برترین سوره قرآن محسوب شده و محتوای اصلی آن، توحید و سپاس خداوند است، سورهٔ حمد در نماز میتواند جای دیگر سورهها را بگیرد اما هیچ سورهٔ دیگری نمیتواند جایگزین آن شود و نقش آنرا داشته باشد.
سوره حمد نامهای زیادی دارد:
- حمد: زیرا با کلمهٔ حمد شروع میشود و پیام اصلی و سراسر آن حمد (پرستش) خداست.- فاتحه: از ریشهٔ فتح آمده و به معنای آغازگر و گشایندهاست و به آن «فاتحة الکتاب» نیز میگویند؛ به این دلیل که نخستین سورهٔ قرآن و آغاز قرائت نماز است.
- السّبع: به دلیل اینکه این سوره از ۷ آیه تشکیل شده به آن السبع گفته می شود.
- اُمّالکتاب یا اُمّالقرآن: یعنی (مادر کتاب خدا) یا (مادر قرآن) این دو نامگذاری بدین جهت است که قرآن با این سوره شروع میشود و بر سورههای دیگر مقدم است؛ در فرهنگ عرب به هر پدیده ای که جامع یا مقدم بر پدیدههای دیگر باشد، "امّ" گفته شدهاست.
مانند "امّالرّأس" که به معنای پوستی که دربردارندهٔ مغز است. برخی براین باورند که این سوره بدان دلیل به این نام خوانده شده که عصاره و پیام اصلی قرآن، یعنی توحید و یکتاپرستی که برترین هدف ادیان توحیدی است و دیگر اصول و فروع پیامهای آسمانی به آن برمی گردد، به سبکی جالب در آن آمدهاست.
- مثانی: دراین باره دو دیدگاه مطرح است: نخست اینکه در هر نماز واجب و مستحب دو بار خوانده میشود؛ و دیگری چون دوبار بر پیامبر نازل شدهاست. سوره حمد دو بار نازل شدهاست، به همین جهت، به آن مثانی هم میگویند.
- وافیه: چون باید تمامی آن را در نماز قرائت کرد.
بیشتر بخوانید:
ویژگی ها و فضائل حضرت زهرا (س)
ویژگی ها و فضائل حضرت زهرا (س)
محل نزول سوره حمد
اختلاف دربارهٔ مکی یا مدنی بودن سوره حمد ثمره تفسیری ندارد؛ زیرا مشتمل بر آیه ای نیست که معنایش به اختلاف نزول، مختلف و متفاوت شود. اما به دیدگاه برخی دیگر یک بار ابتدای بعثت در مکه و بار دیگر پس از تغییر قبله در مدینه نازل شد.این سوره مانند بعضی از دیگر سورههای قرآن از نظر لحن و آهنگ از زبان بندگان است، و نوعی مناجات و سخن گفتن محسوب می شود.
آیات سورهٔ فاتحه، با حمد و ستایش پروردگار شروع میشود و با اشاراتی دربارهٔ خداوند و صفات او و با ابراز ایمان به مبدأ و معاد (خداشناسی و ایمان به رستاخیز) ادامه مییابد؛ سپس با تقاضای هدایت به راه راست پایان میگیرد. در یک نگاه کلی این سوره به دو بخش تقسیم میشود، بخشی از حمد و ثنای خدا سخن میگوید و در بخشی دیگر به نیازهای بنده اشاره می کند.
مالک یوم الدین در سوره توحید به چه معنا است؟
فرصت های این دنیا برای آباد کردن آخرت است، پس برای زندگی بهتر در آخرت، تلاش کنید، زیرا تمام اعمال خوب و یا بد ما در روز قیامت سنجیده می شود.
گاهی این طور تفسیر میشود که خود یوم الدین مملوک باشد. خدا مالک روز جزاست؛ یعنی روزی که جزا ظهور میکند خدا مالک است.
قیامت، روز ظهور همهٴ اسرار و حقایق دین است
اگر ما دین را مجموعهٴ حقایق و معارف الهی بدانیم، خدا مالک روزی است که دین در آن روز ظهور میکند، همهٔ حقایق دین در آن روز ظهور میکند، یکی از آن حقایق دین مسالهٔ جزا و پاداش است، که دین به همان معنای رایج خود باشد آن فراگیر است، همهٔ ابعاد را در بردارد که یکی از آن ابعاد جزاست."يوم الدّين" در قرآن به معناى روز قيامت است كه روز كيفر و پاداش مىباشد. خداوند متعال، از جهات مختلف قابل عبادت است و ما بايد حمد و سپاس او را به جا آورد؛ به خاطر كمال ذات و صفات او كه "الله" است، به خاطر احسان و تربيت او كه "رَبِّ الْعالَمِينَ" است و به خاطر اميد و انتظار رحم و لطف او كه "الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ" است و به خاطر قدرت و هيبت او كه "مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ" است.
بیشتر بخوانید:
برخورد اهل بیت با کسانی که در نزدشان غیبت میکردند
برخورد اهل بیت با کسانی که در نزدشان غیبت میکردند
- قيامت، جلوهاى از رحمت خداوند است.
در قرآن کریم برای قیامت اسامی زیادی آمده است
در قرآن کریم به فراوانی از قیامت یاد شده است، روز قیامت به معنای برانگیخته شدن پس از مرگ و قائم شدن و روز قیامت را به همین جهت قیامت گویند که در آن وقت مردگان زنده شوند و قیام کنند و روز قیامت روزی است که خلایق همه برای محاسبه محشور شوند.- به قیامت معاد گفته میشود: از آن جهت که محل بازگشت است؛ بازگشتن به جایی که قبلاً آنجا بود.
- یَوم الدین: روز جزا.
- یَوم المَوعُود: روز موعد.
- یوم عسر: روز دشوار.
- یَوم الخلود: روز جاودانگی.
- یَوم الخروج: روز رستاخیز.
- یَوم یقوم الحساب: روز محاسبه.
- یَوم یقوم الناس: روز رستاخیز مردم.
- یَوم الازفة: روزی که نزدیک است.
- یَومُ الجَمع: روزی که مردمان گرد میآیند.
- یَوم معلوم: روزی که قطعی و حتمی است.
- یَوم الحساب: روزی که به حسابها میرسند.
سوالات درس هدیه های آسمانی پایه ششم
خداوند در کدام آیه سورره ی قرآن و با چه نامی از قیامت یاد می کند؟آیه ی 4 سوره ی حمد، با نام یوم الدِین
خدا در سوره ی حمد، با چه نامی از قیامت یاد کرده است؟
یوم الدّین (روز جزا)
چند سوره ی قرآن را که در آن ها به قیامت اشاره شده است، اشاره کنید؟
در بیشتر سوره های قرآن مانند سورهای تکویر، حمد، قیامت، واقعه، زلزال و غیره.
قرآن کریم با بیان چه مطالبی انسان قیامت را به یاد انسان ها می اندازد؟
با بیان نعمت های بهشتی، عذاب جهنم، گفت و گوی بهشتیان و جهنّمیان و غیره.
جمله ی " تنها تو را می پرستیم " با کدام آیه ارتباط دارد؟
سوره حمد، آیه ی 5 " ایّاک نعبد"
خداوند در كدام سوره، از قيامت با نام «يوم الدّين» ياد كرده است؟
سوره حمد
چه کسانی نسبت به قیامت شک دارند؟
کسانی که قدرت خداوند را خیلی کم می شمارند.
کسانی که به قیامت شک دارند ، کدام صفت خداوند را نادیده می گیرند؟
قدرت خدا
بیشتر بخوانید:
چرا حضرت علی(ع) حکومت را پذیرفت؟
چرا حضرت علی(ع) حکومت را پذیرفت؟
آیا آفرینش دوباره ی شما در قیامت سخت تر است یا آفریدن آسمان که خدا آن را بر پا کرده است؟ (آیه 27،سوره نازعات)
