رزق به معنای روزی و عطای دائمی می باشد، حال چه دنیوی و چه اخروی و چه مادی و چه معنوی باشد رزق میگویند. در قرآن شریف به نبوت و معرفت نیز رزق گفته شده است.[۱]
۲ . تلاش از منظر قرآن:
سعی یعنی حركت سریع و تلاش همه جانبه، خیر و شرّ، سود و زیان، فلاكت و كرامت، تنگدستی و توسعه در رزق و روزی. همه به تلاش انسان بستگی دارد و هر كاری كه شخصاً انجام میدهد از آن بهره میگیرد.[۲]
آیات زیادی وجود دارد كه تلاش دنیایی را زمینهساز بهرههای بزرگ اخروی میداند.
۳ . تشویق به تجارت در روایات:
در كتاب وسائلالشیعه فصلی آمده تحت عنوان این كه:مستحب است انسان به دنبال زمینهها و اسباب روزی برود. و همین طور ترک تجارت مكروه و ناپسند است. احادیث زیادی در این باب آمده است از جمله: «….فانّ الرّزقَ یَنزِلُ مَع الشّراءِِ»[۳] روزی با خرید و فروش نازل میشود و فرو میآید. به هر تقدیر تمام روایات این كتاب یعنی ج ۱۷ وسایلالشیعه در رابطه با تجارت و تشویق به آن است كه بررسی همه آن در این نوشتار، مقدور نیست. این روایات از باب مشت نمونة خروار نقل شده است.
«علی بن عبدالعزیز میگوید امام صادق ـ علیه السلام ـ از من پرسید: عمرو بن مسلم چه میكند؟ عرض كردم: فدایت شوم، به عبادت رو آورده و تجارت را رها كرده است. فرمود: وای بر او! آیا نمیداند كسی كه طلب روزی و كسب و كار را رها كند دعایش مستجاب نمیشود، هنگامی كه آیه «وَ مَن یَتّقِ اللهَ یجعَل له مخرجاً و یزرُقهُ مِنْ حَیثُ لایَحتَسِبِِ»[۴] «هر كس تقوا بورزد خداوند او را در بنبست نمیگذارد و راهی برای او باز میكند و او را از جایی كه گمان نمیبرد روزی میدهد» نازل شد، گروهی از یاران رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ درها را بر خویش فرو بستند، و فقط به عبادت روی آوردند و گفتند: از كسب و كار بینیاز شدیم و از سوی خدا كفایت میشویم! این موضوع، خبرش به پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ رسید، نزد آنان فرستاد و آنها را احضار فرمود: و گفت: چه چیز شما را بر این كار واداشته است؟ عرض كردند: ای پیامبر خدا ـ در آن آیه ـ خداوند متكفّل روزی ما شد و ما به عبادت روی آوردیم. فرمود: هر كس چنین كند ـ كسب را رها سازد ـ دعایش مستجاب نمیشود، بر شما باد كه در طلب روزی باشید و به كسب و معیشت بپردازید».[۵]
در وسائلالشیعه فصل و بابی آمده تحت عنوان این كه: كار با دست مستحب و پسندیده است. در یكی از احادیث این باب آمده كه امام صادق ـ علیه السلام ـ میفرماید: من دوست دارم مرد در طلب زندگی و روزی عرق بریزد.[۶]
برای زیاد شدن روزی به تلاش شبانهروزی و همه جانبه نیاز است. تولید و درآمدت توسعهدار بدون تلاش ـ چه فكری و چه جسمی ـ معنا ندارد و سرابی بیش نیست. تلاش و به دنبال آن تولید گاهی در تجارت، گاهی در صنعت، گاهی در كشاورزی، گاهی در هنر، گاهی در تحقیق و تولید علم و گاهی … بدست میآید و علاقهها و سلیقهها و شؤون اجتماعی و خانوادگی افراد در انتخاب آنها نقش دارد
۴ . توكل، توسل، دعا و … :
واژههای كه بار معنایی آنها مذهبی و دینی میباشد، باید درست و دقیق معنا شود. برخیها توكّل را، تنبلی، تنپروری و تكدّیگری معنا میكنند. توكل یعنی با اعتماد به خدا و با اطمینان به تدبیر خداوند، برو دنبال تلاش و تولید. یعنی از تو حركت، از خدا بركت، نه به معنایی مفتخوری و تكدّیگری. توسل و دعا هم در جامعة دینی و امت معنا نشده است. دعا یعنی خواند و ارتباط نیكو با خدا نه به معنای تقاضای زندگی بسیار مرفه از خداوند و بعد هم نشستن و منتظر بستهبندیهای آسمانی ماندن.
۵ . درآمد و بركت:
تلاش و تجارت، درآمدزاست و توكل و دعا و توسّل و … بركتزا. درآمد یك چیزی است و بركت چیز دیگر. خیلیها درآمد زیادی دارند ولی زندگیشان رونق و صفا ندارد. برخی درآمدشان اندك است ولی زندگیشان باصفا و آرام است.
۶ . قناعت زیبا و پرهیز از تجمل و ریخت و پاش:
در اسلام به قناعت زیبا و میانهروی در زندگی سفارش زیادی شده است. قرآن شریف در یك تعبیر و تشبیه بسیار زیبا میفرماید: «دوست را (از شدّت بخل و حرص) بر گردنت مبند، و نیز بسیار گشادهاش مدار كه ملامتزده و درمانده مینشینی»[۷] یعنی نه خیلی باید حریص بود كه انگار دست انسان شكسته و به گردن آویزان است و اصلاً به جیب نمیرود و نه خیلی گشاده دستی كه خود و خانوادهات درمانده شوند بلكه باید میانهروی در زندگی را جدی گرفت. رسول اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ میفرماید: «القِناعةُ مالٌ لایَنْفدُ» [۸] قناعت مالی است كه تمام نمیشود.
پی نوشت ها :
[۱] . قریشی، سیداكبر، قاموس قرآن، تهران: دارالكتب الاسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۶۱، ص ۸۲٫
[۲] . المیزان، ج ۱۹، چاپ بیروت، ص ۴۶٫
[۳] . حر عاملی، محمد بن حسن، وسائلالشیعه، ج ۱۷، ص ۳۱۸، ح ۲۱۸۷۰٫
[۴] . طلاق/۲ و ۳٫
[۵] . وسایل الشیعه، ج ۱۷، ص ۱۵٫
[۶] . همان، ح ۲۱۹۲۴٫ ص ۲۰٫
[۷] . اسری/ ۲۹٫
[۸] . نهجالفصاحه، ح ۲۱۱۱، ص۴۴۸٫
منبع: سایت کلرجی
