مسافت شرعی و حد ترخص

در کتاب‌های فقهی، این مساله را با دو اصطلاح «مسافت شرعی» و «حد ترخُّص» توضیح داده‌اند که گاهی با هم خلط می‌شوند

وظیفه بندگی، در نیکوترین صورت

با شروع تعطیلات نوروزی، بسیاری از مردم کوله‌بار سفر بسته و راهی جاده‌ها می‌شوند. نوروز امسال اما همزمان شده است با ماه مبارک رمضان. از طرفی، واجب شرعی است که مسافر قبل از سفر، نسبت به تکلیف شرعی خود در قبال نماز و روزه، آگاه شود تا بتواند وظیفه بندگی را در نیکوترین صورت به جا آورد.

شرایط خاص مسافر

می‌دانیم که نماز مسافر در شرایط خاص، شکسته است و روزه هم ندارد مگر اینکه کثیر السفر باشد یا قصد ماندن در مقصد به مدت ۱۰ روز را داشته باشد، در این صورت هم نماز، کامل و هم روزه، صحیح است. اما نکته مهم این است که مسافر تا زمانی که به حد ترخص نرسیده ودر مبدأ به سر می‌برد، نمی‌تواند نمازش را شکسته بخواند و نیز حق ندارد روزه‌اش را بشکند.

مسافت شرعی یعنی چه؟

طبق آنچه در رساله‌های عملیه آمده مقدار «مسافت شرعی»، هشت فرسخ است و فقط زمانی احکام مسافر بر او جاری می‌شود که از ابتدا قصد پیمودن این مقدار مسافت را داشته باشد، خواه در رفت یا مجموع رفت و برگشت.

هشت فرسخ به شمارش امروزی، بین ۴۰ تا ۴۵ کیلومتر است. برخی از فقیهان معاصر مثل رهبر معظم انقلاب، این مقدار را ۴۱ کیلومتر و برخی دیگر از جمله آیت‌الله سیستانی، مکارم شیرازی و صافی گلپایگانی به ترتیب، ۴۴، ۴۳ و ۴۵ کیلومتر می‌دانند.

این اختلاف دیدگاه به مبنای آنها در محاسبه فرسخ شرعی برمی‌گردد.

حد ترخص یعنی چه؟

مسافتی که مسافر با رسیدن به آنجا باید نمازش را شکسته بخواند و می‌تواند روزه‌اش را افطار کند، حد تَرخُّص می‌گویند. ملاک در تشخیص حد ترخص، نشنیدن صدای اذان با صدای معمولی از مناره‌ها و ندیدن دیوارهای آخرین خانه‌های متصل به شهر است.

دو نکته بسیار مهم

نکته اول

کسی که قصد سفر دارد و می‌داند که به اندازه مسافت شرعی یا بیشتر از آن را به طور حتم، خواهد پیمود، در صورتی نمازش شکسته می‌شود و می‌تواند روزه‌اش را افطار کند که به حد ترخص برسد. متاسفانه برخی به خاطر ندانستن حکم مساله، صبح روزی که عازم سفر هستند اقدام به خوردن می‌کنند و حتی گاهی دیده شده نمازشان را شکسته می‌خوانند. در حالیکه وظیفه داشتند حکم مساله را جویا شوند و اگر عمدا ترک وظیفه کرده‌ باشند کفاره روزه بر گردن آنها می‌افتد.

نکته دوم

مسافری که در راه بازگشت به وطن است و کاری که باعث ابطال روزه می‌شود انجام نداده باشد، اگر قبل از اذان ظهر به حد ترخص برسد، باید نیت روزه کند و آن روز را روزه بگیرد و اگر بعد از حد ترخص، مرتکب ابطال روزه شود، کفاره بر او واجب می‌شود.