مکانیسم اثربخشی قرص متفورمین
متفورمین بهعنوان کاهنده قند خون در درمان دیابت نوع دو (دیابت غیروابسته به انسولین) بکار میرود. متفورمین در اختلال متابولیسم کربوهیدرات و درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک و حتی کنترل چربی خون نیز تجویز میشود.مصرف متفورمین به منظور لاغری؛ بدون رعایت عادات سالم غذایی و داشتن رژیم غذایی نامناسب، هرگز باعث کاهش وزن نخواهد شد. اشخاصی که در طول مصرف متفورمین رژیم غذایی سالم و ورزش داشته باشند، بیشتر شاهد کاهش وزن هستند. شاید دلیلش این باشد که متفورمین مقدار کالری سوزی در طول ورزش را تقویت میکند.
متفورین از طریق کاهش گلوکونئوژنز و افزایش مصرف محیطی گلوکز اثر میکند و ازآنجاییکه آندوژن در صورت وجود انسولین تأثیر نشان میدهد. به همین جهت تنها در افرادی مؤثر است که بخشی از سلولهای پانکراس آنها سالم باشد.
برعکس سولفونیل اورهها، با متفورمین افت شدید قند خون رخ نمیدهد. متفورمین سنتز محصولات گلوکز کبدی را کاهش میدهد(کاهش گلوکونئوژنز)، کاهش جذب رودهای گلوکز، افزایش مصرف محیطی گلوکز درنتیجه افزایش حساسیت به انسولین را سبب میشود.
نحوهی مصرف متفورمین
مصرف منظم متفورمین در کنار سایر موارد شامل ورزش، رژیم غذایی مناسب و کنترل وزن میتواند بسیار مؤثر باشد. متفورمین معمولاً همراه غذا استفاده میشود. با استفاده از سنجش منظم قند، میتوان به مقدار مطلوب متفورمین پی برد. همچنین گاهی لازم است عملکرد کلیوی فرد نیز با سنجش کراتینین مورد ارزیابی قرار گیرد.در موارد کاهش قند خون باید منابع غنی از قند شامل آب پرتقال، ژل گلوکز، آب نبات یا شیر در دسترس باشد. در موارد هیپوگلیسمی شدید که شخص قادر به خوردن و آشامیدن نیست، باید از تزریق عضلانی گلوکاگون یا تزریق گلوکز وریدی استفاده شود.
در مواقعی که یک نوبت متفورمین فراموش میشود، باید بلافاصله همراه با یک وعدهی غذایی سبک مصرف شود. درصورتیکه به زمان وعدهی بعدی رسیدهایم، باید دوز قبلی را حذف کرد و هیچگاه دو برابر مصرف نکنید. مصرف الکل، قند خون را کاهش داده و ریسک اسیدوز لاکتیک را بالا میبرد به همین خاطر باید از نوشیدن الکل در هنگام مصرف متفورمین اجتناب شود.
نکته مهم: در موارد بیماری شدید، مصدومیت یا انجام جراحی ممکن است مقدار نیاز به متفورمین متفاوت باشد. گاه در این موارد لازم است پزشک برای دورهای مصرف متفورمین را قطع و از موارد جایگزین استفاده کند که در این موارد بهترین جانشین، انسولین تزریقی است.
ممنوعیت مصرف متفورمین
در موارد نارسایی احتقانی قلب احتمال بروز اسیدوز لاکتیک بیشتر است، همچنین افراد سالمند ریسک بالاتری برای ایجاد اسیدوز لاکتیک دارند و در این موارد تجویز متفورمین باید با نهایت احتیاط انجام شود. احتمال واکنشهای آلرژیک به متفورمین وجود دارد.- نارسایی کلیوی
- بیماری کبدی
- بیماری قلبی
- کتواسیدوز دیابتیک
تأثیر متفورمین در درمان تخمدان پلی کیستیک
یکی از ویژگیهای اصلی بیماران مبتلا به تخمدان پلی کیستیک و ناباروری به علت عدم تخمکگذاری هست. یکی از داروهای مؤثر در تخمک گذاری و بارداری در این بیماران متفورمین می باشد. داروهای کاهشدهنده انسولین مثل متفورمین و یا نوع خارجی آن که به گلوکوفاژ معروف است برای القاء تخمک گذاری در زنانی که به تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند، به دلیل کمهزینه بودن، عوارض جانبی کمتر، و کمترین خطر چند قلویی در مقایسه با داروهای دیگر است.متفورمین با تنظیم وضعیت متابولیسم درون تخمدان باعث تنظیم سیکل میشود. این داروی خوراکی باعث افزایش میزان تخمکگذاری میشود. متفورمین زمانی استفاده میشود که مقاومت به انسولین، علت ناباروری باشد. مقاومت به انسولین در ایجاد سندروم تخمدان پلی کیستیک نقش مؤثری دارد.
تاثیر متفورمین در بارداری
اگر شما قبل از بارداری مبتلابه دیابت نوع 2 هستید و متفورمین میخورید برای باردار شدن شما مشکلی نخواهد داشت. زنانی که سندرم تخمدان پلی کیستیک دارند اغلب متفورمین میخورند. خطر سقط جنین با مصرف متفورمین در بارداری کاهش مییابد. متفورمین برای کاهش دیابت حاملگی تجویز میشود.تأثیر متفورمین در شیردهی
اگرچه داروی متفورمین در شیر مادر ترشح میشود ولی میزان آن آنقدر کم است که تأثیری روی میزان گلوکز خون نوزاد نمیگذارد. داروی متفورمین بهتنهایی در مادران شیرده مبتلابه دیابت نوع دو استفاده میشود، باوجوداین تأثیر این دارو بر نوزادان این مادران مشخص نیست. اما لازم به توضیح است که میزان ترشح این دارو در شیر مادر بسیار ناچیز است.تأثیر متفورمین در کاهش وزن
متفورمین در کاهش وزن افراد جوان چاق و غیر دیابتی مؤثر است. متفورمین برای درمان بیماران دیابتی استفاده میشود. البته مشاهدات حاکی از آن است که مصرف کوتاهمدت متفورمین باعث کاهش وزن افراد چاق میشود. متفورمین نمیگذارد قند از کبد وارد جریان خون شود. هنگامی که قبل از صرف غذا، این دارو مصرف شود به مقدار قابل توجهی از افزایش قند خون جلوگیری میکند.افزایش قند خون بعد از خوردن غذا باعث میشود که پانکراس (لوزالمعده) مقدار زیادی انسولین ترشح کند، زیرا هورمون انسولین، قند خون را کاهش میدهد. انسولین مترشحه با تأثیر بر روی مغز باعث ایجاد حس گرسنگی در شما میشود. در نتیجه بیشتر غذا میخورید و کبد چربی بیشتری میسازد و باعث تجمع مقدار زیادی چربی در ناحیهی شکم میشود.
استفاده از داروی متفورمین به همراه مصرف کم غذاهای شیرین و چرب، وزن افراد جوان چاق را برای مدتها کاهش میدهد. همچنین این دارو مقدار قند و کلسترول خون را کاهش میدهد، مقاومت به انسولین را در بیماران دیابتی کم میکند و باعث کاهش جوش (آکنه) در جوانان چاق میشود.
موارد منع مصرف متفورمین
- در صورت داشتن سابقه واکنشهای حساسیتی و غیرعادی نسبت به این دارو و یا ترکیبات مشابه و یا مواد غذایی، رنگها و مواد حفاظت کننده .
- در صورت مصرف همزمان داروهایی مانند: مهارکنندههای کانال کلسیم، سیمتیدین، رانیتیدین، دیگوکسین، فورازماید، مرفین، پروکاین آمید، تریامترن، تریمتوپریم، کاهندههای قند خون مثل سایر داروهای ضد دیابت و انسولین، افزایندههای قند خون و وانکومایسین.
- در صورت وجود بیماری های قلبی-عروقی، کلیوی، کبدی ، تیروئید، اسیدوز لاکتیک و ریوی.
- مصرف این دارو در کودکان کمتر از 10 سال توصیه نمیشود مگر با تجویز پزشک.
- در صورت وجود اختلال کار کبد، مصرف متفورمین در سالمندان توصیه نمیشود.
عوارض جانبی مصرف متفورمین
متفورمین بهعنوان کاهنده قند خون در درمان دیابت نوع دو (دیابت غیروابسته به انسولین) بکار میرود. متفورمین در اختلال متابولیسم کربوهیدرات و درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک و حتی کنترل چربی خون نیز تجویز میشود.
- عوارض کمخطر ولی شایعتر: سردرد، درد عضلانی، ضعف، تهوع خفیف، استفراغ و اسهال، نفخ و درد معده.
- عوارض خطرناک: ایجاد اسیدوز لاکتیک، آلرژی، کهیر، سختی تنفس، ورم کردن لب و صورت و زبان و حلق که بسیار خطرناک است. تب و لرز و علائم شبه آنفلوانزا و افزایش سریع وزن، در چنین مواردی باید سریعاً متفورمین را قطع کرد.
توصیههای مهم در هنگام مصرف متفورمین
- هنگام مصرف متفورمین از مصرف الکل خودداری کنید.
- متفورمین بهتنهایی باعث افت شدید قند خون نمیشود، مگر اینکه همراه با سولفونیل اوره ها و انسولین مصرف شود.
- قرصهای پیوسته رهش متفورمین هیدروکلراید باید بهطور کامل بلعیده شود و نباید شکسته ، خرد یا جویده شود.
- در حین درمان با متفورمین، اندازهگیری دورهای سطوح هموگلوبولین گلیکوزیله و قند خون ناشتا انجام گیرد.
در حین درمان با متفورمین و در شروع درمان با متفورمین، پارامترهای خونشناسی (شامل هموگلوبین، هماتوکریت، شاخصهای گلبولهای قرمز) و عملکرد کلیه(کراتینین سرم) حداقل یکبار در سال ارزیابی گردد. بندرت کم خونی مگالوبلاستیک در درمان با متفورمین دیده شده است که این موارد کمبود ویتامین B12 را نیز شامل میشود.
عوارض مصرف خودسرانه
مصرف داروهای شیمیایی معمولاً با عوارضی همراه است که این عوارض در برخی از افراد با شدت بیشتری دیده میشود. مصرف خودسرانه داروها میتواند باعث تشدید هر چه بیشتر عوارض شود. داروی متفورمین در ابتدای زمان مصرف ممکن است با مقداری معده درد و عوارض گوارشی همراه باشد.به همین دلیل بهتر است این دارو بعد از غذا مصرف شود. متفورمین بهترین اثر خود را بر بیمار این میگذارد که سبزیجات زیاد مصرف میکنند،ضمن اینکه از ورزش و خواب کافی غافل نیستند.
مصرف متفورمین میتواند باعث سوءهاضمه سرفه و گرفتگی صدا، کاهش اشتها، اسهال تنفس سریع و غیر عمیق، تب و لرز، احساس ناخوشی عمومی، کمر درد و پهلو درد، درد عضلانی، مشکلات دفع ادرار و سوزش ادرار شود.
همچنین خوابآلودگی، اضطراب، تاری دید احساس تنگی در قفسه سینه، عرق سرد، اغما، گیجی، پوست سد و رنگ پریده، افسردگی، تنگی نفس، سرگیجه، بالا رفتن ضربان قلب و نبض، احساس گرما، سردرد، احساس گرسنگی،تعریق زیاد، تهوع، عصبی شدن، دیدن کابوس شبانه و قرمزی پوست صورت، گردن و بالاتنه از دیگر عوارض این دارو هستند.
متفورمین میتواند عوارض دیگری چون تشنج، لرزش بدن، کوتاهی تنفس،اختلال در صحبت کردن، خستگی و ضعف غیرمعمول، حالت خسخس سینه، اختلالات رفتاری، اختلال در تمرکز حواس، چرت زدن، کم شدن قدرت بدنی و بیقراری را برای فرد ایجاد کند.
مصرف متفورمین برای لاغری
از دیگر اثرات مصرف داروی متفورمین، اثر لاغری و کاهش وزن است، همچنین عوارض جانبی این دارو برای لاغری کم بوده و هزینهی کمی نیز دارد. کاهش وزن معمولاً برای کم شدن خطر دیابت نوع ۲ بسیار خوب و مطلوب است و قرصهای لاغری نیز عوارض زیادی دارد و پس از قطع دارو فرد مجددا چاق میشود.آیا مصرف متفورمین برای لاغری بیخطر است؟
متفورمین برای لاغری و کاهش وزن افراد چاق بیخطر است. بااینحال شاید مصرف این دارو برای همه مناسب نباشد، مخصوصاً آنهایی که اضافهوزنشان زیاد بالا نیست. پس قبل از مصرف حتماً با پزشک در خصوص مصرف متفورمین مشورت کنید.متفورمین به کاهش وزن برخی افراد کمک میکند. اما دقیقا مشخص نیست که چرا متفورمین باعث کاهش وزن شود. یک تئوری این است که شاید متفورمین با پایین آوردن اشتها باعث میشود کمتر غذا بخورید. حتی ممکن است چگونگی ذخیرهسازی و استفاده از چربیهای بدن را نیز تغییر دهد.
بر اساس تحقیقات بلندمدت، کاهش وزن مربوط به متفورمین بهمرور و طی یک الی دو سال اتفاق میافتد. مقدار کاهش وزن نیز در هر فردی متفاوت است. همچنین باید متذکر شویم که مصرف متفورمین به منظور لاغری؛ بدون رعایت عادات سالم غذایی و داشتن رژیم غذایی نامناسب، هرگز باعث کاهش وزن نخواهد شد. اشخاصی که در طول مصرف متفورمین رژیم غذایی سالم و ورزش داشته باشند، بیشتر شاهد کاهش وزن هستند. شاید دلیلش این باشد که متفورمین مقدار کالری سوزی در طول ورزش را تقویت میکند.
