بیمه پیمانی است که بر پایه آن شرکت بیمه (بیمهگر) تعهد میکند در برابر مقدار پولی که فرد یا شرکت دیگری (بیمهگذار) به او پرداخت میکند، زیان وارد شده به بیمهگذار را در پی رویدادی ناخواسته جبران کند، پولی را که بیمهگذار به بیمهگر میپردازد، حق بیمه و آنچه را که بیمه میشود، موضوع بیمه مینامند.
میزان حق بیمه نیز بر پایه حساب احتمالات تعیین میشود و موضوع بیمه و شرایط آن نیز در سند نوشتاری به نام بیمهنامه میآید. پیشینه بیمه به دوران باستان باز میگردد و خاستگاه بیمه بهداشت را باید در تمدن اسلامی جستجو کرد. روز صنعت بیمه همه قومها و تمدنهای کهن کوشیدهاند به شیوهای زیانهای رسیده به خود را کاهش دهند. از زمانهای دور مردم جواهر و چیزهای ارزشمند خود را برای روزهای گرفتاری نگهداری میکردند و هنوز هم چنین شیوهای وجود دارد. گاهی چیزهای با ارزش را به پرستشگاهها میسپردند و در برابر نگهداری از آنها نیز هزینهای پرداخت میکردند. چنین شیوهای در بین سومریها و بابلیها وجود داشته است. اما پسانداز کردن همواره شیوهی مناسبی نبود، چرا که گاهی یورشگران به چپاول پرستشگاهها دست میزدند. همچنین، تاراج بازرگانان و غرق شدن کشتیها در دریا همواره وجود داشت. اما به نظر میرسد بابلیها، که در بانکداری نیز پیشتار بودند، شیوه بهتری برای بیمه کردن بازرگانان پیدا کرده بودند. بر پایه سندهایی نوشتاری که از آنان بر جای مانده است، اگر بازرگان بابلی برای خرید کالا یا هزینههای کشتی از بانکداران بابلی وام میگرفت و کالاهایش را میدزدیدند یا رویداد ناخواسته دیگری پیش میآمد، بازرگان چیزی پرداخت نمیکرد. فینیقیها، که کشتیهایشان در دریای مدیترانه به جابهجایی کالا میپرداختند، بیمه کردن را از مردمان بابلی یاد گرفتند. آنها برای بیمه کردن کشتیهای خود نیز بیمه داشتند و برخی پژوهشگران نوشتههای آنها را کهنترین سندهای بیمه دریایی میدانند. واژه بیمه نخستینبار در منابع فارسی در تحفه العالم عبدالطیف شوشتری به معنای اطمینان دادن به شخص به کار رفته است و محمد معین آن را برگفته از بیما، یک واژه هندی یا اردو، میداند. جدای بیمه دریایی، بیمههای دیگری نیز در جهان باستان وجود داشته است. از جمله بیمههایی که در روزگار گذشته بهویژه در سرزمینهای اسلامی وجود داشته، بیمه بهداشت است. در روزگار شکوفایی تمدن اسلامی بیمارستانهای پیشرفتهای در شهرهای گوناگون، بهویژه ری، فیروزآباد، نیشابور، سیستان، اصفهان، مرو، خوارزم، بغداد، قاهره، فسطاط، دمشق و فاس، بنیانگذاری شده بود که هزینه آنها، از دستمزد پزشکان و کارکنان تا هزینه دارو و غذا، را دولت میپرداخت یا در بیشتر جاها از موقوفهها پرداخت میشد. در آن زمان معمول بود که با بنای هر بیمارستان، به اندازه کافی موقوفه برای هزینههای آن در نظر میگرفتند. بیمههای نوین گرچه نخستین بیمهها برای کشتیها باری پی ریزی شده بود، بازرگانان بر آن شدند که در خطرهای دیگر، مانند آتشسوزی نیز با هم شریک شوند. نخستین شرکت بیمه آتشسوزی در سال 1667 میلادی، پس از آتشسوزی بزرگی که در لندن رخ داد و نزدیک 130 هزار خانه را ویران کرد و 100 هزار نفر بیخانمان برجای گذاشت، بنیانگذاری شد. پیامدهای پس از جنگ جهانی دوم به گسترش بیمههای اجتماعی انجامید. بین سالهای 1880 تا 1890 برنامه بیمه اجتماعی در آلمان اجرا شد تا برنامه سوسیالیستها را خنثی کند. آن بیمه شامل بیمه حوادث ناشی از کار، بیمه بیکاری، بیمه از کار افتادگی و سالمندی بود. تاریخچه بیمه در ایران بیمه مردم در ایران از دوره کیقباد (حدود پنج هزار سال پیش) آغاز شده است. در این دوره اگر کسی دچار آسیب میشد باید به او تاوان یا بیمه داده میشد که به بیمه تاوان و به بیمه شدگان دریغمندان میگفتند. پادشاهی کیقباد برابر دورهای است که در ایران پادشاهیهای کوچک (ملوک الطوایفی) پدید آمده بود. نخستینبار ناصرالدین شاه در 1270 خورشیدی امتیاز نامهای را با عنوان «تاسیس اداره حمل و نقل و سازمان بیمه در ایران» به لازار پولیاکف روسی واگذار کرد که به اجرا در نیامد. سپس در دوران احمدشاه قاجار به سال 1289 خورشیدی دو بنیاد روسی نادژا و کافکاز مرکوری (به معنای مریخ قفقاز) فعالیتهای بیمهای خود را آغاز کردند. آرامآرام شرکتهای خارجی دیگری در ایران به راه افتاد که تا 25 سال بازار بیمه ایران را در دست داشتند و در سال 1314 دستکم 29 شرکت بیمه خارجی در ایران فعالیت داشتند. از میان آنها، دو شرکت اینگستراخ و یورکشایر از همه فعالتر بودند و تا پیروزی انقلاب اسلامی به کار پرداختند. سپس، قانون بیمه در اردیبهشت 1316 خورشیدی به تصویب مجلس شورای ملی رسید و بیمه سازمانهای دولتی به آن شرکت بیمه ایران واگذار شد. همچنین، شرکتهای دولتی موظف شدند 25 درصد از بیمههای صادرهی خود را در ایران، نزد شرکت سهامی بیمه ایران، بیمه اتکایی کنند. در 29 آبان 1322 خورشیدی قانون بیمه کارگران در مجلس شورای ملی به تصویب رسید. بین سالهای 1329 تا 1343 خورشیدی 8 شرکت بیمه ایرانی خصوصی بنیانگذاری شد و در دولت دکتر مصدق به سال 1331 خورشیدی قانونی برای محدود کردن فعالیت شرکتهای بیمه خارجی تصویب شد. به این ترتیب، از فعالیت شرکتهای بیمه خارجی کاسته شد و بر شکوفایی شرکتهای بیمه داخلی افزوده شد. قانون بیمه اجباری و مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری در برابر شخص ثالث در بیست و نه دیماه 1347 خورشیدی و قانون بیمه کشاورزان نیز در اسفند همان سال به تصویب رسید. همچنین، در سال 1349 خورشیدی مدرسه عالی بیمه برای پرورش نیروی فنی صنعت بیمه کشور بنیانگذاری شد تا افراد کارآزموده در اختیار شرکتهای بیمه درآیند و به هممیهنان خود خدمت کنند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شورای انقلاب در 4 تیرماه 1358 همه شرکتهای بیمه ایرانی را ملی اعلام کرد و بر پایه اصل 44 قانون اساسی، همه کارهای بیمهای زیر نظر دولت قرار گرفت. همچنین در سالهای 1360 و 1361، تنها سه شرکت بیمه ایران، آسیا و البرز مجوز صادر کردن بیمهنامه را دریافت کردند. سپس در سال 1367 از ادغام ده شرکت بیمهای دیگر، شرکت بیمه دانا پدید آمد. از سال 1373 نیز، شرکت بیمه توسعه صادرات کار خود را آغاز کرد و شمار شرکتهای بیمه به پنج شرکت دولتی رسید. در سال 1381 قانون تأسیس شرکت بیمه غیردولتی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. لذا در سال 1381 شرکت بیمه خصوصی حافظ در منطقه آزاد کیش و در سال 1382 نه شرکت بیمهای خصوصی به نامهای پارسیان، رازی، کارآفرین، توسعه، ملت، سینا، امید، حافظ و امین تأسیس شدند. منبع: همشهری آنلاین
