"سلام" کلمه ای عربی است که ریشه ی آن "سلم" می باشد و معانی مختلفی دارد و از مهمترین معانی آن که یکی از نام های خداست می توان به درود و سلامتی اشاره کرد. سلام به معنای درود گفتن، تهنیت گفتن است و زمانی که به کسی سلام می کنید یعنی سلامت باشد و از هر نوع درد و رنجی دور باشد.

انسان موجودی اجتماعی است که به ارتباط، دوستی و محبت هم نوعان خود احتیاج دارد. سلام کردن اولین مرحله برای ارتباط سالم بین دو انسان است کهبا سلام کردن  پیام های زیادی مانند دوستی، صمیمیت، محبت، تواضع، دعای خیر، اطمینان دادن به طرف مقابل و ...  را به او می رساند.

اهمیت سلام از نظر پیامبر اسلام

درس پانزدهم از کتاب هدیه های آسمانی کلاس دوم دبستان درباره سلام کردن می باشد و در این باره اشاره به مهربانی پیامبر خدا (ص) دارد که زمانی چشمانشان به کودکان افتاد به بچه ها سلام کردند و دست آنها را گرفتند و نوازش کردند.رسول اکرم (ص) بچه ها را دوست داشتند و همیشه به یاران خود می گفتند تا زمانی که زنده هستند سلام کردن به کودکان را ترک نخواهد کرد.

رسول اكرم صلى ‏الله‏ عليه‏ و‏ آله به هر كس برخورد مى ‏نمودند، از بزرگ و كوچك، ثروتمند و فقير، سلام مى‏ كردند و اگر به جايى حتى براى خوردن خرمايى خشك دعوت مى‏ شدند، آن را كوچك نمى‏ شمردند. زندگيشان كم هزينه بود، بزرگ طبع، خوش معاشرت و گشاده رو بودند، بى آن‏كه بخندند، هميشه متبسم بودند، بدون آنكه اخمو باشند، محزون بودند، بدون آن‏كه از خود ذلّتى نشان دهند، متواضع بودند، مى ‏بخشيدند ولى اسراف نمى کردند، دل نازك و نسبت به تمام مسلمانان مهربان بودند.

همانطور که گفتیم پیامبر اکرم(ص) به بزرگ و کوچک سلام می کرد و در سلام کردن از همه پیشی می گرفت و هیچ گاه کسی نتوانست در سلام کردن بر آن حضرت سبقت بگیرد،این موضوع امر عجیبی نیست؛ زیرا آن حضرت به حقانیت اسلام و احکام این دین الهی یقین کامل و فوق العاده داشتند و در مقابل دستورات خداوند متعال مطیع محض بودند.

 از طرف دیگر این حضرت  اسوه و الگوی مسلمانان بودندو به آنچه می فرمودند خود عمل می کردند و با عنایت به این که با عمل خود مردم را به رعایت دستورات اسلام دعوت می کردند تا جامعه اسلامی از نتایج آن بهرمند شود. در سایه همین دستورات بود که دوستی و محبت بین مسلمانان رواج یافت.

در اسلام تاکید شده که مؤمنان به یکدیگر سلام کنند و پیغمبر اکرم‏ صلى الله علیه و آله و سلم حتى به زنان و کودکان هم سلام مى‏کردند. اهمیت این موضوع آنگاه بیشتر و بهتر فهمیده می شود که بدانیم پیامبر اکرم (ص) بخیل ترین مردم را کسی معرفی کرده است که در ادای سلام، بخل ورزد.
پدر و مادرها،بچه ها را اینگونه تربیت می کنند که زمانی بزرگتر را دیدند حتما به او سلام کنند و به او احترام بگذارند، اما در این درس می بینیم پیامبر خدا (ص) قبل از اینکه بچه ها به او سلام دهند، او زودتر به آنها سلام می گفت. البته این خصلت پیامبر در زمان روبرو شدن با بزرگسالان هم صورت می گرفت و پیامبر (ص) در سلام گفتن پیشی می گرفت.

در روایاتی که از پیامبر (ص) آمده، سلام عامل افزایش دوستی و محبت دانسته شده است.بر همین اساس در اسلام به سلام کردن بسیار سفارش شده‌ است و آن را امر مستحبی دانسته اند که از طرف خداوند متعال دارای پاداش بسیار است.

در حقیقت سلام، حق متقابل میان دو مسلمان شناخته شده است و اگر موضوعی، به عنوان حقوق متقابل میان دو مسلمان شناخته شود، روشن است که هر دو طرف وظیفه ای بر عهده دارند. به این معنی که اگر یکی از دو طرف زودتر از دیگری سلام گفت، دیگری موظف است پاسخ سلام او را بدهد و این جواب دادن لازم و الزامی است.

سنت حسنه تحیت

دین اسلام به همه مسلمانان سفارش کرده است که وقتی همدیگر را می بینند ،اول سلام کنند و بعد حرف بزنند.در واقع افراد با سلام کردن، به یکدیگر احترام می گذارند و به هم محبت دارند و با زبان یا با اعمال وحرکات مخصوصی از دیدن یکدیگر به گونه ای اظهار خوشوقتی می کنند و خیر وخوشی برای هم آرزو می کنند.این سنت حسنه را تحیت می نامند.

تحیت در لغت نوعی دعا کردن برای بقای کسی است و در عمل همان سلام کردن به یکدیگر می باشد و در شرع در معنای خاص یعنی گفتن "سَلامٌ عَلَیکُم" به کار رفته است.

فرد با سلام کردن به مخاطب خود،دعای خیر و آرزوی سلامتی برای او می کند و در عین حال به او به اطمینان می دهد که از ناحیه فرد سلام کننده هیچ ضرری متوجه او نخواهد شد.

اسلام که دین رأفت ،رحمت ،وحدت،محبت وانسان دوستی است نه تنها این سنت وروش راتأیید وتثبیت  کرده است ؛بلکه آن رابر مسلمانان واجب و لازم شمرده وبرآن تأکید کرده است وبرای آن احکام وآداب نیکی هم بیان کرده است وبهترین سخن را در بیان تحیت تعیین کرده است که مسلمانان در ملاقات ها وبرخوردهابه همدیگر سلام کنند. یعنی با جمله ی « سلام ٌعلیکم» نسبت به یکدیگر ادای احترام واظهار محبت کرده و برای همدیگر دعای خیر وسلامت کنند.

سلام کردن در آیات قرآنی:

 اهمیت سلام کردن تا جایی است که خداوند متعال در آیات قرآنی از آن سخن گفته است.

وَإِذَا جَاءكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلاَمٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَن عَمِلَ مِنكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِن بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ( انعام /54)

هرگاه کسانى که به آيات ما ايمان دارند نزد تو آيند، به آنها بگو: سلام بر شما پروردگارتان، رحمت را بر خود فرض کرده؛ هر کس از شما کار بدى از روى نادانى کند، سپس توبه و اصلاح (و جبران) نمايد، (مشمول رحمت خدا مى‏شود چرا که) او آمرزنده مهربان است.

این آیه به صورت یک قانون کلى به پیامبر صلّى اللّه علیه و آله دستور می دهد که تمام افراد با ایمان را هر چند گناهکار باشند، نه تنها طرد نکند، بلکه به خوبى بپذیرد، چنین مى‏گوید: «هر گاه کسانى که به آیات ما ایمان آورده‏اند به سراغ تو بیایند، به آنها بگو: سلام بر شما» (وَ إِذا جاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیاتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَیْکُمْ).

...فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُون(نور/61)

و هنگامى که داخل خانه‏اى شديد، بر خويشتن سلام کنيد، سلام و تحيّتى از سوى خداوند، سلامى پربرکت و پاکيزه! اين گونه خداوند آيات را براى شما روشن مى‏کند، باشد که بينديشيد!

این آیه سلام کردن را از آداب ورود به منزل می داند و همچنین  اینکه سلام کردن در خیر و برکت زندگی موثر می باشد و بعيد نيست كه مراد از جمله" فَسَلِّمُوا عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ" اين باشد كه وقتى كسى داخل بر اهل خانه‏ اى شد، بر آنان سلام كند، و آنها جواب سلامش را بدهند.

جمله" تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَكَةً طَيِّبَةً" حال است، يعنى در حالى كه سلام تحيتى است از ناحيه خدا، چون او تشريعش كرده و حكمش را نازل کرده تا مسلمانان با آن يكديگر را تحيت گويند، و آن تحيتى است مبارك و داراى خير بسيار، و باقى و طيب، چون ملايم با نفس است.

 در واقع، حقيقت اين تحيت گسترش امنيت و سلامتى بر كسى است كه بر او سلام مى‏كنند، و امنيت و سلامتى پاكيزه‏ترين چيزى است كه در ميان دو نفر كه به هم برمى‏خورند برقرار باشد.

وَإِذَا حُيِّيْتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيبًا(نساﺀ/۸۶)

هرگاه به شما تحيّت گويند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهيد؛ يا (لااقل) به همان گونه پاسخ گوييد! خداوند حساب همه چيز را دارد.

در این آیه هم مراد از «تحيّت»، سلام كردن به ديگران، يا هر امر ديگرى است‌ كه با آرزوى حيات و سلامتى و شادى ديگران همراه باشد، مانند هديه دادن.

در نظام تربيتى اسلام، تحيّت تنها از كوچك نسبت به بزرگ نيست، خدا، پيامبر و فرشتگان، به مؤمنان سلام مى‌دهند.

در قرآن کریم در ضمن داستان هاى انبیا نقل شده که ملائکه به ایشان سلام گفتند; مواردى هم هست که خداى متعال به بندگانش سلام فرموده است; از جمله در آیه ۴۷ سوره طه مى‏فرماید: « والسلام على من اتبع الهدى ‏». یکى از نام هاى بهشت «دارالسلام‏» است که به نوبه خود اهمیت موضوع سلام و سلامتى و امنیت را اثبات مى‏کند.

 آیاتى داریم که وقتى مؤمنین وارد بهشت مى‏شوند از طرف ملائکه به آنها سلام داده مى‏شود. از چیزهایى که اهمیت موضوع سلام و سلامتى را بیشتر اثبات مى‏کند همین است که خود اسلام، «سلام‏» تلقى شده و برنامه‏ هاى اسلام «سبل السلام‏» نامیده شده است: یهدى به الله من اتبع رضوانه سبل السلام.‏

سلام خدا: "«سَلامٌ عَلى‌ نُوحٍ فِي الْعالَمِينَ"

سلام پيامبر: "إِذا جاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ"

سلام فرشتگان: "تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْكُمْ"

سلام کردن در احادیث پیامبر اسلام و ائمه معصومین

 همانطور که در آیات قرآنی سفارش شده تا زمانی که به یکدیگر نزدیک می شوید سلام دهید و با احترام با یکدیگر برخورد کنید،در روایات زیادی می بینیم که پیامبر اکرم (ص) و امام معصوم (ع) بسیار سفارش به سلام کردند . در ادامه به بعضی از آنها اشاره می کنیم:

پیامبر اکرم (ص) درباره سلام کردن فرمودند:

وَالّذى نَفسى بِيَدِهِ لاتَدخُلُوا الجَنَّةَ حَتّى تُؤمِنوا وَ لا تُؤمِنوا حَتّى تَحابّوا أولا أدُلُّـكُم عَلى شَئىٍ اِذا فَعَلتُموهُ تَحابَبتُم؟ اَفشُوا السَّلامَ بَينَـكُم

به خدايى كه جانم در اختيار اوست، وارد بهشت نمى‏ شويد مگر مؤمن شويد و مؤمن نمى‏ شويد، مگر اين‏كه يكديگر را دوست بداريد. آيا مى‏ خواهيد شما را به چيزى راهنمايى كنم كه با انجام آن، يكديگر را دوست بداريد؟ سلام كردن بين يكديگر را رواج دهيد.( مشكاة الانوار، ص 157)

این حضرت همچنین می فرمایند:

اِذا دَخَلَ اَحَدُكُم بَيتَهُ فَليُسَلِّم، فَاِنَّهُ يُنزِلُهُ البَرَكَةَ وَ تُؤنِسُهُ المَلائِكَةُ؛

 هرگاه يكى از شما به خانه خود وارد مى شود، سلام كند، چرا كه سلام بركت مى آورد و فرشتگان با سلام دهنده انس مى گيرند.( علل الشرايع ج 2، ص 583، ح 23)

امام حسین (ع) فرمود: "سلام کردن هفتاد ثواب دارد که شصت و نه بخش آن از سلام ‏کننده است و یک بخش آن براى جواب دهنده" زیرا سلام کردن مستحب است، ولی پاسخ آن واجب است.

 امام صادق (ع) می فرمایند:
صِلُوا أرحامَكُم و بِرّوا بِإخوانِكُم وَ لَو بِحُسنِ السَّلامِ وَ رَدِّ الجَوابِ؛
صله رحم نماييد و به برادران (دينى) خود نيكى كنيد، هر چند با سلام كردن خوب و يا جواب سلام خوب باشد. (كافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 157، ح 31

امام علی (ع) می فرمایند:
عَوِّدْ لِسانَكَ لينَ الْكَلامِ وَ بَذْلَ السَّلامِ، يَكْثُرْ مُحِبّوكَ وَ يَقِلَّ مُبْغِضوكَ؛
زبان خود را به نرمگويى و سلام كردن عادت ده، تا دوستانت زياد و دشمنانت كم شوند.

 آثار و فواید سلام کردن:

یکی از دستورهای اسلام، برای ایجاد صمیمیّت و دوستی بین مسلمانان ، سلام است. فرهنگ سلام، آنچنان اهمیت و ارزش دارد که شعار رسمی ملت مسلمان در دیدار با یکدیگر معرفی شده است.

 سلام سلامتی می آورد،شاید یکی از حکمتهای سلام کردن این باشد که هر انسانى در زندگى دائما نگرانیها، ترسها و دل واپسیهایى دارد و با هر کسى مواجه مى‏شود چون احتمال مى‏دهد که از ناحیه او ضررى به او برسد این نگرانى را دارد.این است که در اولین برخورد بهترین چیزى که باید رعایت ‏بشود همین تامین دادن به طرف است که از ناحیه من به شما ضررى نمى‏رسد. گاهى منظور از سلام این نیست که از ناحیه من سلامتى براى شما تامین مى‏شود یا خطرى ایجاد نمى‏شود بلکه منظور این است که از خدا براى شما سلامت و دفع ضررها و خطرها را مى‏خواهم.

سلام کردن آثار و فوایدی دارد که در ادامه برخی از انها را بیان می کنیم:

سلام ، اسمي از اسماء جلاله خداوند است.

سلام ، تحيت خداوند رحمان و رحيم است.

سلام ، رحمتي است از خداوند منان به بندگان.

سلام ، كوچكترين نيكي از نيكوكاران است.

 سلام کردن علایق ودوستی ها ومحبت ها را آشکار می سازد.

عقده ها،کینه هاوعداوتهارا ازدل ها فرو می ریزد.

سلام نشانه تواضع و فروتنی است.

برکت و ثواب از آثار سلام می باشد.

سلام محبت را خالص می کند.

سلام باعث آمرزش می شود.   

روح تکبّر ،خود بزرگ بینی وتحقیر دیگران رادر انسان از بین می برد.

اتّحاد،صمیمیت وصفا در جامعه ایجاد می کند.

انسان با گفتن یک سلام دشمن سرسخت خویش را به صلح ونرمش وا می دارد.

سلام ، كفاره و جبران كننده گناهان است.

سلام ، داخل نمودن خوشيها و مسرّتها در قلب  است.

سلام ، وسيله نزديكی با اقوام و صله ارحام است.

سلام ، بهترين اخلاق مردم دنيا و آخرت است.

سلام ، دعایی است برای سلامتی اهل و عيال ، يعنی خداوند متعال حافظ هر چيزی است كه با شماست.

سلام را جایی كه هيچكس هم نيست بايد كرد ، چرا كه دعاي خير است.

‎ وقتی وارد خانه می شویم و کسی آنجا نباشد، باز هم سلام دهید . این گونه باید سلام دهید؛ السلام علینا و علی عباد الله الصالحین.

سلام ، باعث بالا بردن مقام افراد كوچك وبالا بردن مقام اشخاص بزرگ می شود.

سخن آخر:

همانطور که گفتیم سلام گفتن بسیار ثواب دارد و خداوند ناظروحسابگربراعمال وبرخوردهای انسان است.پس مسلمانان باید توجه داشته باشند  که این سنت نیک اسلامی را از « چاپلوسی ،تصنّع،دورویی واغراض شخصی » دور کنند و با «حسن نیّت،صداقت واز روی محبت واحترام» به بندگان خداوند آن را انجام دهند.
در حقیقت سلام دادن به دیگری نه تنها چیزی از قدر و جایگاه انسان نمی کاهد و هیچ گونه ضرر و زیان مادی، پولی، آبرویی و ... ندارد، بلکه محبت آور و صفابخش است و خداپسند و سیره رسول خدا (ص) و روش و منش اولیاء الهی است.

---