بعضی از کلمات در املای فارسی، دو تلفظی هستند، و همین امر را می‌توان یکی از خصوصیات زبان فارسی شمرد. تفاوت تلفظ یا تفاوت یک حرف با آوای یکسان می‌تواند معنی کلمات را متفاوت یا متناقض نماید.

یکشنبه ۹ خرداد ۱۴۰۰ - ۰۰:۰۰
مشکل یا مشگل؛ یک غلط املایی ساده!
نداشتن غلط املایی یکی از نشانه‌های باسوادی است، هر چقدر تحصیلات داشته باشیم یا اهل مطالعه باشیم، در صورتی که در نوشته‌هایمان غلط املایی باشد، در نگاه خواننده فردی کم‌سواد و یا در خوش‌بینانه‌ترین حالت فردی بی‌دقت شناخته می شویم. دلایل عمده غلط‌ نویسی املای دانش آموزان شتاب در نوشتن و کم‌توجهی به آن‌چه که می‌نویسیم، افزون بر ویژگی‌های وارد شده در ادبیات فارسی مانند داشتن حروفی با صدای یکسان و نوشتار متفاوت. ورود واژه‌هایی از زبان‌های بیگانه، استفاده‌ی ناگزیر از واژه‌های علمی و تخصصی حوزه‌های مختلف، تفاوت برخی قرادادهای نوشتاری زبان عربی با زبان فارسی، عدم وجود ساختار و قرارداد یکسان در مورد نوشتار برخی صداها و تغییر هر چند سال در میان آن از طرف نهادهای مربوطه، سردرگرمی ناشی از این تغییرات را می‌توان جزو عواملی دانست که موجب غلط‌نویسی می‌شوند. علت ضعف دانش آموزان ابتدایی در درس املا  بسیار اتفاق افتاده است که قصد داریم یک نامه ی رسمی،ترجمه ی متنی از یک زبان دیگر،پایان نامه،مقاله علمی و... بنویسیم اما با واژگانی روبرو می شویم که املای صحیح آن ها ما را به شک می اندازند. دانش آموزان زيادی وجود دارند كه در درس املا دچار مشكل هستند و نسبت به تعداد غلط هايی كه مرتكب می شوند نمرات كمتری دريافت می كنند. بیشتر بخوانید: روابط میان کلمات؛ فارسی پایه ششم معمولاً معلمان و والدين برای تقويت املا آنان به راه های مختلفی متوسل می شوند. در این میان اگر دانش آموز درس را بارها تمرين كند و شكل صحيح كلمه را بارها بنويسد و يا آن كلمه بارها در داخل يك جمله بكار ببرد البته خواهد آموخت و امكان اشتباه مجددش كاهش می یابد، امّا آيا تمرين های مكرر باعث يادگيری كودک در واژه های ويژه ای كه تمرين كرده است، می شود؟ واقعيت اين است كه انواع اشتباهاتی كه كودک مرتكب می شود، از يک نوع و يک نسخه نيست تا بتوان با اتخاذ يک روش همه آن اشتباهات را از بين برد و به پيشرفت او اطمينان پیدا کرد. بايد اشتباهات املایی دانش‌آموز را از در دفتر  يادداشت كرد، مثلا اگر دانش آموز تا به حال 10 املا نوشته است تمام اشتباهاتی را كه در آن املاها نوشته يادداشت كنيد و علت و علل آن ها را بيابيد. بطور كلی اشكالات املايی دانش آموزان يا ناشی از محيط است، يا از خود فرد سرچشمه می گيرد و يا به معلّم و شيوه آموزش او بستگی دارد. توجه به کلماتی که در آن حروفی با صدای مشترک و نوشتار متفاوت وجود دارد و پیدا کردن ریشه کلمات مورد نظر ما از الفبای زبان عربی برای نوشتار زبان فارسی یا دری استفاده می‌کنیم. تفاوت نحوه ادای حروف (واج‌گاه متفاوت) و هم‌چنین تفاوت لهجه زبان عربی و زبان فارسی، موجب شده ما با حروفی با صداهای مشترک اما نوشتار گوناگون مواجه باشیم؛ از این جمله می‌توان به حروفی مانند "س، ص، ث"، "ط و ت"، "ز، ض، ظ و ذ"، "ق و غ"، "ا، ع، ء" و هم‌چنین "ح و ه" اشاره کرد. تنها همین مورد برای دشواری نوشتار درست در زبان فارسی کفایت می‌کند (این یکی از مواردی است که قوت حافظه دیداری در نوشتار صحیح به کارمان می‌آید). برای حل این مشکل می‌توان ریشه کلمات را پیدا کرد. برای پیدا کردن ریشه کلمه باید واژه‌های هم‌خانواده با آن را به یاد بیاوریم و آن‌ها را با هم مقایسه کنیم؛ سه حرفی که در همه کلمات تکرار شده ریشه آن کلمات است. راه‌کارهایی برای این که غلط املایی نداشته باشیم  افزایش میزان مطالعه:  مورد دیگری که ممکن است باعث املای ضعیف شود این است که مطالعه‌ کمی داریم. هر چه مطالعه‌ بیشتری داشته باشیم چشمان‌مان با نوشتار صحیح کلمات آشناتر خواهد بود و به ما کمک خواهد کرد که غلط ننویسیم. خوب است که در هنگام کتاب‌خوانی، هشیارانه مطالعه کنیم و علاوه بر محتوای کتاب به نوشتار واژه‌ها، نحوه نشانه‌گذاری و ویراستاری آن نیز توجه کنیم. تمرکز و دقت کافی: مهم‌ترین راه‌کار برای نداشتن غلط‌های املایی دقت کافی به آن‌چه روی کاغذ می‌نویسیم و یا تایپ می‌کنیم است، پس از اتمام نگارش هم باید دست کم یک‌بار از روی نوشته‌مان بخوانیم تا مطمئن شویم که واژه‌ای را جا نگذاشته و یا اشتباه ننوشته‌ایم، در صورتی که گفتاری را دیکته می‌کنیم یکی از عوامل بسیار مهم برای پرهیز از غلط‌نویسی، بادقت گوش دادن است. تقویت حافظه تصویری:  برخی افراد حافظه‌ تصویری ضعیفی دارند، مطالعه می‌کنند اما آن‌چه بر صفحات کتاب نقش بسته در خاطرشان نمی‌ماند. این یکی دیگر از عواملی است که موجب نوشتار پرغلط می‌شود، حافظه تصویری پایدارترین نوع حافظه است و افرادی که از این نوع حافظه بهره بیشتری دارند در به یاد آوردن خوانده‌ها و دیده‌ها و هم‌چنین در امتحانات و آزمون‌های مختلف موفق‌تر عمل می‌کنند، برای تقویت حافظه تصویری تمرین‌ها و بازی‌هایی وجود دارد، هم‌چنین مصرف برخی مواد خوراکی نیز در این مورد می‌تواند مؤثر باشد. بیشتر بخوانید: آیا غصه خوردن کنایه است؟ چرا؟ فارسی پایه هفتم آشنایی با دستور زبان فارسی:  اگر ما با دستور زبان فارسی آشنا باشیم، نوع و نقش کلمات در جمله‌ها را تشخیص دهیم و بتوانیم اجزای جمله‌ها را تحلیل کنیم، درست نویسی برای ما آسانتر خواهد شد. مشکل یا مشگل کدام نوشتار صحیح است؟ محل خروج صدای ک و گ در انتهای زبان است، نزدیکی محل خروج این دو حرف با یکدیگر سبب شده در بعضی کلمات ک یا گ به جای یکدیگر تلفظ شوند. برای مثال ممکن است مشکی به صورت مشگی هم به کار رود. معنی مشکل: دشوار دشواری، پیچیده، چالش،سخت، صعب و زحمت دار . مترادف مشکل: ابهام آمیز، بغرنج، پیچیده، حاد، دشخوار، دشوار، سخت، شاق، صعب، غامض، مبهم، مسئله. متضاد مشکل: آسان، ساده، سهل، واضح. تعدادی از کلماتی را که در گفتار و نوشتار فارسی، هم با گ نوشته یا تلفظ می‌شوند: - مشکل، مشگل          مشکل                  مشکل به معنای کار پوشیده و مشتبه در لغتنامه ثبت شده است اما کلمه مشگل به معنای دزد و راهزن است. - اشک، اشگ                اشک                    اشگ، یکی از دهستان‌های طبس است. - پزشک، پزشگ           پزشک   - تانک، تانگ              تانک   - تمشک، تمشگ         تمشک   - زرشک، زرشگ           زرشک   - سرشک، سرشگ        سرشک    - عسکر، عسگر            عسکر                           کلمه فارسی و معرب لشکر است. - کشکول، کشگول      کشکول   - لشکر، لشگر             لشکر   - مشکی، مشگی        مشکی   - گنجشک، گنجشگ   کنجشک   - سوک، سوگ           سوگ   - کشک، کشگ         کشک   - دکمه، دگمه           دکمه   - رشک، رشگ         رشک                                                رشک به معنای حسادت است.   - بانگ، بانک         بانک (سازمانی برای ذخیره پول)             بانگ (به معنای آواز بلند) - ارک، ارگ            ارگ                                                   ارک واژه عربی و به معنای التیام یافتن زخم است. در انتها باید اشاره کنیم که بسیاری مواقع دیده شده پس از تصحيح املا و نوع اشكالات املايی دانش آموزان ما علت بروز آن ها مشخص و بررسی نمی شود، برنامه ريزی جهت آموزش نكات لازم و رفع اشكالات صورت نمی گيرد و تنها توصيه های كلی و تذكرات شفاهی درباره درست نويسی ارائه می شود. بسياری از معلّمان رونويسی از كلمه ها و يا درس و گاه جمله نويسی با اين كلمات را راه حل و و اشكالات می دانند، اين شيوه راه مطمئن و علاج مشكل نيست چرا كه تعداد زيادی از اين دانش آموزان همان كلمات را در املاهای بعدی يا ساير نوشته های خويش غلط می نويسند. بیشتر بخوانید: چرا پول ارباب بدی است؛ ولی خدمتگزار خوبی است؟ درس ادبیات فارسی، پایه نهم برای رفع مشکلات املایی دانش آموزان لازم است تا معلّم ضمن استخراج مشكلات املايی، دانش حرفه ای و پيش بينی آموزشی مجدد، فعاليتّهای ياددهی و يادگيری متناسب با اشكالات تدارک ببيند و در جهت رفع اشكالات برآيد.

پربازدیدها

پربحث‌ها