بیماری صرع یکی از جدی ترین اختلالات عصبی است که اغلب اوقات به دلیل مزمن بودن نیاز به درمان طولانی مدت دارد. در حال حاضر علیرغم فراوانی انواع داروهای ضد صرع، عوارض ناشی از این داروها و محدودیت مصرف آنها باعث عدم دستیابی به اثر درمانی مطلوب می شود. با توجه به افزایش تمایل بیماران به طب سنتی و مکمل، استفاده از درمان های رایج صرع در متون طب سنتی ایران که سابقه چند هزار ساله دارد، می تواند راهکار مناسبی در پیش روی این بیماران قرار دهد.
بیماری صرع، 0.5 تا 1 درصد از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. صرع، اختلال متناوب و ناگهانی سیستم عصبی ناشی از تخلیه نابهنجار همزمان تعدادی از نورونهای مغزی است که این تخلیه منجر به اختلال حسی، از بین رفتن هوشیاری، حرکات تشنجی یا مجموعه های از این حالات می شود.
اگرچه ظهور بیماری صرع بسیار معمولی به نظر می رسد، اما پاتوژنز آن هنوز به طور کامل روشن نشده است. علیرغم استفاده مطلوب از عناصر مدرن و پیشرفته، بیش از 31 % مردم مبتلا به صرع از درمان با داروهای ضد صرع بهبودی نمی یابند. و در حدود یک سوم بیماران بهبودیافته از تشنج، پس از ترک مصرف دارو، دوباره بازگشت به بیماری را تجربه می کنند.
علیرغم استفاده از روشهای مدرن و پیشرفته، بیش از 30 درصد از مردم مبتلابه صرع از درمان با داروهای ضد صرع نتیجه مناسبی نمی گیرند. در عین حال، عوارض ناشی از مصرف و محدودیت مصرف این داروها، ضرورت تحقیق روی داروهایی با منشأ طبیعی را نشان میدهد. لذا با توجه به سابقه طب سنتی ایران، بررسی صرع و درمان آن در کتب طب سنتی ایران ضرورت اجتناب ناپذیری دارد.
در این رابطهگروهی از پژوهشگران دانشکده طب سنتی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد به بررسی کتابهای معتبر طب سنتی ایران مانند قانون، ذخیره خوارزمشاهی، طب اکبری، اکسیر اعظم و شرح اسباب پرداخته و پس از دستهبندی و تفکیک درمانهای صرع و جستجو در بانکهای اطلاعاتی، مقالات جدید در خصوص روشهای درمانی صرع بهوسیله طب نوین و گیاهان دارویی را نیز مورد بررسی قرار داده اند.
در طب سنتی ایران اصلاح سبک زندگی و استفاده از غذاهای مناسب، استفاده از داروهای مفرد و مرکب، حجامت، ماساژ و روغنمالی برای پیشگیری و درمان صرع توصیه شده است. علاوه بر این، ورزش همراه با نظارت نیز برای بیماران مفید است.
از مهمترین مفردات گیاهی توصیهشده توسط حکمای طب سنتی میتوان به انجدان رومی، فندق هندی، اسطوخدوس، انغوزه (در کتب گیاهی هند و غرب نیز اشارهشده است)، بنفشه، زنجبیل، خردل، هلیله، زرشک، دارچین و ... اشاره کرد.
همچنین در مطالعات انجام گرفته در سالهای اخیر اثرات ضد تشنجی جینسینگ، عصاره مرکبات، چای چینی، ماگنولیای سفید، سیاهدانه، زعفران و آووکادو به اثبات رسیده است. در حالیکه در طب نوین از درمان های خوراکی، الکتریکی و جراحی استفاده می شود. در سال های اخیر داروهای جدیدی از جمله: لاموتیژن، گاباپنتین، تاپیرامات و ... نیز برای درمان صرع ساخته شده اند. خاصیت اصلی این داروها قابلیت پذیرش و تحمل بهتر همراه با عوارض کمتر و اثربخشی مشابه داروهای قدیمی است.
با توجه به نتایج بهدستآمده از این مطالعه، در طب سنتی ایران درمان صرع براساس رفع علت بیماری و در طب نوین براساس نوع صرع انجام می شود. در طب سنتی ایران عامل صرع را مشارکتی میدانند اما برای اثبات آن به تحقیقات بالینی بیشتری نیاز است.
محققین همچنین پیشنهاد کرده اند که مطالعات گستردهتری برای اثبات مؤثر بودن روشهای درمانی طب سنتی مانند اصلاح سبک زندگی، حجامت، ماساژ و ... انجام گیرد.
با توجه به مطالب ذکرشده این پژوهش، می توان امیدوار بود که استفاده از روشهای طب سنتی در کنار داروهای رایج، بتواند در پیشگیری و درمان صرع مؤثر باشد و بهعنوان یک طب مکمل مدنظر قرار گیرد. هرچند این امر نیاز به مطالعات بیشتری دارد و پژوهش حاضر میتواند نقطه شروعی برای مطالعات گسترده در آینده باشد.
قابل ذکر است نتایج مطالعه فوق بهصورت مقالهای علمی پژوهشی در نشریه «فصلنامه تاریخ پزشکی» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به چاپ رسیده است.
منابع:
ساکت، خ و همکاران. 1396. درمانهای صرع از دیدگاه طب سنتی ایران و طب نوین. تاریخ پزشکی 9(30): 53-27.
سیناپرس
