باغ اکبریه بناهای متعددی را در خود جای داده که هر یک عملکرد خاص خود را دارند و به فراخور نیاز ایجاد شده اند. به طور کلی گسترش ساختمان ها در باغ از شرق به غرب بوده و اولین بنا در شرق محوطه احداث شده است. هر چند که باغ اکبریه و بناهای آن در شرایط زمانی خاصی ساخته نشده اند؛ اما شباهت در ساخت و معماری آن ها کاملا حفظ شده و می توان باغ را یک مجموعه ی کامل به حساب آورد. *عمارت حشمت الملک قدیمی‌ترین بنای باغ، عمارت حشمت الملک است که در منتهی الیه شرقی باغ قرار گرفته و دو طبقه‌ دارد. طبقه همکف بنا دارای دو دالان و راهرو نسبتا طویل است که ارتباط میان سه بخش مهم مجموعه، شامل باغ اصلی، باغ جنوبی و اصطبل را ممکن می سازد. این بنا دارای ۱۷ اتاق است که با یکدیگر ارتباط دارند و یک راهروی مرکزی با محور شرقی- غربی در آن وجود دارد که در دو سوی آن تالارها و اتاق ها به صورت قرینه قرار گرفته اند. به احتمال زیاد در گذشته، این قسمت محل زندگی امیر و ساکنان باغ بوده و پس از توسعه و گسترش ساختمان ها به صورت انبار در آمده است. *عمارت مرکزی و ساختمان جانبی آن عمارت مرکزی یا تشریفات، یکی دیگر از بناهای باغ است که با عملکرد تشریفات و پذیرایی از مهمانان و توسط شوكت الملک ساخته شده و به عنوان هسته ی مرکزی باغ به شمار می رود. تزیینات عالی و چشم انداز زیبای این بنا، آن را از سایر عمارات موجود در باغ متمایز می کند. این ساختمان دو طبقه دارد و تزیینات منبت، مشبک و ارسی با شیشه‎های رنگی و تزیینات گچی با طرح های اسلیمی و هندسی جلوه ای تماشایی به آن داده اند. هشتی مرکزی این ساختمان به عنوان زیباترین بخش آن شناخته می شود که دارای کلاه فرنگی با مقرنس‌های زیبا است و اوج هنرمعماری بنا را نشان می دهد. فضای ورودی ساختمان از دو رشته پلکان تشکیل شده است که سرپوشیده هستند و به صورت قرینه در سمت شرقی و غربی قرار دارند. این پلکان ها در انتها به دو در می رسند که ورودی بخش داخلی بنا را تشکیل می دهند. اتاق پذیرایی قسمت مجزایی از طبقه‌ی اول ساختمان است و فضایی وسیع به همراه یک ورودی دارد. در کنار فضای ورودیِ اتاق پذیرایی، دالانی دیده می شود که به هشتی منتهی می گردد. از هشتی ساختمان نیز دو راه جدا می شود که یکی به آشپزخانه و دیگری به ایوان پشت بنا می رسد. در قسمت پشتی بنا، اتاق های ساده ای وجود دارند که در آن ها بخاری دیواری تعبیه شده است. فضای بیرونی این محوطه، صحن استخر را در خود جای داده و دارای حمام و مطبخ است که در حال حاضر نشانه های کمی از آن دیده می شود. در مقابل عمارت اصلی، محوطه ای به وسعت حدود ۳۳۰۰ متر مربع دیده می شود که استخری در میان خود دارد و باغچه هایی در اطراف آن دیده می شوند. در ضلع جنوبی این بخش، مطبخ، حمام خصوصی و عمومی قرار گرفته و در ضلع شرقی آن، حجره ها و سه اتاق برای آموزش کودکان به چشم می خورد. در ضلع غربی محوطه نیز حجره ها و طاق نماهای متعدد وجود دارد. عمارت مرکزی دارای ساختمان جانبی است که در جبهه ی میانی باغ قرار دارد. این ساختمان دارای دو طبقه است که از طریق دو ردیف پله، با یکدیگر ارتباط دارند. فرم معماری این بنا نشان می دهد که چند سال بعد از بنای تشریفات ساخته شده و به عنوان یک ساختمان جانبی در کنار این عمارت قرار گرفته است. فضاهای خدماتی یکی از بناهای مجموعه اکبریه درشکه خانه نام دارد که شامل محوطه ای است که اطراف آن را اتاقک های متعدد در برگرفته و درگاه های آن به وسیله قوس دزد (۱) پوشیده شده اند. در انتهای شرقی عمارت اصلی، فضاهایی همچون انبار مهمات و اسلحه تعبیه شده است. در گوشه ی جنوب شرقی مجموعه نیز، مسجد قرار گرفته که معماری ساده ای دارد و شامل چهار ستون چهارضلعی است که به کمک تویزه هایی (۲) پوشش گنبدی را تحمل می نمایند. قسمت اداری مجموعه مربوط به دوران پهلوی است و ساختمان آن راهرویی طولانی را شامل می شود که اتاق ها در دو طرف آن قرار دارند. در انتهای راهرو سرویس بهداشتی ساخته شده و در یکی از اتاق های انتهایی، مسیر دسترسی به طبقه پایین از طریق یک رشته پلکان فراهم شده است. در میانه سقف راهرو ، عنصر کلاه فرنگی به چشم می خورد و در نقاط دیگر، پوشش طاق و تُویزِه و گنبد خودنمایی می کند. در ضلع جنوب غربی مجموعه، بخشی مشهور به ارگ خواب وجود دارد که پیش از این کتابخانه بوده است اما امروزه یگان حفاظت آثار در آن قرار دارد. این ساختمان دارای راهرویی است که دو اتاق نسبتا وسیع در دو سوی آن قرار گرفته اند و چند اتاق کوچک و تو در تو نیز در انتهای آن به چشم می خورد. بخش دیگر ساختمان مشتمل بر اتاق هایی است که دسترسی به آن ها از طریق ایوان بزرگ در حیاط، امکان پذیر بوده و امور حکومتی در آن انجام می شده است. كتابخانه و دانشكده هنرِ دانشگاه بیرجند نیز در بخشی قرار دارد که در اوایل دوره قاجار احداث شده و دیگر بخش‌ها نیز به موزه ها اختصاص یافته اند. منبع مقاله جهانگردی کتاب اطلاعات توریستی کشورهای جهان