در سوره «الرحمن» خداوند نعمت‏هاى گوناگون خود را- اعم از مادى و معنوى- بيان كرده و بعد جن و انس را مخاطب قرار داده است كه: كدام يك از نعمت‏هاى پروردگارتان را تكذيب مى‏كنيد. اين پرسش، استفهام تقريرى است كه در مقام اقرار ذكر مى‏شود «2». از اين رو در روايتى آمده است كه بعد از اين جمله‏بگوييم: پروردگارا! ما هيچ يك از نعمت‏هاى تو را تكذيب نمى‏كنيم «لا بِشَى‏ءٍ مِن آلائِك رَبِّ اكذِّبُ». انديشه و دقت در نعمت‏هاى الهى- با جزئيات و ريزه‏كارى‏ها و اسرارى كه در هر يك از آنها نهفته است- حس شكرگزارى را برمى‏انگيزد و انسان را به عرفان و شناخت مبدأ اين نعمت‏ها دعوت مى‏كند. به همين جهت خداوند از بندگانش، اقرار مى‏گيرد.
برخى گفته‏اند؛ به دليل اينكه خداوند نعمت‏هاى متعددى را در اين سوره مطرح كرده است، هر بار كه آيه شريفه فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ تلاوت مى‏شود اعتراف و اقرار نسبت به نعمت جديدى مى‏باشد و هيچ‏كدام تكرار نيست.
اما برخى ديگر از بزرگان گفته‏اند؛ اگرچه نعمت‏ها متعدد است اما همگى شكرگذارى و اقرار در برابر خداوند يكتاست و همگى تكرار و تأكيد بر يك حقيقت است تا به خوبى اين اعتراف و اقرار در اعماق وجودى انسان تأثيرگذار باشد، لذا اين نوع تكرار، نه تنها منافاتى با فصاحت و بلاغت ندارد، بلكه خود يكى از فنون فصاحت است. اين درست مانند آن است كه پدرى فرزند فراموش كار خود را مخاطب ساخته، مى‏گويد: آيا فراموش كردى كودكى خرد و ناتوان بودى. من چه خون جگرها براى پرورش تو خوردم؟! آيا فراموش كردى هنگامى كه به مرحله جوانى رسيدى و نياز به همسر داشتى، پاك‏ترين همسر را برايت انتخاب كردم؟! آيا فراموش كردى نياز به خانه و وسايل زندگى داشتى، برايت فراهم كردم؟ اما در پى اين پرسش‏ها، يك اعتراف و اقرار را از فرزندش مى‏خواهد، پس اين سركشى و بى‏مهرى از چيست؟! خداوند مهربان نيز نعمت‏هاى گوناگونش را به اين بشر فراموش‏كار يادآور مى‏شود و به دنبال هر بخش از آنها، از او سؤال مى‏پرسد: «كدام يك از اينها را انكار مى‏كنى؟!»
پس اين نافرمانى و طغيان براى چيست؟! در حالى كه اطاعت من نيز رمز تكامل و پيشرفت خود شما است و از آن چيزى عايد پروردگارتان نمى‏شود «1».

---

منبع :پرسمان/معارف