند، منطقه دالاهو، بهشت زمینی این دیار است. شهرستان دالاهو از توابع استان کرمانشاه ایران است. یکی از مراکز مهم مذهب یارسان درایران است؛ که در سال ۱۳۸۴ به شهرستان دالاهو به مرکزیت کرند غرب ارتقاء یافت. وجه تسمیه این شهرستان از نام کوه های دالاهو که مظهر اقتدار و زیبایی منطقه است گرفته شده. ساکنان این شهرستان کرد هستند و اکثریت پیرو دین باستانی یارسان می باشند. موقعیت جغرافیایی شهرستان دالاهو با مساحت 1930 كیلومتر مربع، در قسمت غربی استان كرمانشاه واقع شده است، كه از شمال به جوانرود و ثلاث باباجانی، از غرب به سر پل ذهاب، از جنوب غربی به گیلان غرب، از شرق و جنوب شرقی به اسلام آباد غرب و از شمال شرق به كرمانشاه محدود می شود. و در این شهرستان شهری زیبا بنام شهر زیبای ریجاب می‌باشد. دالاهو نام کوه مرتفع این منطقه‌است که از طبیعت زیبایی برخوردار است. این شهرستان در مسیر اصلی راه کربلا قرار گرفته است. تقسیمات کشوری شهرستان دالاهو که در ۹۹ کیلومتری کرمانشاه قرار دارد، آخرین شهرستانی است که در پایان برنامه سوم به سایر شهرستانهای ایران اضافه شده‌است. با موافقت هیئت دولت بخش کرند غرب به شهرستان دالاهو ارتقا یافت. شهرستان دالاهو چهاردهمین شهرستان استان کرمانشاه به شمار می‌آید. این شهرستان ۱۹۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد. تقسیمات سیاسی- اداری شهرستان دالاهو از دو بخش؛ مرکزی و گهواره تشکیل شده‌است. بخش مرکزی شامل؛ شهر کرند غرب و سه دهستان؛ حومه، بانزرده و بیونیج با ۶۸ روستا، مزرعه و مکان مصوب که در حال حاضر ۴۴ روستای آن دارای سکنه می‌باشد. کرند غرب؛ گهواره؛ ریجاب سه شهر شهرستان دالاهو می‌باشند. بخش گهواره شامل؛ شهر گهواره و دو دهستان قلخانی و گوران با ۱۲۸ روستا، مزرعه و مکان مصوب که در حال حاضر ۱۰۷ روستای آن دارای سکنه می‌باشد. از مجموع ۱۹۶روستای شهرستان، ۱۴۸ روستای آن دارای سکنه می‌باشد. مذهب و مکان های مقدس بیشترین اهالی شهرستان پیرو آیین اهل حق هستند و اقلیت سنی مذهب و شیعه در آن زندگی می‌کنند. همچنین شماری از جمعیت نیز پیروی یهودیت هستند. از مکانهای مقدس این شهرستان می‌توان به آرامگاه پیر بنیامین، پیرموسی و بهلول در بخش مرکزی، آرامگاه بابا یادگار و داود کو سوار در ریجاب و نیز خانه و آرامگاه سید شمس الدین حیدری در روستای توتشامی اشاره کرد. اماکن عمومی کتابخانه عمومی امام صادق (ع) کتابخانه عمومی توحید زبان مردمان شهرستان دالاهو از اقوام کرد هستند که به زبان کردی و گویش های جافی و کلهری تکلم می‌کنند. دو روستای زرده و توت‌شامی به گویش هورامی و دو روستای گوراجوب قشلاق و گوراجوب مرادبیگ به گویش گورانی تکلم می‌کنند. با این وجود گویش‌های اصلی منطقه کردی جنوبی یا کلهری با گویش خاص منطقه دالاهو، و کردی سورانی با لهجه جافی هستند دستاوردها شهرستان از لحاظ صنایع دستی مانند: چاقو سازی، فلز کاری و ساخت ادوات موسیقی و ابزار کشاورزی، گلیم، گیوه موج (چادر شب) و سبد پیشینه‌ای دیرینه دارد بطوری که این صنایع با اندک تغییراتی به خارج از کشور صادر می‌شوند. همچنین در این شهرستان صنعت تنبور سازی رونق دارد و تنبورهای دست ساز هنرمندان گهواره‌ای جز بهترین و مرغوبترین تنبورهاست که در بهترین موزه‌های جهان جای دارد. سیب گهواره در سالهای گذشته یکی از معروفترین و مرغوبترین محصولات این شهرستان بوده است. اولین مرکز ارائه خدمات اینترنت (isp) در سال ۸۴ با نام شبکه اینترنت دالاهو (ویت وات) راه اندازی گردید. پیشینه تاریخی در خصوص قدمت و دیرینگی تمدن و تاریخ دقیق حیات انسانی در این ناحیه اطلاعات صریح و مستندی دردست نیست، شاید بتوان گفت؛ آثار باستانی به جای مانده بیانگر قدمت آن به دوران ایران باستان (دوره ساسانی ) و قبل ازظهور اسلام بر می گردد. بر اساس نوشته ها و یادداشت های تاریخ نویسان؛ كرند (كارینا) چنین توصیف شده است: «... در مرج القلعه شهر زیبایی وجود دارد كه هوای آن بسیار سرد و آبهای سردی نیز در آن جاریست. …كه باید همان كرند باشد ... كرند در میان كوهی بلند واقع است و آب و هوایش دلپسند و نافع، بام خانه هر یك صحن خانه دیگری است؛ و از دور با شكوه و از هر عیب و نقصی، عاری و بریست، از یك طرف كوه واز طرف دیگر باغات بسیار... دارای باروئی مهم و حول و حوش آن روستاهای پرجمعیت و خوب ... میوه جات مرغوب، انگورش مشهور آفاق و هندوانه اش در شیرینی طاق. اهالیش با قوت و تنومندند و قوی هیكل و بلندقامت و توانائی هر یك به قدر ده مرد است. یعقوبی حكایت می كند: كه در مراتع آن خلفای عباسی ایلخی اسبان خود را نگه می داشتند. ... و در دوره افشاریه مركز تداركات سپاه نادری بوده است... .» در سفرنامه ناصرالدین شاه به نقل از اوژان اوبن چنین آمده است : «كرند قصبه بزرگی است با ششصد خانوار كرندی و حدود بیست خانوار یهودی…. اهالی آن بیشتر از طایفه گوران كرندی، باباجانی و دهستانهای بیونیج و بان زرده می باشند…. رباط بسیار بزرگی كه شاه سلیمان صفوی به اهتمام شیخ علی خان زنگنه ساخته، لیكن گردش روزگار از كارش انداخته، آسیابشان پانزده مجراست و آبشان بی حد و مرز، شش دستگاه چخماق سازی دارند و شب و روز در كارند. ... چشمه ای در یك فرسنگی آنجاست كه مشهور به سرچشمه و زیباست همه كس از كیفیت آن چشمه در حیرت است و چشم و دل مسافر مجاور از استحضارش بی بصیرت…» در كرند؛ محلات شوا، زرده و در بند همچنان بافت قدیمی و سنتی خود را حفظ كرده است. اهالی این منطقه بیشتر از طوایف گوران كرندی، باباجانی و دهستان های بیونیج و بان زرده و از نژاد كرد بوده و با گویش كردی گورانی كه تركیبی از لهجه های كردی اورامانی،كرمانج ، لكی و كردی كرمانشاهی است، تكلم می كنند. كتب كلامی شان نیز به سبك كردی گورانی نگاشته شده است. از نظر اعتقادی اكثریت مردمان این دیار ( 83%) پیرو مسلك اهل حق و اقلیتی از آنان اهل تسنن (13%) و تشیع (4%) هستند. هنری فیلد آمریکایی ثابت کرده که انسان آریایی در عهد دیرینه سنگی در غرب ایران یک نوع غله ( گندم ) کشت کرده که علما آنرا اِمِر (EMMER) گویند و آنرا اصل گندم زراعی دانسته اند این گندم در حوالی کرند کشف شده است.