آخرین پادشاهی که بابای ملت نام گرفت
محمد ظاهر پسر محمد نادر شاه در سال 1924 در کابل تولد یافت. دوران کودکی را با پدرش در فرانسه گذراند. آموزش های آغازین و میانی را در آن جا فرا گرفت. برادر بزرگش محمد طاهر در دوران فرمانروایی حبیب الله کلکانی در زندان درگذشت ...
فرآوری:فهیمه السادات آقامیری-بخش تاریخ ایران و جهان تبیان
تاریخ سیاسی افغانستان مدرن
تاریخ سیاسی افغانستان مدرن در ابتدای سده هجدهم میلادی با خیزش قبایل پشتون (که به عنوان اوغان یا افغان نیز شناخته می شوند) آغاز شد. زمانی که در سال 1709 میلادی سلسله هوتکی حکومت خود را در قندهار ایجاد کردند، و به صورت دقیق تر، زمانی که احمد شاه درانی امپراتوری درانی را در سال 1747 ایجاد کرد که پیشرویی از افغانستان امروزی شد. پایتخت آن در سال 1776 از قندهار به کابل منتقل شد و بخشی از قلمرو آن به امپراتوری های همسایه در سال 1893 واگذار شد. در اواخر سده 19، افغانستان به یک دولت حائل در "بازی بزرگ" بین امپراتوریهای انگلیس و روس تبدیل شد.
افغانستان چندی پس از استقلال، زیر سلطهی بریتانیا درآمد. از زمان استقلال افغانستان در سال 1298، این کشور دو بار توسط امپراتوری بریتانیا اشغال گردید و تا زمان اعلان استقلال آن توسط امان الله خان در 1298 (1919 م) سیاست خارجی افغانستان زیر نظر مستقیم امپراتوری بریتانیا بود. در 19 اوت 1919، پس از جنگ سوم افغان و انگلیس و امضای معاهده راولپندی بود که افغانستان دوباره کنترل امور خارجه خود را از بریتانیا گرفت. واژه ی افغانستان به عنوان نام یک کشور در سال 1302 و در قانون اساسی امان الله شاه به تصویب رسید. آغاز پادشاهی امان الله شاه در سال 1302 آغاز تاریخ مستقل افغانستان است.
یک دوره کوتاه مدت که به نام دهه دموکراسی نامیده می شود در این کشور در ده سال پایانی دوره پادشاهی محمد ظاهرشاه به وجود آمد و با کودتای سال 1352 داوود خان به پایان رسید. داوود خان پسر کاکای (پسرعمو) محمد ظاهرشاه آخرین پادشاه افغانستان بود و خودش اولین رئیس جمهور کشور گردید.
محمد ظاهر که بود؟
محمد ظاهر پسر محمد نادر شاه در سال 1924 در کابل تولد یافت. دوران کودکی را با پدرش در فرانسه گذراند. آموزش های آغازین و میانی را در آن جا فرا گرفت. برادر بزرگش محمد طاهر در دوران فرمانروایی حبیب الله کلکانی در زندان درگذشت .
او فقط 15 سال سن داشت که پدرش با پایان دادن به حکومت ده ماهه امیر حبیب الله کلکانی بر تخت سلطنت افغانستان تکیه زد.
محمد ظاهر بعد از فراگیری امور جنگی در آموزشگاه نظامی در وزارت های دفاع و معارف، تحت نظر یک افسر نظامی آلمانی به مشق و تمرین پرداخت. موصوف هنوز مصروف تمرین بود که پدرش محمد نادر خان به دست یک شاگرد به نام عبدالخالق هزاره کشته شد.
محمد نادر شاه، در تاریخ 8 نوامبر سال 1933، در مراسم اعطای جوایز اعضای یک تیم فوتبال، با شلیک گلوله یک نوجوان حاضر در مراسم کشته شد.
محمد ظاهر، در هنگام کشته شدن پدرش، نوزده سال سن داشت.
محمد ظاهر با مرگ پدرش، در تاریخ 8 نوامبر 1933 به پادشاهی افغانستان دست یافت.
او در آن سال جوانی 19 ساله بود و عمو(کاکا)هایش، تا سال ها هدایت امور کشور را به نیابت از شاه جوان در دست داشتند.
دوره فرمانروایی ظاهر شاه بر افغانستان، دوره آرامش بود و در این مدت، برخلاف دوره های قبل و بعد از ظاهرشاه، افغانستان درگیر هیچ جنگی نشد و همچنین در جنگ جهانی دوم (1939 1945) اعلام بی طرفی کرد.
در این وقت محمد هاشم خان، شخص دوم دستگاه دولت و صدراعظم کشور، در ولایات شمال مصروف بازدید از میمنه بود. اما برادرش محمود خان، وزیر دفاع، عملاً حاضر در صحنه قتل بود و به سرعت در همان روز، مجلس بزرگان وروحانیونِ با نفوذ را ترتیب داد که طی آن محمد ظاهر پسر نوزده ساله محمد نادر خان به عنوان پادشاه جدید اعلان شد و از همه اول تر خودش به حیث عمو و وزیر دفاع کشور با او بیعت کرد.
محمد ظاهر پادشاه افغانستان در دهه اول سلطنت بنا بر عوامل مختلف شخصی، ملی و بین الملی در امور کشور چندان نقشی نداشت. تسلط عمویش محمد هاشم خان به حیث صدر اعظمِ سخت گیر ازیک سو، خامی سن، وضع داخلی و شرایط قبل از ختم جنگ جهانی دوم از سوی دیگر، زمینه های تحرک و ایفای نقش لازم را مسدود کرده بود.
دموکراسی اول یا دوره هفت شورا
ظاهرشاه در سال 1964، قانون اساسی جدید کشور را انتشار داد. این قانون، بعدها در سال 2001 میلادی با سقوط طالبان و بازگشت آرامش به افغانستان، به عنوان قانون اساسی موقت (با حذف مواد مربوط به سلطنت) پذیرفته شد.
اما محمد ظاهر در دهه دوم سلطنتش با ختم جنگ جهانی دوم و توسعه های ناشی از آن با کنارزدن محمد هاشم خان از قدرت و تعیین شاه محمود به حیث صدر اعظم کشور، گام های نخستین را در راه دموکراسیِ زودگذر برداشت و برای نخستین بار با شکستن طلسم سکوت و خاموشی دوران هاشم خان زنگ دموکراسی را به صدا درآورد. گرچه دموکراسی این دوران، به خاطر عوامل گوناگون، دیری نپایید اما گامی جسورانه و با اهمیت بود. بعد از سقوط دولت امانی، این دوره ای از تاریخ به نام دوره دموکراسی اول یا دوره هفت شورا یاد می شود.
17 مهر 1328 محمد ظاهر شاه پادشاه افغانستان در رأس هیأتی وارد تهران شد.
در یک نگاه و دسته بندی کلان، حکومت محمد ظاهر شاه را در چند دوره ی زیر می توان خلاصه کرد:
1. دوره صدارت محمد هاشم؛
که شخص صدر اعظم تسلط کامل بر کشور داشت و قدرت واقعی در اختیار او بود.
2. دوره صدارت شاه محمود خان
3. دوره صدارت محمد داوود خان
4. صدارت های دهه اخیرِ سلطنتش که چهره های زیر بودند:
دکتر یوسف،محمد هاشم میوندوال،نوراحمد اعتمادی،دکتر عبدالظاهر ،موسی شفیق
منابع: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی، وب سایت معراج، تاریخ افغانستان: نوشته ی مهدیزاده کابلی


