فواید و حکمت‌های عیادت از بیمار

دستورات دین بدون حکمت نیست خواه به آن حکمت واقف باشیم یا نه. عیادت از بیمار هم همین‌گونه است. فرد بیمار به خاطر تحمل دردهای ناشی از بیماری، نیاز بیشتری به حمایت، رسیدگی و تجدید قوای روحی دارند.

حکمت و فایدۀ عیادت از بیمار این است که ما را نسبت به نیامندی‌های او آگاه می‌کند. ممکن است بیمار به خاطر شدت بیماری، عدم دسترسی، حیا یا ... نتوانسته باشد ما را در جریان حوائج خود بگذارد، عیادت، فرصتی است که اولاً به او نشان دهیم وجودش چقدر برای ما اهمیت دارد، ثانیاً از نیازهای او باخبر شویم تا در صورت امکان، بتوانیم به موقع در برآورده‌ کردن حاجاتش اقدام کنیم.

اگرچه در بیشتر اوقات، از عیادت‌کننده کاری به جز دعا برنمی‌آید اما سرکشی‌های هر از چندگاه، می‌تواند مایۀ تسکین و آرامش روان بیمار باشد.

آداب اسلامی عیادت از بیماررسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، عیادت کننده را از خوردن در جلوی چشم بیمار، نهی می‌کردند و می‌فرمودند: «این کار، پاداش عیادت را از بین می‌برد».

عیادت و سرکشی از بیمار، با همۀ فضیلتی که دارد گاه می‌تواند تبدیل به یک ضدارزش شود. و آن، هنگامی است که ملاقات کننده، آداب عیادت و شرایط روحی و جسمی بیمار را در نظر نمی‌گیرد. در این صورت ممکن است ناخواسته، به جای تسکین و مرهم گذاشتن بر آلام بیمار، رنج دیگری بر رنج‌هایش بیفزاید.

لذا ضرورت دارد که آداب اسلامی عیادت از بیمار را بدانیم تا نسبت به انجام وظایف خود، درست عمل کنیم.

یک. عیادت از بیمار بعد از سه روز

احوال‌پرسی و خبرگرفتن از یکدیگر یکی از آداب زیبای اسلامی است. در سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله آمده که اگر اصحاب خود را سه روز پیاپی نمی‌دیدند سراغشان را می‌گرفتند و اگر بیمار بودند بعد از سه روز، به عیادت‌شان می‌شتافتند.

فردی که مریض است معمولاً تا سه روز اول، از نظر بیماری، وضعیت تثبیت‌شده و روشنی ندارد. لذا امیرالمؤمنین علیه‌السلام در رهنمونی می‌فرمایند: «دیدار بیمار بعد از سه روز است». (دعائم الإسلام، ج ۱، ص۲۱۸)

دو. عیادت نباید طولانی باشد

طبق توصیۀ پزشکان، بیمار برای اینکه روند درمان را بهتر طی کند نیازمند به سکوت و آرامش است. توقف زیاد بر بالین بیمار و گفت‌وگوهای طولانی‌مدت، مُخلّ سلامتی او خواهد بود. در روایتی نبوی می‌خوانیم:

«کسی از عیادت‌کنندگان بیشتر اجر می‌یابد که کمتر نزد بیمار بنشیند مگر این‌که بداند بیمار توقف و حضور او را دوست ‌دارد.» (کافی، ج ۳، ص ۱۱۸)

سه. چهار روز در میان عیادت کنید

ملاقات مکرر، در بیشتر اوقات، آزاردهنده است و بیمار را به زحمت می‌اندازد. اگر اصرار بر پی‌جویی احوال بیمار دارید سعی کنید این کار را به صورت غیرحضوری مثل تماس تلفنی، ارسال پیامک و... انجام دهید، در غیر این صورت، بین ملاقاتتان فاصله بیندازید.

توصیۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در این خصوص این است:

«عیادت را با فاصله و چهار روز در میان انجام دهید؛ مگر این‌که بیماری غلبه پیدا کرده باشد» (بیمار نیاز به حمایت بیشتری داشته باشد) (امانی، شیخ طوسی، ص ۶۳۹)

چهار. دست خالی به عیادت نروید

در سیرۀ امام صادق علیه‌السلام آمده:

بعضی از دوستان حضرت به عیادت بیماری می‌رفتند. در بین راه به امام صادق علیه‌السّلام برخوردند. حضرت پرسیدند: کجا می‌روید؟

ـ عیادت مریض

ـ آیا سیبی، بهی، ترنجی، عطر یا قطعه‌ای از عود برای او می‌برید؟

ـ خیر

ـ مگر نمی‌دانید هدیه بردن مایه آرامش خاطر بیمار می‌شود؟ (مکارم الاخلاق، ص ۳۶۱)

پنج. نخوردن نزد بیمار

ممکن است بیمار به خاطر تجویز پزشک، ممنوعیت‌های غذایی داشته باشد یا اساساً قادر به خوردن چیزی نباشد. لذا خوردن در مقابل او، خلاف ادب اسلامی است.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام با یادآوری سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در این خصوص می‌فرمایند:

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، عیادت کننده را از خوردن در جلوی چشم بیمار، نهی می‌کردند و می‌فرمودند: «این کار، پاداش عیادت را از بین می‌برد».