روش تقويت ياد خدا در زندگی
ياد خداوند و پرستش و معنويت، جوششي است از اعماق ذرات عالم كه عطر جانبخش آن همه جا گسترده شده و پرتو انوارش هستي را روشن ساخته است. پرستش و معنويت، برخاسته از فطرت پاك و بيآلايش وجود انسان و جوهرة ذاتي و حقيقي اوست.عبادت و پرستش و ياد خداوند سرلوحة تعاليم همة انبيا و سفيران الهي و نشانة ايمان و عبوديت انسانهاست. نيايش و عبادت علاوه بر جنبة سپاسگزاري و اعلام بندگي، نياز روحي و رواني انسانهاست و آنها در پرتو اين ارتباط معنوي، به اطمينان و آرامش ميرسند.
نياز به پرستش و عبادت در وجود همة انسانها قرار داده شده است و از اجزاي جداييناپذير از انسان به حساب ميآيد. هر انساني به طور فطري اين نياز و تمايل را در خود احساس ميكند و اگر فطرت خدادادي را زنگار نگرفته باشد، ميل و گرايش به سوي عبادت و پرستش، غيرقابل انكار خواهد بود. اين نكته نيز قابل توجه است كه شناخت خداي يگانه به عنوان كاملترين ذات، با كاملترين صفات و موجودي كه فياضيت، عطوفت، رحمانيت و قدرت او بيهمتاست، قبل از پرستش و عبادت، ضروري و لازم است؛ زيرا بدون شناخت، عبادت و پرستش كامل نخواهد بود و پرستش كه نوعي رابطة خاضعانه و ستايشگرانه و سپاسگزارانه است، بدون معرفت و شناخت باريتعالي، مفهوم كاملي نخواهد داشت. چه بسا انسان به دليل نداشتن شناخت لازم، موحّد واقعي در مقام عبادت نباشد و عبادتي كه در شأن خالق متعال است، انجام ندهد.
نقش ارتباط با خداوند و معنويت و پرستش در زندگي
1. يافتن پاسخي مطمئن براي زندگي و چرايي آن؛
2. يافتن تكيهگاهي مطمئن در دنياي متغّير و پرشتاب؛
3. برآورده كردن نيازهاي معنوي از طريق ارتباط با كمال مطلق (خداوند)؛
4. غلبه بر احساس بيهودگي و پوچي؛
5. وا داشتن روح به تفرّج و نشاط مناسب،
6. سپاسگزاري و ستايش از ولينعمت.
در آموزههاي اسلامي و ديني، تنها راه برآورده شدن خواستههاي جوانان، ارتباط با خالق متعال و عبادت پروردگار معرفي شده است. قرآن كريم در آية 56 سورة ذاريات ميفرمايد: «جن و انس را نيافريدم جز براي آنكه مرا عبادت كنند». تنها راه هدايت و رستگاري و سير در صراط مستقيم، اطاعت از خالق متعال و تسليم شدن در برابر اوامر اوست.
اگر انسان در خيمة اطاعتكنندگان پروردگار و بندگان مطيع الهي قرار گيرد، به اهداف بلندي كه همان سعادت و كمال و بالندگي مادي و معنوي است، نايل خواهد آمد. اگر كسي به خيمة الهي وارد نشود، بايد به خيمه شيطان و ابليس وارد شده، جزو مريدان او شود؛ چون جز اين راهي ندارد. اگر چنين بشود، زندگي و آيندهاي تاريك و سرشار از بدبختي در انتظارش خواهد بود؛ زيرا شيطان دشمن قسمخوردة انسان است و تمام تلاشش را براي گمراهي انسانها به كار ميگيرد. خداوند متعال در قرآن كريم بهصراحت ميفرمايد: «اي فرزندان آدم (اي انسانها) مگر با شما عهد نكرده بودم كه شيطان را نپرستيد، زيرا وي دشمن آشكار شما ميباشد و اينكه مرا بپرستيد و اين است راه درست (صراط مستقيم)».
پس يك هدف اساسي و اصلي در خلقت انسان وجود دارد و آن، عبادت خداوند و گردن نهادن به دستورات الهي است و نميتوان گفت اهداف ديگري در عرض عبادت الهي وجود دارد.
اگر اهدافي نيز براي خلقت انسان وجود داشته باشد كه دارد، همه در پرتو عبادت و بندگي و در طول آن قرار دارد؛ براي مثال اگر آباداني زمين و رسيدن به كمال، جزء اهداف خلقت است، همه در سايه عبادت و اطاعت از پروردگار و در چارچوب دستورات شرع مقدس ميسر خواهد بود.
درجات متفاوت بندگي خداوند
روشن است كه معرفت و شناخت انسانها در يك مرتبه نيست و هر فردي داراي توانايي ويژة خود است. درباره شناخت پروردگار نيز هر كس به اندازة توانايي و معرفتي كه دارد به عظمت او پي ميبرد و بر همان اساس خداوند را عبادت ميكند. عبوديت پروردگار دايرمدار صفر يا صد نيست؛ يعني اينگونه نيست كه خداوند فقط در صورتي ما را بپذيرد كه در اعمال و رفتارمان هيچ نظري جز به خود ذات اقدس الهي نداشته باشيم، و در غير اين صورت هيچ حظّي از عبوديت براي ما قايل نباشد. عبادت پروردگار به دليل متفاوت بودن درجات شناخت افراد، داراي مراتب بيشماري است و همة مراتب آن مطلوب و ارزشمند است؛ منتها بعضي مراتب، از كمالات بيشتري برخوردار است و ارزش بيشتري دارد؛ مثلاً شناخت افراد درباره رهبران ديني جامعه متفاوت است و هر كسي به اندازة فهم و استعدادي كه دارد به لياقتهاي آنها پي ميبرد. البته معناي اين سخن چنين نيست كه انسانها در انجام دستورات الهي به حداقل اكتفا كنند، بلكه همه بايد التزام به واجبات و ترك كارهاي حرام را جدي بگيرند؛ منتها ممكن است در ميزان معرفت و شناخت خداوند متفاوت باشند و هر دستهاي به دليل خاصي خداوند را عبادت كنند. براي توضيح و تبيين مطلب، از سخني نوراني از حضرت علي استفاده ميكنيم.آن حضرت ضمن تقسيمبندي عبادتكنندگان ميفرمايند: «گروهي خدا را به رغبت و طمع بهشت عبادت ميكنند، عبادت اينان عبادت تجارتپيشهگان است. گروهي خدا را از ترس جهنم و عذابش عبادت ميكنند، اين عبادت بردگان است و گروهي نيز خداوند را از سر سپاس عبادت ميكنند، اين عبادت آزادگان است».
در اسلام هيچ كدام از اين سه نوع عبادت رد نشده است، چون به هرحال مرتبهاي از مقصود حاصل شده است؛ زيرا مقصود اين است كه بنده، اراده خود را تابع اراده خدا قرار بدهد؛ اين تبعيت گاهي به طمع بهشت است و گاهي از ترس جهنم، و زماني نيز چون خدا را سزاوار پرستش يافته، تن به عبادت ميدهد، اما مرتبه و ارزش هركدام از اين عبادتها با يكديگر تفاوت دارد و تا شخص به مرحلة عبادتِ احرار و آزادگان نرسد، بندة خالص نشده است. آنگاه بنده خالص خواهد شد كه همچون اميرالمؤمنين، علي بگويد: خدايا تو را نه از ترس آتشت و نه به طمع رسيدن به بهشت، بلكه تو را چون شايسته عبادت و فرمانبرداري و پرستش يافتم، عبادت ميكنم.البته انسانهاي كمي به اين مراتب ميرسند، ولي بايد به اين سمت حركت كرد و كوشيد ميزان معرفت و شناخت و عبادت را افزايش داد.
انواع عبادت وارتباط
از نظر اسلام، عبادت چند دسته است: نوع اول كارهايي است كه مصلحتي غير از عبادت ندارد و فلسفة وجودي آن تسليم بودن در برابر خداوند متعال و انجام اعمال و اذكاري ويژه است كه بر اساس خواستة خالق متعال انجام ميگيرد؛ مثل نماز، روزه، دعا، حج و مانند آنها كه نوعي بندگي و كُرنش و ارتباط خاص معنوي با خداوند در آنها وجود دارد. نوع دوم، كارهايي است كه اصالتاً عبادت نيست، ولي به دليل خير و مفيد بودن و با انگيزه پاك الهي انجام شدن، رنگ عبادت به خود گرفته و ثواب بسياري بر آنها مترتب گرديده است. اين نوع فعاليتها در زندگي انسان بيشمار است؛ مثل درس خواندن، كار و تلاش، فعاليت اجتماعي و ... كه اگر به قصد نزديكي به خدا و رضايت پروردگار انجام شود، عبادت محسوب ميشود و اجر بسياري دارد. البته پيكرة اين كارها بايد طوري باشد كه صلاحيت عبادت بودن را داشته باشد؛ يعني في حد ذاته (اصالتاً) عمل خوبي باشد و مصلحت نيز داشته باشد و براي رضايت خداوند نيز انجام بگيرد. لذا انسان نميتواند كارهاي لغو و بيهوده و ممنوع و كارهايي كه در نظر خداوند ناشايست است را انجام دهد و قصدش رضايت الهي باشد. روشن است كه عبادت نوع دوم، جاي عبادت نوع اول را نميگيرد و مقصود اصلي از عبادت، همان نوع اول است كه همه نيازمند آن هستند و رمز سعادت انسان، همان عبادت است. عبادت نوع دوم زماني ارزش مييابد كه در كنار عبادت نوع اول باشد، وگرنه بدون آن ارزشي ندارد و نميتواند وسيلهاي براي كمال و نجات انسان باشد. مثلاً اگر جواني كارهاي اجتماعي و خدمات خوبي براي جامعه انجام دهد، ولي اهل نماز، روزه، بندگي پروردگار و انجام واجبات نباشد، كارهاي خوب او ارزشي نخواهد داشت و مورد رضايت پروردگار قرار نخواهد گرفت.آثار عبادت وارتباط با خداوند
در معني و مفهوم عبادت بيان شد كه مراد از آن، اطاعت، تواضع و التزام به دستورات پروردگار است. همچنين بيان شد كه عبادت يا قولي است و يا فعلي و عملي. لذا در اين بخش به نمونههايي از آثار ذكر و ياد خدا ـ كه از مصاديق عبادتندـ ميپردازيم:الف) برطرفكنندة اضطراب و نگراني
ياد و ذكر خداوند و ارتباط با او، باعث آرامش دل و روح است و انسانها با ياد پروردگار به اطمينان و ثبات قلبي ميرسند. قرآن كريم در اين زمينه ميفرمايد: «بدانيد و آگاه باشيد كه ياد خدا و ذكر او باعث آرامش دلهاست».[5] پيامبر گرامي اسلام، حضرت محمد ميفرمايند: «مَثَل خانهاي كه در آن از خدا، ياد ميشود و خانهاي كه در آن ذكري از خدا به ميان نميآيد، مَثَل زنده و مرده است»؛يعني خانه و دلي كه مركز ياد خدا و ارتباط معنوي با اوست، آباد و آرام است و خانه و دلي كه از ياد خدا و ارتباط با او تهي است، ويران و تاريك است و اندوه و نگراني آن را فراگرفته است.
از طريق ذكر و ارتباط با خالق جهان، همة بيمها از ميان برميخيزد و همة ناراحتيها از انسان ستانده ميشود. آنگاه كه شخص به ياد خدا و در ارتباط با اوست، قلبش با طمأنينه آباد ميشود و سرشار از رضايت و خشنودي ميگردد. قلب و دلي كه پيش از اين بدون ياد و ذكر او، ويران و تيره گشته بود و در سختي و گرفتاري بهسر ميبرد،با ارتباط و مناجات با او، به نورانيت و روشني ميرسد. فرد با نيايش و ارتباط با خدا ميتواند به گنجهاي آسمان و زمين دست يابد و به مقام و منزلتي عالي نايل شود، و در ساية اين منزلت به آرامش دروني برسد.
حضرت اميرالمؤمنين، علي در نامة 31 نهج البلاغه ـ كه خطاب به فرزند عزيزشان امام حسن مجتبي استـ ميفرمايند:
بدان، خدايي كه گنجهاي آسمان و زمين در دست اوست، به تو اجازة درخواست داده و اجابت آن را به عهده گرفته است. تو را فرمان داده كه از او بخواهي تا عطا كند؛ درخواست رحمت كني تا ببخشايد؛ و خداوند بين تو و خودش كسي را قرار نداده تا حجاب و فاصله ايجاد كند. ... هرگاه او را بخواني، ندايت را ميشنود و چون با او راز دل گويي، راز تو را ميداند. پس حاجت خود را با او بگوي و آنچه در دل داري، نزد او بازگوي. غم و اندوه خود را در پيشگاه او مطرح كن تا غمهاي تو را برطرف كند و در مشكلات، تو را ياري رساند.
اين نامة شريف ـ كه از انساني برگزيده و معصوم، به فردي است كه حجت خدا در روي زمين استـ ضمن توصيه به ارتباط و راز و نياز با خداوند و اظهار مشكلات در محضر او، رفع گرفتاري و اندوه را در ساية اين ارتباط تضمين ميكند و ميفرمايد: خداوند، غمهاي تو را قطعاً برطرف خواهد كرد.
كارل يونگ عقيده دارد در طول ساليان متمادي در درمان بيماريهاي رواني، حتي يك بيمار را نديدم كه اساساً مشكلش نياز به گرايش ديني در زندگي نباشد. او ميگويد: بهجرئت ميتوان گفت همه بيماران رواني به اين دليل به بيماري مبتلا شدهاند كه فاقد آن چيزي بودند كه اديان موجود در هر زماني به پيروان خود ميدهند. اين افراد تنها وقتي به طور كامل درمان شدند كه به دين و ارزشهاي ديني بازگشتند.
ب) برطرفكنندة تكبر
تكبر، بيماري روحي و اخلاقي است كه آثار زيانباري در پي دارد. متكبر، خود را برتر از ديگران ميداند (خودبرتربيني). او توقع دارد ديگران به او احترام كنند، صدرنشين مجلس باشد و همه در مقابل او تعظيم كنند. كسي كه روزي پنج بار با نهايت خضوع و خشوع (تواضع ظاهري و باطني) در برابر پروردگار خود ميايستد و در هر نماز چندين بار به ركوع و سجود ميرود و به خاك ميافتد و كسي كه به دليل اتصال به قدرت مطلق و خالق متعال، به عظمت و كبريايي او واقف ميشود، هرگز گرفتار تكبر و خود برتربيني نميگردد و تواضع او در مقابل خداوند و بندگان خداوند آشكار خواهد بود. حضرت علي ميفرمايند: «خدا، ايمان را براي پاك كردن از نجاست شرك و نيايش و نماز را براي پاكيزه كردن از پليدي كبر، واجب كرده است».ج) سببساز تقوا و پرهيزكاري
اگر شما به يكي از دوستان يا همكلاسيهايتان علاقهمند باشيد و با او ارتباط عاطفي قوي داشته باشيد، هرگز حاضر نميشويد كاري را انجام دهيد كه قلب دوستتان محزون و ناراحت شود؛ بهويژه اگر اين دوستي و رفاقت به حدّ عشق برسد، تلاش شما اين خواهد بود كه رضايت خاطر معشوق را بهدست آوريد و كوچكترين حركت و كاري كه مخالف خواسته اوست، انجام ندهيد. فردي كه با عبادت و نيايش و دست يازيدن به مسائل معنوي، رابطهاي صميمي و عاطفي با خالق خود برقرار كرده و حتي در مواردي به خالق متعال عشق پيدا كرده است، وقتي در محضر او قرار ميگيرد، به گواراترين و زيباترين لذتها دست مييابد و هرگز حاضر نميشود محبوب و معشوق خود را برنجاند و اين رابطه را كه وسيلة تكامل و سعادت اوست، برهم بزند، بلكه سعي ميكند حدود و حريم او را حفظ كند و از او نافرماني نكند و زمينة رنجشخاطر او را فراهم نسازد. بنابراين تحتتأثير ارتباط معنوي كه با او دارد به پرهيزكاري و رعايت اوامر و نواهي الهي ميرسد و دستورات او را اطاعت ميكند.لذا يكي از آثار پرارزش عبادت و معنويت، تقويت تقوا و پرهيزكاري و التزام به رعايت قوانين الهي خواهد بود. اگر كسي به مرحله تقوا و پرهيزكاري و به مرحلة التزام عملي به دستورات شرع مقدس برسد، آن وقت در ساية تقوا به امتيازات ويژهاي دست خواهد يافت .
منبع:پرسمان
