سیزدهمین دوره از پروژه های دانش آموزی تبیان نیز با یاری خداوند و حضور پر شور شما دوستان و علاقمندان به پایان رسید اما کار ما هنوز تمام نشده است! این دوره نیز همچون سال های گذشته دوستان بسیاری با ثبت طرح ها و ایده های خلاقانه خود در منوی "پیشنهاد موضوع" ما را در ارتقای تنوع پروژه ها یاری نموده اند. هم چون گذشته بر آن شدیم تا با گردآوری این ایده های جالب، علاوه بر قدر دانی از این دوستان نوآور، زمینه ای را برای ایده پروری سایر پژوهشگران علاقمند فراهم آوریم. فراموش نکنید که ما همیشه منتظر طرح های جدید شما عزیزان هستیم.

نام ایده: مهار زیستی کپک محیط کشت بافت گیاهی
نام ارائه دهنده/دهند گان: نیوشا حیدری و ترانه تاج مالی
زمینه و نوع پروژه: زیست
درجه سختی: دشوار
نام مدرسه: پژوهشسرای کاظمی آشتیانی

 چکیده پروژه
هدف دانش آموزان از پژوهش حاضر بررسی عصاره های گیاهی از قبیل عصاره الکلی برگ میوه سنجد تلخ و زرشک که خاصیت ضد قارچی دارند و از طرفی اثر منفی بر رشد گیاه نمی گذارند، بود تا از آن ها به عنوان ترکیبات ضد قارچ در کشت بافت گیاهی استفاده کنند.

مقدمه
از دیرباز برای تکثیر گیاهان زراعی، درختان میوه و... از روش تکثیر رویشی استفاده می شد. اما روش های تکثیر رویشی در برخی شرایط کارامد نبوده و به همین دلیل کشت سلول و بافت گیاهی معرفی و ارائه شده است. کشت بافت گیاهی به کشت بذر، جنین، سلول و پروتوپلاست گیاهان آلی در محیط ضد عفونی شده و عاری از میکروب در ظروف استریل، گفته می شود. در حال حاضر از کشت بافت برای مطالعه مشکلات کاربردی و بیولوژی گیاه استفاده می شود. این تکنیک کاربرد های تجاری بسیاری در زمینه تکثیر گیاهان دارویی و صنعتی و حذف عوامل بیماری زا از گیاهان دارد. علاوه بر آن کشت بافت در زمینه های ایجاد گیاهان دابل هاپلوئیدی، تکثیر گیاهان زینتی، تولید بذر مصنوعی و انتقال ژن و مهندسی ژنتیک کاربرد دارد. هم اکنون کشت بافت گیاهی تا جایی پیشرفت کرده است که با استفاده از آن می توان سلول ها، بافت ها و اندام های مختلف گونه های گیاهی را کشت کرد و از آن ها گیاه کامل تولید نمود. انواع مختلفی از کشت بافت وجود دارد، مانند:

1) کشت بذر یا گیاه کامل
2) کشت جنین
3) کشت اندام گیاهی
4) کشت کالوس
5) کشت پروتوپلاست
6) کشت سلول

 محیط کشت بافت باید کاملا عاری از هر گونه میکروب و آلودگی باشد و قبل از کشت گیاه محیط کشت باید استریل شود، برای استیریل کردن محیط کشت روش های مختلفی وجود دارد. محیط کشت بافت گیاهی دارای ترکیبات مختلفی از جمله نمک های غیر آلی، تنظیم کننده های رشد، ویتامین ها؛ کربوهیدرات ها، اسید آمینه ها و عامل ژله ای کننده محیط می باشد.

با توجه به اینکه قرن بیستم قرن بازگشت به طبیعت می باشد در این پژوهش دانش آموزان تصمیم گرفتند با بررسی عصاره های گیاهی از قبیل عصاره الکلی برگ میوه سنجد تلخ و زرشک که خاصیت ضد قارچی دارند و از طرفی اثر منفی بر رشد گیاه نمی گذارند به عنوان ترکیبات ضد قارچ در کشت بافت گیاهی استفاده کنند.

 هدف
هدف دانش آموزان از پژوهض حاضر بررسی عصاره های گیاهی از قبیل عصاره الکلی برگ میوه سنجد تلخ و زرشک که خاصیت ضد قارچی دارند و از طرفی اثر منفی بر رشد گیاه نمی گذارند، بود تا از آن ها به عنوان ترکیبات ضد قارچ در کشت بافت گیاهی استفاده کنند.

 روش
پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش از نوع پژوهش های آزمایشی بود. در پژوهش حاضر مراحل زیر انجام شد:
1- عصاره گیری از گیاهان منتخب
دانش آموزان تصمیم گرفتند اثر آنتی باکتریال، زرشک و سنجد وحشی را برروی قارچ سبز آبی آزمایش کنند. برای این کار ابتدا عمل عصاره گیری را انجام دادند. دانش آموزان برای عصاره گیری از روش ماسراسیون استفاده کردند. براي انجام این روش گیاه خرد شده را در ظرفی که از جنس مناسب باشد (شیشه، استیل، چینی و غیره) داخل نموده و مقدار ذکر شده از حلال را بر روي آن ریختند. براي اینکه از تغییرات شیمیایی، در اثر فعل و انفعالات شیمیایی حاصل از تابش نور بر روي مواد متشکله گیاهی، جلوگیري شود عمل عصاره گیري را در مکانی که از تابش مستقیم خورشید محفوظ است، انجام و با محکم کردن درب ظرف عصاره گیري، از تبخیر حلال جلوگیري نمودند. عمل عصاره گیري را ضمن تکان دادن و یا همزدن مکرر 5 روز تمام در حرارت اتاق ادامه داده و بعد از این زمان که تعادل غلظت مواد موجود در حلال و بافت گیاهی برقرار گردیده است، عمل عصاره گیري را خاتمه داده و سپس عصاره حاصل را صاف نموده و باقیمانده گیاهی را با دستگاه پرس تحت فشار قرار دادند. در خاتمه عصاره ها را با هم مخلوط و جهت ته نشین شدن رسوبات و کدورت حاصل 5 روز تمام در حرارت کمتر از 15 درجه سانتی گراد نگهداري نموده و سپس با احتیاط از تبخیر شدن حلال آن را صاف و در صورت لزوم براساس میزان مواد موثره، عصاره را تنظیم کردند.

2- استریل کردن عصاره ها
استریل کردن عصاره ها به منظور جدا کردن میکرو اورگانیسم ها در عصاره انجام می شود. در واقع در عصاره میکرو اورگانیسم هایی که وجود دارد اگر جدا نشوند در روند پروژه تاثیر می گذارد. پس انجام این کار ضرروری است. این کار به وسیله فیلترهای 22/0 میکرونی انجام شد. با کتری ها اندازه شان از این فیلتر بزرگ تر است پس روی فیلتر می مانند و عصاره عاری از هر میکروبی می شود.

3- جداسازی کپک سبز – آبی از مرکبات
به وسیله میله شیشه ای استریل از مناطق حاوی کپک سبز آبی به طور جداگانه نمونه برداری شد و بر روی محیط کشت پتیدو دکستروز آگار کشت داده شد. و به مدت یک هفته در دمای 29 درجه گرماگذاری شد.

4- بررسی اثر عصاره های گیاهی روی مهار رشد کپک سبز – آبی
دانش آموزان برای بررسی اثر عصاره‌های گیاهی بر روی مهار رشد کپک سبز-آژبی از روش رشد با ریسک استفاده کردند.

5- تهیه محیط کشت بافت گیاهی و کشت بافت گیاهی

6- بررسی اثر ضدقارچی عصاره منتخب در محیط کشت گیاه

  مهارت های کسب شده
1. آشنایی با شیوه انجام کار گروهی
2. آشنایی با شیوه های جستجو در اینترنت
3. آشنایی با شیوه انجام پژوهش و نوشتن مقاله
4. آشنایی با نحوه ارائه گزارش عملکرد
5. آشنایی با روش ایده یابی (توفان مغزی)
6. آشنایی با مهارت کاربرد ابزار و وسایل مورد نیاز
7. آشنایی با پروپوزال نویسی
8. آشنایی با نحوه انجام آزمایش
9. آشنایی با روش های عصاره گیری
10. آشنایی با انواع عصاره ها

دانش آموزان در پژوهش حاضر برای عصاره گیری از چه روشی استفاده کردند؟ ماسراسیون
1. ماسراسیون
2. پرکولاسیون
3. سوکسله
4. هیچکدام

 مطالب مرتبط:
چگونه کپک ها رشد می کنند؟
آیا کپک می تواند از راه هوا به سایر مواد غذایی منتقل شود؟


تهیه کننده: مهدی رحمانی - تنظیم کننده: محبوبه همت