گناهان ما ابرهای پوشاننده خورشید فیض!! « امام زمان (علیه السلام) خود را به خورشیدى تشبیه مى فرماید كه ابرها آن را پوشیده باشند » (احتجاج، ص263; و بحارالانوار، ج52، ص92) وقتى خاصیت وجود امام زمان چون خورشید نور افشانى و اعطاى فیض است، ابرهاى پوشاننده جز گناهان و قدر ناشناسى مردم چه مى تواند باشد؟ غیبت امام مهدى ـ عجل الله تعالی فرجه ـ به دو دوره تقسیم مى‏شود: «غیبت صغرى» و «غیبت كبرى» غیبت صغرى از سال 260 هجرى (سال شهادت امام یازدهم) تا سال 329 (سال در گذشت آخرین نایب خاص امام) یعنى حدود 69 سال بود. در دوران غیبت صغرى، ارتباط شیعیان با امام بكلى قطع نبود و آنان، به گونه‏اى خاص و محدود، با امام ارتباط داشتند. در طول این مدّت، افراد مشخصى به عنوان «نایب خاص» با حضرت در تماس بودند و شیعیان مى‏توانستند به وسیله آنان مسائل و مشكلات خویش را به عرض امام برسانند و توسط آنان پاسخ دریافت دارند و حتى گاه به دیدار امام نائل شوند. ازینرو مى‏توان گفت در این مدّت، امام، هم غایب بود و هم نبود. این دوره را مى‏توان دوران آماده سازى شیعیان براى غیبت كبرى دانست كه طى آن، ارتباط شیعیان با امام، حتى در همین حد نیز قطع شد و مسلمانان موظف شدند در امور خود به نایبان عام آن حضرت، یعنى فقهاى واجد شرائط و آشنایان به احكام اسلام، رجوع كنند . اگر غیبت كبرى یكباره و ناگهان رخ مى‏داد، ممكن بود موجب انحراف افكار شود و ذهنها آماده پذیرش آن نباشد. اما گذشته از زمینه سازیهاى مدبرانه امامان پیشین، در طول غیبت صغرى، به تدریج ذهنها آماده شد و بعد، مرحله غیبت كامل آغاز گردید. همچنین امكان ارتباط نایبان خاص با امام در دوران غیبت صغرى، و نیز شرفیابى برخى از شیعیان به محضر آن حضرت در این دوره، مسئله ولادت و حیات آن حضرت را بیشتر تثبیت كرد. با سپرى شدن دوره غیبت صغرى، غیبت كبرى و دراز مدّت امام آغاز گردید كه تاكنون نیز ادامه دارد و پس از این نیز تا زمانى كه خداوند اذن ظهور و قیام به آن حضرت بدهد، ادامه خواهد داشت. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «وقتى دانستیم كه خداى عزّوجل حكیم است، تصدیق مى كنیم كه افعال و اقوال او همگى حكمت است، اگر چه وجه آن براى ما آشكار نباشد » برخى حكمت هاى غیبت این كه به حقیقت چرا امام زمان (علیه السلام) در پس پرده غیبت پنهان گشته، به اراده حكیمانه خداوند بستگى دارد و از اسرار پیچیده نظام هستى به شمار مى رود. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «وقتى دانستیم كه خداى عزّوجل حكیم است، تصدیق مى كنیم كه افعال و اقوال او همگى حكمت است، اگر چه وجه آن براى ما آشكار نباشد». (كمال الدین، ج2، ص482) با این همه آن چه در برخى احادیث به عنوان حكمت هاى غیبت ذكر شده است، مى تواند با اشاره به برخى عوامل مۆثر در غیبت، موجب تذّكر و عبرت آموزى و چاره اندیشى بندگان خدا باشد: 1 ـ سنّت الهى امام صادق (علیه السلام) فرمودند: سنّت هایى كه در مورد غیبت هاى پیامبران (علیهم السلام) اتفاق افتاد همگى به طور تمام و كمال در مورد قائم ما اهل بیت، به وقوع خواهد پیوست. (كمال الدین، ج2، ص345) 2 ـ حفظ جان امام و خوف از كشته شدن او كه در حقیقت به معنى از بین رفتن پیام او و نافرجام ماندن مأموریت هاى او در حاكمیّت بخشیدن به اسلام و قرآن است: امام صادق (علیه السلام) در پاسخ سۆالى درباره وجه غیبت مى فرماید: «از كشته شدن خویش مى ترسد» (كمال الدین، ج2، ص481. «یخاف على نفسه الذبح») 3 ـ آمادگى جهانى براى پذیرش حكومت اسلام و محو سلطه مستكبرین اگر غیبت كبرى یكباره و ناگهان رخ مى‏داد، ممكن بود موجب انحراف افكار شود و ذهنها آماده پذیرش آن نباشد. اما گذشته از زمینه سازیهاى مدبرانه امامان پیشین، در طول غیبت صغرى، به تدریج ذهنها آماده شد و بعد، مرحله غیبت كامل آغاز گردید امام زمان (علیه السلام) فرمودند: «من در زمان ظهورم، در حالى قیام مى كنم كه بیعت و پیمان هیچ طاغوتى بر گردنم نیست» (منتخب الاثر، ص267) 4 ـ آزمایش مردم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «در غیبت مهدى(علیه السلام) كسى بر اعتقاد به امامت او ثابت قدم نمى ماند مگر كسى كه خداوند قلبش را به ایمان آزموده باشد» («غَیْبَةً لا یَثْبُتُ فیها عَلَى الْقَوْلِ بِاِمامَتِهِ اَلاّ مَنْ اِمْتَحَنَ اللّهُ قَلْبَهُ لِلاْیمان»، منتخب الاثر ، ص101) 5 ـ گناهان مردم و عدم آمادگى مردم «امام زمان (علیه السلام) خود را به خورشیدى تشبیه مى فرماید كه ابرها آن را پوشیده باشند» (احتجاج، ص263; و بحارالانوار، ج52، ص92) وقتى خاصیت وجود امام زمان چون خورشید نور افشانى و اعطاى فیض است، ابرهاى پوشاننده جز گناهان و قدر ناشناسى مردم چه مى تواند باشد؟ فرآوری: آمنه اسفندیاری بخش مهدویت تبیان منابع: سیره پیشوایان ـ مهدی پیشوایی ناپیدا ولی با ما ـ واحد تحقیقات مسجد مقدّس جمكران سایت اندیشه قم