تنها پشیمانی كافی نیست!! با توبه و پشیمان شدن از عمل خلاف خداوند متعال گناه او را می بخشد لكن یكی از شرایط توبه آن است كه در مواردی جبران اشتباه بشود و تنها پشیمانی كافی نیست مثلاً اگر روزه ای گرفته نشده یا نمازی قضا شده است باید قضای نماز و روزه انجام گیرد و از خداوند طلب مغفرت گردد و یا اگر مالی از دیگری به سرقت رفته یا ضرری به كسی وارد شده است باید آن ضرر مالی جبران شود و از گناه آن توبه شود و در مورد غیبت اگر مفسده ای ندارد از شخص غیبت شده عذرخواهی شود و اگر عذرخواهی موجب ناراحتی بیشتر می گردد برای او از خداوند متعالی طلب مغفرت نماید . (ر.ك استفتائات امام (ره), ج1, ص181, س198) واژه توبه یک واژه قرآنی و به معنای بازگشت است. در قرآن آمده «فمن تاب من بعد ظلمه واصلح فان الله یتوب علیه» (سوره مائده/آیه39)هر کسی توبه نماید پس از گناه و نیکوکار شود خداوند سوی او باز می گردد توبه از بنده بازگشت به خداست و از خدا رضای از بنده پس از قهر و خشم و گویند توبه پشیمان شدن از گناه است یا از هر کار که بهتر از آن میتوانست و نکرد. واجب بودن توبه مرحوم نراقی در کتاب جامع السعادات در مورد وجوب توبه می گوید: توبه از همه گناهان واجب است به اجماع و نقل و عقل. اما اجماع- شكى در فراهم بودن آن نیست و اما نقل- مانند قول خداى تعالى: «وَ تُوبُوا الَى اللَّهِ جَمیعاً ایّهَا المُۆمِنُونَ لَعَلَّكُم تُفلِحُونَ» (سوره نور، 31) « اى مۆمنان همگى توبه به خدا برید (به سوى خدا بازگشت نمائید) شاید رستگار شوید ». و نیز قول او - تعالى-: «یا أَیّهَا الَّذینَ آمَنُوا تُوبُوا الَى اللَّهِ تَوبَةً نَصُوحاً عَسى رَبّكُم ان یُكَفّرَ عَنكُم سَیِّئاتِكُم» (سوره تحریم، 8) « اى كسانى كه ایمان آورده‏اید به سوى خدا توبه كنید توبه‏اى صادقانه و صمیمانه شاید پروردگارتان بدیها (گناهان)تان را بپوشاند ». و معنى نصوح: خالص براى خداست كه از شوائب اغراض، از مال یا جاه یا ترس از سلطان یا عدم قدرت بر گناه و نداشتن اسباب آن، خالى باشد و این امر براى وجوب است، پس توبه به مقتضاى این دو آیه واجب است. و اما عقل- كسى كه معنى وجوب و معنى توبه را بداند در ثبوت و تحقّق وجوب توبه شك نمى‏كند. بیان مطلب این است كه: معنى و حقیقت واجب چیزى است كه وصول به سعادت جاوید و نجات از هلاكت ابدى متوقّف بر آن است، و اگر سعادت و شقاوت به فعل و ترك چیزى تعلّق و ارتباط نداشته باشد وجوب آن معنى ندارد، پس واجب وسیله و دستاویزى است به سوى سعادت همیشگى. و شكّى نیست كه در خانه بقا و جاودانى سعادتى نخواهد بود مگر با لقاء خدا و انس به او، و هر كه از این دیدار و وصال محجوب باشد از مشاهده جلال و جمال الهى محروم خواهد بود، و او ناچار شقى و بدبخت است، هم به آتش فراق مى‏سوزد و هم به آتش دوزخ. امّا آنچه آدمى را از لقاء خدا دور مى‏كند چیزى جز پیروى از شهوات نفسانى و غضب و انس به این جهان فانى، كه از این‏ها به گناهان تعبیر مى‏شود، نیست. و انسان به دیدار خدا نزدیك نمى‏شود مگر آنكه دلبستگى به كالاى فریبنده این عالم را بگسلد و بكلّى به خدا روى آورد، و به وسیله پایدارى و مداومت ذكر در طلب انس به او باشد و با دوام و پیوستگى فكر در عظمت و جلال و جمال او به قدر توانائى محبّت او را بجوید. و شكّى نیست كه انصراف از راه دورى (از خدا) و شقاوت براى وصول به قرب (به خدا) و سعادت واجب است، و این حاصل نمى‏شود مگر با توبه كه عبارت است از علم و ندامت و عزم، و معنى واجب همین است، پس توبه قطعا واجب است. (علم اخلاق اسلامى(ترجمه جامع السعادات)، ج3، ص72 و 73) سۆال: اگر انسان توبه كند آیا تمامی نمازها و روزه ها كه بر ذمه اش است بخشیده می شود؟ اصولاً شرایط توبه كردن چیست؟ جواب: با توبه و پشیمان شدن از عمل خلاف خداوند متعال گناه او را می بخشد لكن یكی از شرایط توبه آن است كه در مواردی جبران اشتباه بشود و تنها پشیمانی كافی نیست مثلاً اگر روزه ای گرفته نشده یا نمازی قضا شده است باید قضای نماز و روزه انجام گیرد و از خداوند طلب مغفرت گردد و یا اگر مالی از دیگری به سرقت رفته یا ضرری به كسی وارد شده است باید آن ضرر مالی جبران شود و از گناه آن توبه شود و در مورد غیبت اگر مفسده ای ندارد از شخص غیبت شده عذرخواهی شود و اگر عذرخواهی موجب ناراحتی بیشتر می گردد برای او از خداوند متعالی طلب مغفرت نماید. (ر.ك استفتائات امام (ره), ج1, ص181, س198) سۆال: اگر انسان توبه خود را بشكند آیا باز هم می تواند توبه كند؟ و در مقابل چه عملی باید انجام دهد؟ جواب: راه توبه همیشه بر روی انسان باز است و انسان در هر زمانی و مكانی می تواند توبه كند البته توبه باید به گونه ای باشد كه انسان واقعاً از كارهای بد گذشته خود نادم باشد و از خدا بخواهد كه به او توفیق عبادت و ترك معصیت بدهد و همیشه خودش را به خدا بسپارد و اگر در گذشته عبادت واجبی را ترك كرده قضا كند و حقوق الناس را كه بر ذمه دارد بپردازد, خداوند به همه توفیق توبه را عنایت بفرماید. (ر.ك استفتائات امام (ره), ج3, ص585) سوال: در جایى مى‌دیدم که توبه از گناه، واجب فورى است. آیا این جمله درست است؟ معناى دقیق آن چیست؟ جواب: کسى که معصیتى کرده واجب است فوراً توبه کند و معناى توبه این است که با پشیمانى از گناهى که کرده تصمیم بگیرد تکرار نکند و اگر حق‌الناس است از عهده برآید و اگر حق‌الله است و قضا دارد، قضا نماید. (آیة الله خامنه ای دام ظله) سوال: اگر كسى در زندگى اشتباه كند، آیا خدا او را مى‌بخشد یا باید ناامید شد؟ جواب: توبه حقیقى و جدى به پیشگاه خداوند غفار، موجب بخشیده شدن گناه (اگرچه كبیره باشد) مى‌شود و ناامید شدن از حضرت حق، خود گناه است ولى باید توجه داشت كه اگر حق الناس در میان است، باید پرداخت شود و نیز چنانچه حق الله از قبیل قضاى نماز یا روزه بر عهده شخص است باید جبران شود. (آیة الله خامنه ای دام ظله) سوال: آیا شخصی که گناه کبیره (حدی) انجام داده، بعد از توبه می تواند امام جماعت باشد؟ درباره گناه کبیره ای که می بایست بر آن حد جاری شود (مانند: زنا)، خود اجرای حد موضوعیت دارد. به این معنا که اگر بر چنین شخصی حد جاری شده باشد، چه توبه کرده باشد و یا خیر، به نظر برخی مراجع تقلید نمی تواند امام جماعت شود. اما اگر حدی (مانند: تازیانه) بر او جاری نشده است، مثلاً کسی متوجه گناه او نشده باشد، و توبه کرده باشد، اگر سایر شرایط امامت جماعت را داشته باشد، می تواند امام جماعت شود. در هر حال پاسخ مراجع عظام تقلید به این شرح می باشد: بنابر احتیاط واجب به کسى که حدّ شرعى بر او جارى شده، اقتدا ننمایند. (حضرات آیات: فاضل لنکرانی، خوئی، تبریزی، سیستانی، زنجانی، صافی، بهجت؛ توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج‏1، ص 793 ذیل مسئله 1459) آمنه اسفندیاری بخش احکام اسلامی تبیان منابع: سایت اندیشه قم سایت دانشنامه اسلامی پایگاه اطلاع رسانی آیة الله خامنه ای دام ظله سایت اسلام کوئیست مطالب مرتبط: توبه چه زمانی قبول می شود؟ واکسن توبه را بزنید آیا توبه هنگام مرگ اثری دارد؟