يكي از تمايزاتي كه مي توان ميان وضعيت اجتماعي دوران پهلوي و پس از انقلاب در دوران حكومت اسلامي بررسي كرد، شرايط اجتماعي رنان است. بي شك پرداختن به مسأله زنان در ابعاد گوناگوني قابل بررسي است و ما سعي داريم در اين گزارش به طور مختصر به تمايزات و تغييراتي كه در اين خصوص ايجاد شده است بپردازيم.
در ابتدا لازم است كه به تفاوت نگاه ميان محمد رضا پهلوي و امام خميني (ره) در خصوص زنان و جايگاه آنها بپردازيم. چرا كه نگاه رهبران به هر مقوله اي مي تواند در آن زمينه جهت دهي كند:
نگاه محمدرضا پهلوي به زنان:
در خصوص گفته ها و يا نوشته هاي شاه سخنان زيادي وجود ندارد او در سخنراني اش در روز زن (روز كشف حجاب زن) مي گويد: «ما به سياست خودمان ادامه مي دهيم. سياست حداكثر آزادي را همين طور ادامه مي دهيم براي اينكه اركان اين مملكت براساس انقلاب شاه و ملت و رستاخيز ايران طوري قوي است كه اين مظاهر واپسين جان كندن اين اتحاد نامقدس سرخ و سياه نمي تواند درآن خللي ايجاد كند. .......)
و در جاي ديگر در مصاحبه با يك خبرنگار مي گويد: «عقل زنان به طور كلي ناقص تر از مردان است و البته استثنائاتي هم دارد.» او در ادامه در خصوص اينكه آيا شهبانو(فرح ديبا) مي تواند پس از او به اداره امور مملك بپردازد يا نه پاسخ نمي دهد و در مواجهه با سؤال خبرنگار مبني بر اينكه پس چرا او (فرح ديبا) را به عنوان جانشين خود انتخاب كرده است نيز پاسخي نمي دهد.
اما رويكرد و نگاه محمدرضا پهلوي را مي توان در خاطرات و اسنادي كه از درباريان، خانواده و اطرافيانش منتشر شده است، دريافت. در زير به شمار بسيار اندكي از خاطراتي كه درخصوص فساد شاه منتشر شده است مي پردازيم. ناگفته نماند كه اين خاطراتي كه ذكر مي شود صرفا براي روشن شدن نگرش محمدرضا پهلوي به زنان و دختران است و كساني كه مي خواهند مدارك و اطلاعات بيشتري درباره فسادهاي اخلاقي محمدرضا پهلوي، درباره و خانواده او كسب كنند، مي توانند با يك جستجوي ابتدايي به انبوهي از اين دست اطلاعات دسترسي پيدا كنند.
تاج الملوك، مادر محمدرضا ضمن بيان خاطراتش، از هوس بازيهاي فرزندش دفاع كرده و ضمن تأييد وجود روابط ميان شاه و طلا (يكي از معشوقه هاي محمدرضا) آورده است: « اين حق پسرم بود كه همسر و معشوقه را توأمان داشته باشد، اگر انسان شاه باشد و نتواند از پادشاهي خود لذت ببرد پس چه فرقي با يك رعيت ساده دارد.»
ملكه مادر همچنين در خاطراتش مي آورد: «خدا لعنت كند اسدالله علم را كه بساط شيطنت براي محمدرضا درست ميكرد و باعث تحليل رفتن قوه پسرم ميشد»
فريده ديبا مادر زن محمدرضا پهلوي: «علم از مشاوران جنسي محمدرضا بود.»
پروين غفاري (16-17 ساله) از معروفترين معشوقهي محمدرضا پس از پيروزي انقلاب اسلامي خاطرات خود را در كتابي به نام «تا سياهي ...» منتشر كرد. پروين غفاري در اين كتاب مي نويسد: «شاه جلافت را به حدي رسانده كه چند بار از ديوار خانه ما بالا آمد» او دوره محمدرضا پهلوي پس از طلاق از فوزيه را چنين ترسيم ميكند: «در تهران آن روزگار شايع بود كه براي شبهاي تنهايي او دختران زيبايي را شكار كرده و به دربار ميبرند. حتي نام دختري ايتاليايي به نام فرانچيسكا در ليست معشوقههاي شاه بود.»
غفاري همچنين در اين كتاب مي نويسد: «دست از هرزگي برنميداشت و در تمام بزمهاي شبانه با دريدگي به زنان و دختران چشم ميدوخت و به بهانههاي مختلف سعي ميكرد با آنها تنها باشد و يا آنان را به رقص دعوت كند.»
يكي از روان شناسان فرانسوي كه جزء پزشكان خانوادگي پهلوي بود در مورد علت گرايش شديد شاه به انحرافات جنسي مي نويسد: «رضا شاه با روحيه قلدري و ديكتاتوري كه داشت محمدرضا را در كودكي از خانواده دور كرد و توسط مربيان خشن فرانسوي و آلماني در سوئيس بزرگ شد و مجموعه اين وقايع در رفتار و آينده او اثر مخربي بر جاي گذاشت او بعدها كوشيد كمبود محبت نهادينه شده در جسم و جان خود را ضمن معاشرت هاي افراطي با زنان گوناگون جبران نمايد.»
اسدالله علم نخست وزير دربار، در يكي از يادداشت هايش مي نويسد: «يك روز با شاه درباره دوستان مؤنث، گپ ميزديم. شاه از پير شدن معشوقهها صحبت ميكرد و افزود: «با وجود همه اينها اگر اين سرگرميها را هم نداشتيم به كلي داغان ميشديم.» من هم در تأييد شاه گفتم: «همه مرداني كه مسئوليتهاي خطير به عهده دارند نياز به نوعي سرگرمي دارند و به عقيده من مصاحبت جنس لطيف تنها چاره كارساز است.»
ارتشبد فردوست، دوست نزديك شاه مي نويسد: «علم محرم محمدرضا بود و سالها به عنوان وزير دربار كنترل كامل محمدرضا را به دست داشت. او هرگاه محمدرضا ميخواست براي او از خارج و يا داخل زن پيدا ميكرد و با هزينههاي گزاف ترتيب مجالس همخوابگي محمدرضا را ميداد.»
فردوست ميگويد: «در مسافرت شاه به نيويورك، من دو نفر را به محمدرضا معرفي كردم، يكي گريس كلي بود كه در آن زمان آرتيست تئاتر بود و دو بار با او ملاقات كرد و محمدرضا به وي يك سري جواهر به ارزش حدود يك ميليون دلار داد. اين زن بعداً همسر پرنس موناكو شد ... نفر دوم يك دختر آمريكايي 19 ساله بود كه ملكه زيبايي جهان بود ... چند بار با محمدرضا ملاقات كرد و به او نيز يك سري جواهر داد كه حدود يك ميليون دلار ارزش داشت.»
علي شهبازي يكي از نيروهاي گارد شاهنشاهي و سرتيم محافظ شاه در خاطرات خود، پرده از شبكهاي برميدارد كه براي فساد و زنبارگي شاه فعاليت ميكردند. او معتقد است: «از وقتي كه علم وزير شد، در وزارت دربار تشكيلاتي ويژه براي سرگرمي شاه درست كرده بود» او درمورد وظيفه اين تشكيلات ميگويد: «كارشان اين بود كه خانمهاي شوهردار و دختران بخت برگشته و يا همسران و دختران كساني را كه ميخواستند مقامي بگيرند، براي شاه بياورند.»
نگرش امام خميني (ره) نسبت به زنان:
در بعد جايگاه انساني زنان: «زن انسان است، آن هم يك انسان بزرگ، زن مربى جامعه است، از دامن زن انسانها پيدا مىشوند.»
«...زن مربى جامعه است، از دامن زن انسانها پيدا مىشوند، مرحله[ي] اولِ مرد و زن صحيح، از دامن است، مربى انسانها زن است، سعادت و شقاوت كشورها بسته به وجود زن است، زن با تربيت صحيح خودش انسان درست مىكند و با تربيت صحيح خودش كشور را آباد مىكند، مبدأ همه سعادتها از دامن زن بلند مىشود، زن مبدأ همه سعادتها بايد باشد...»
در بعد تاريخ اسلام: «تاريخ اسلام گواه احترامات بى حد رسول خداصلّياللهعليهوآله به اين مولود شريف (حضرت زهراسلاماللهعليها) است، تا نشان دهد كه زن، بزرگى ويژهاى در جامعه دارد، كه اگر برتر از مرد نباشد، كمتر نيست.»
در بعد خانواده: «دامن مادر بزرگترين مدرسهاى است كه بچه در آنجا تربيت مىشود»
در بعد حقوق مادران: «حقوق بسيار مادرها را نمىتوان شمرد و نمىتوان به حق ادا كرد، يك شبِ مادر نسبت به فرزندش، از سالها عمر پدر متعهد ارزندهتر است. تجسم عطوفت و رحمت در ديدگان نورانى مادر، بارقه رحمت و عطوفت ربالعالمين است ...، اينكه در حديث آمده است كه «بهشت زير قدمهاى مادران است» يك حقيقت است.»
در بعد تحصيل علم: «شماها در تحصيل كوشش كنيد كه براى فضايل اخلاقى، [بر] فضايل اعمالى مجهز شويد، شما براى آتيه مملكت ما جوانان نيرومند تربيت كنيد.»
در بعد اجتماعي: «شما بايد در همه صحنهها و ميدانها آن قدرى كه اسلام اجازه داده وارد باشيد...»
در بعد سياسي: «...همان طورى كه مردها بايد در امور سياسى دخالت كنند و جامعه خودشان را حفظ كنند، زنها هم بايد دخالت كنند و جامعه را حفظ كنند.»
در بعد فرهنگي: «اين فرهنگ را بايد زنده كرد و شما خانمها همان طورى كه آقايان مشغول هستند، همان طورى كه مردها در جبهه علمى و فرهنگى مشغول هستند، شما هم بايد مشغول باشيد.»
ويژگي هاي جامعه زنان در دوران پهلوي
بي شك بالاترين و والاترين عنصري كه در موجوديت هر جامعه دخالت اساسي دارد، فرهنگ آن جامعه است. اساسا فرهنگ هر جامعه هويت آن جامعه را تشكيل مي دهد و حيات و مرگ يك جامعه به حيات و مرگ فرهنگ آن جامعه وابسته است از نظر فرهنگي، فرهنگ كشور قبل از انقلاب بيشتر برگرفته و متأثر از فرهنگ منحط غرب بود، عرصه فرهنگي كشور صحنه تاخت و تاز بيگانگان بود و رژيم گذشته نيز به اشكال مختلف در گسترش و تسلط اين فرهنگ مبتذل تلاش مي نمود. حاكمان وقت نيز نه تنها به ارزش ها و سنت ها و معتقدات جامعه كه عميقا ريشه مذهبي داشت بي اعتنا بودند كه به طرق مختلف سعي در از بين بردن ارزش هاي مسلط بر جامعه و جايگزيني آنها با فرهنگ بيگانه مي نمودند.
از جمله اقداماتي كه رژيم پهلوي در راستاي تغيير فرهنگ اصيل كشور و غربي كردن آن انجام داد، سخن گفتن از آزادي بود. به طور قطع آزادي داشتن جنبه هاي مثبت و منفي دارد؛ اما براساس نگرش غربي، آزادي به مفهوم هرچه بالاتر بردن لذات دنيوي است. اين لذت جويي مي تواند از هر طريقي بدست آيد و ديگر كاري به جوانب و حواشي لذت جويي در آزادي ندارد؛ درحالي كه ممكن است لذت جويي يك انسان موجب انحطاط اخلاق و انسانيت شود و جايگاه انسان را از مرتبه والا به حضيض حيوانيت و بلكه پايين تر ببرد. متأسفانه بايد گفت كه رژيم پهلوي با دست اندازي به عبارت آزادي زن، عملا سياست هاي خود را در راستاي به ابتذال كشاندن زنان و تزلزل در بنيان خانوادهها پايهريزي كرد و با اقداماتي كه انجام داد شأن و جايگاه والاي انساني و معنوي زن را به پايين كشانيد و از زنيّت زن و ويژگي هاي جسماني او سوءاستفاده و زن را استثمار كرد. اين اقدام آنها دقيقا همان اهدافي را داشت كه جوامع غربي نيز در راستاي همان اهداف آزادي زنان را در برهنگي مي دانند. با برهنگي زنان و مشغول كردن زنان و مردان به هرزگي، جامعه نيز به فساد كشيده مي شود و با فاسد شدن جامعه و پرداختن به لذايذ جنسي و مادي، ديگر قدرت تفكري بين مردم باقي نمي ماند؛ ديگر قدرت تشخيص حق از باطل از بين خواهد رفت؛ ديگر انسان به دنبال كمال و جاودانگي نخواهد بود و به اين ترتيب چپاول دارايي هاي انسان از سوي مستكبرين آغاز مي شود و ادامه مي يابد و استثمار و استعمار انسان ها اوج مي گيرد.
در اين جا، معدودي از سياست ها و اقداماتي كه رژيم پهلوي در خصوص زنان انجام داد را بيان مي كنيم:
1- كشف حجاب و آزادي زنان در پوشش براي حضور در مكان هاي عمومي:
« قضيه كشف حجاب يك مطلبي نبود كه اين ها مي خواستند زن ها را مثلاً ده ميليون زن را بياورند در جامعه وارد كنند، اين ها يك دستوراتي بود كه اين ها مي گرفتند از خارج، براي اسارت ما اجرا مي كردند ... اين كشف حجابي كه اين ها كردند و اسمشان را بعداً «آزاد زنان»، «آزاد مردان» پسر رضا خان گذاشت، من تلخي اش باز در ذائقه ام هست و شما نمي دانيد، چه كرديد با اين زن هاي محترمه و چه كردند با همه قشرها، الزام مي كردند هم تجار را، همه كسبه جز را، هم روحانيت را، هر جا زورشان مي رسيد، به اين كه مجلس بگيرند و زن هايتان ( بي حجاب) را بياورند در مجلس، بياوريد در مجلس عمومي. آن وقت اگر اين ها تخلف مي كردند، كتك دنبالش بود، حرف دنبالش بود، همه چيزها و حرف ها بود و اينها مي خواستند، زن را وسيله قرار بدهند از براي اين كه سرگرمي حاصل شود براي جوان ها و در كارهاي اساسي اصلاً وارد نشوند.» (امام خميني (ره)صحيفه نور ، ج13، ص 193-190)
2- حضور دربار به صورت بي حجاب و زننده در مكان هاي عمومي
زنان دربار و همسران محمدرضا در اماكن عمومي و در معرض ديد مردم به صورت بي حجاب ظاهر مي شدند و در بسياري از اوقات حركات زشت و شنيئي از خود بروز مي دادند.
3- راه اندازي خانه هاي فساد و كاباره ها:
«....از تهران تا آخر تجريش صدها مراكزي بود كه مال عشرتكده و امثال ذلك بود، همه اينها ديديد كه زنانه بود. لهذا، جوانهاي ما، ملت ما اصلاً ديگر توجه به مسائل اساسي كه بايد بكنند نداشت. نه مردش، نه زنش، نه مردها آزاد بودند و نه زنها آزاد بودند، اسمش را گذاشته بودند «آزاد مردان و آزاد زنان» (امام خميني (ره) صحيفه نور ، ج13، ص 193-190
4- برگزاري فستيوال ها و مسابقه هايي به منظور انتخاب برترين زنان و دختران از نظر زيبايي تحت عنوان «دختر شايسته»:
اين مسابقه به منظور انتخاب زيباترين دختر برگزار مي شد كه تصوير نفر برگزيده بر روي مجله «زن روز» مي رفت و همچنين نفر برگزيده در رقابت هاي جهاني نيز شركت مي كرد. براساس اسناد بدست آمده سوءاستفاده هاي زيادي از اين دختران هم از سوي درباريان و هم در خارج از كشور صورت مي گرفت.
5- سوءاستفاده از زنان در تبليغات كالاهاي تجاري
كاربرد زنان در حوزه اقتصاد بسيار مطلوبتر از مردان بود چرا كه زن نيروي كار ارزانتر و فرمانبردارتر از مرد، در توليد و صنعت است، نيرويي كه پس از استفاده از توان فكر و بازويش، او را تحت تاثير مد و تجمل قرار ميدادند تا از يك سو هم خود مصرف كننده توليداتش باشد و هم راحتتر از زن سنتي مورد بهره برداري جنسي قرار ميگرفت.
6- سوءاستفاده از زنان در فيلم ها
صحنه هاي عشقي جاي خود را به صحنه هاي جنسي داده بودند به نحوي كه بسياري از بازيگران به “ستاره هاي جنسي” معروف بودند. نشان دادن بدن كاملا عريان دختران و رفتارهاي جنسي مردان با آنها به رايج ترين صحنه هاي فيلم تبديل شده بود كه بسياري از كارگردان ها براي فروش بيشتر با يكديگر در توليد اين صحنه هاي غيراخلاقي رقابت ميكردند.
براي درك بهتر اين مطلب به چند تيتر روزنامه هاي سينمايي آن دوران اكتفا ميكنيم
برهنگي سينماي ايران با آمريكا و اروپا رقابت ميكند”، “با ستارگان جنسي ايران آشنا شويد! اين ها خود را بمب هاي روابط جنسي ميدانند”، “پنج دقيقه بوسه در فيلم…. دل هر عارف و عامي را خواهد برد”
7- ايجاد سپاه دانش و بهداشت از زنان
دختران و جوانان ديپلمه به منظور آموزش به روستاها فرستاده مي شدند. قصد شاه اين بود كه با فرستان دختران به روستاها فرهنگ غربي و نحوه پوشش معلمان در روستاها، به عنوان فرهنگي عمومي مردم معرفي و جايگزين شود.
ويژگي هاي ديگر جامعه زنان در عصر پهلوي:
- دانشگاه رفتن براي دختران، بويژه دختران خانواده هاي مقيد به اصول اخلاقي، ميسر نبود.
- دختران بدليل فقر خانواده ها بايد در سنين كم تحصيل را رها كرده و ازدواج مي كردند
- زنان شاغل از امنيت در محيط كارشان برخوردار نبودند و خطرات زيادي آنها را تهديد مي كرد
- زنان در عرصه هاي سياسي داراي جايگاهي نبودند و مناصب دولتي و حكومتي به زنان تعلق نمي گرفت
- سطح تحصيلات زنان حدود 30 درصد از مردان كمتر بود
- بهداشت و درمان براي زنان باردار در سطح كشور بسيار پايين بود و مرگ و مير مادران باردار در وضع حمل و يا نوزادان در بدو تولد زياد بود.
نام سایت:پرسمان/اندیشه سیاسی
