مراحل انجام کار: 1و 2 براي اين که الگوي تان را دقيق روي کار قرار دهيد قطر مربع يا مستطيل را بر پشت پارچه رسم کنيد تا مرکز پارچه را پيدا کنيد. 3 مرکز کاغذ الگو را هم با همين روش پيدا کنيد. 4 اين دو مرکز را روي هم منطبق کنيد. 5 کاربن را زير الگو بگذاريد و الگو را روي پارچه منتقل کنيد. زغره دوزي: يکي از دوخت هاي اصيل ايران است که در آن پولک همراه با تکه هاي سرمه براي پر کردن طرح و دوخت خطوط استفاده مي شود. زغره دوزي را در انواع ساده، مدور و.... اجرا مي کنند. 6 در اين کار که طرح برگ را مي خواهيم زغره دوزي کنيم، ابتدا سوزن را از رأس برگ طوري که برگ به دو نيم تقسيم شده باشد، بيرون مي آوريم و يک عدد پولک درون نخ مي اندازيم. 7 قطعه اي سرمه درون سوزن و نخ مي اندازيم. (توجه: قد سرمه را کمي بلند در نظر مي گيريم که کمي حالت انحناء به خود بگيرد و کاملاً روي پارچه نخوابد. اين عمل باعث ايجاد جلوه ي مضاعف کار خواهد شد.) به همين شکل ادامه مي دهيم تا برگ پر شود. 8 سرمه ي سوم انتهاي سرمه ي دوم را مي پوشاند. 9 همين طور جلو مي رويم تا به آخر برگ رسيم. 10 انتهاي نخ را در پشت کار خوب محکم کنيد. توپردوزي برجسته: در سرمه دوزي به دو روش مي توان توپردوزي کرد. توپردوزي برجسته و ساده. در اين شماره توپردوزي برجسته را آموزش مي دهيم. اين دوخت يکي از شکيل ترين دوخت ها در سرمه دوزي مي باشد که به کار زيبايي خاصي مي بخشد. 11و12 براي شروع، ابتدا بايد بدانيم که اطراف گلبرگ ها را بايد ساقه دوزي کرد که ما اين کار را قبلاً با دوخت پيچ انجام داده ايم. بعد از اين که طرح مورد نظر کاملاً ساقه دوزي شد، يکي از گلبرگ ها را در نظر مي گيريم و پنبه ي کوچکي را که اندازه ي آن بستگي به اين دارد که بخواهيم چقدر کار برجسته شود، گلوله مي کنيم و تقريباً به شکل و فرم گلبرگ مورد نظر در مي آوريم و در مرحله بعد پنبه را روي گلبرگ بگذاريد و به وسيله ي چند کوک ساده آن را روي پارچه ثابت کنيد تا حرکت نکند. 13 حالا روي پنبه را با سرمه ي تراش که قبلاً به اندازه هاي لازم بريده ايد، توپردوزي کنيد. گلبرگ را به دو نيمه تقسيم کنيد و ابتدا خط وسط گلبرگ را بدوزيد؛ سپس کار را در دو طرف اين خط نيمه پي بگيريد. 14 براي اطمينان با مقدار کمي چسب مايع که به دقت روي پنبه و زير سرمه مي زنيد، سرمه را ثابت کنيد. 15 حالا سرمه را روي چسب محکم کنيد. 16 در توپر دوزي برجسته رعايت اين نکته ضروري است که پنبه اصلاً مشخص نباشد. به همين ترتيب ساير گلبرگ ها را نيز برجسته دوزي کنيد. 17و18 نمونه ي کامل تر اين دوخت را مشاهده فرماييد. مرکز گل را به روش دلخواه (سنگ دوزي، مرواريد دوزي و ....) پر کنيد. انتخاب روش پر کردن مرکز گل نيز سليقه اي است. سنگ دلخواه بايد متناسب با دوخت، رنگ پارچه و رنگ سرمه ي مورد استفاده انتخاب شود تا کاملاً با بقيه ي کار همخواني داشته باشد. 19 انتهاي دوخت را محکم کنيد. زرک دوزي: به دوخت اطراف طرح، با سرمه، زرک دوزي گفته مي شود. در اين دوخت مي توان از تکه هاي کوچک سرمه به صورت اريب استفاده کرد که به اين دوخت زرک زنار مي گويند. زرک دوزي به روش هاي زرک ساده و زنار انجام مي شود. 20 در اين نمونه هم ما اطراف گل هاي برجسته را زرک دوزي مي کنيم. تا اين جاي آموزش مقدمات و آماده سازي کار و سپس چند نوع دوخت را آموختيم. اکنون لازم است به آموزش آسترکشي و يراق دوزي کار بپردازيم و از شماره هاي آينده، آموزش را با انواع دوخت هاي ديگر در قالب دامنه ي وسيعي از کاربردهاي بديع و متنوع اين هنر ادامه دهيم. اميدواريم که به دليل استفاده از خلاقيت و نوآوري در کارهاي آينده، اين دوخت مورد توجه و استقبال شما هنر دوستان عزيز قرار بگيرد. 21 آسترکشي: پس از اتمام دوخت، براي دوام و زيبايي بيشتر کارتان، آن را آسترکشي کنيد. پارچه ي آستر معمولاً از جنس پارچه هاي ابريشمي، ساتن يا تافته مي باشد. اما بهترين انتخاب مي تواند تافته ي مات باشد. رنگ آستري مسلماً بايد متناسب با رنگ ترمه انتخاب گردد. قبل از شروع عمل آسترکشي، ابتدا در صورت لزوم کار را اتو کنيد و اگر حين انجام مراحل، چروک شده است چروک ها را از بين ببريد. کار از پشت بايد اتو کرد تا حرارت اتو به سرمه ها، مرواريدها و منجوق ها آسيبي نرساند. 22 و23 پارچه ي آستري را هم خوب اتو کنيد. سپس کار را لبه گيري کنيد به اين معني که از هر طرف با خط کش بلندي، اضلاع را صاف و يک اندازه کنيد. 24 حالا پارچه ي آستري را که با احتساب يک و نيم تا دو سانتي متر بزرگ تر از پارچه ي ترمه برش زده ايد، روي يک سطح صاف پهن کنيد و کار از سمت رو روي آستر قرار دهيد؛ به اين ترتيب که پشت کار به سمت رو باشد. حالا بايد پارچه ي آستري را به پارچه ي ترمه متصل کرد. اين کار را با کمک سوزن هاي خيلي ظريف که به آستري صدمه اي نزند و بعد از بيرون آوردن آن ها، آستري سوراخ نشود انجام دهيد. 25 حالا کار را زير چرخ ببريد و به فاصله ي حدود 1 سانتي متر از هر طرف، اطراف کار را بدوزيد. حدود 15 سانتي متر از لبه را ندوزيد تا بتوانيد کار را پشت و رو کنيد. 26 پس از اين که پارچه ي کارتان را برگردانديد و خوب اتو زديد، قسمت دوخته نشده را پس دوزي نامرئي کنيد و سپس اتو بزنيد. يراق دوزي: دوخت نوارهاي دست بافت از جنس طلا، نقره همراه با نخ هاي زري را يراق دوزي مي گويند. امروزه يراق هاي آماده يا ماشين بافت با پهناي متفاوت موجود است. پس از آسترکشي براي زيباتر شدن دوخت، يراق دوزي به دو صورت انجام مي گيرد: 1- به سمت داخل پارچه (يراق لاي درز) (در قسمت هاي بعد آموزش داده خواهد شد) 2- به سمت بيرون پارچه (يراق رو)، ( در اين شماره آموزش داده خواهد شد). دوخت يراق بر روي پارچه هايي مانند ترمه، مخمل ماهوت که تحمل سنگيني آن را دارند انجام مي شود. انتخاب هر يک از دو روش فوق الذکر يراق دوزي بسته به سليقه ي فرد است و اين که کدام يک از دو روش با کار هماهنگي و تناسب لازم را دارند. در بعضي موارد يراق بايد بين پارچه و آستر دوخته شود (يراق لاي درز) و گاهي يراق را بعد از خاتمه ي آسترکشي روي کار قرار مي دهند (يراق رو). انتخاب يراق و رنگ آن، خود نکته ي مهم ديگري است که حتماً بايد با رنگ و مواد به کار رفته در کار تناسب داشته باشد؛ لذا انتخاب و خريد آن به بعد از اتمام کار موکول مي شود. حالا به توضيح در مورد اين دو روش مي پردازيم: الف) يراق رو: پس از اين که کار را آسترکشي و يراق مناسب را انتخاب کرديد، آن را روي کار با نخ و سوزن و کوک هاي معمولي ثابت کنيد. توجه داشته باشيد جايي که يراق تمام مي شود، کمي هم پوشاني کنيد. به اين معني که روي هم قرار گيرند و جاي خالي و بدون يراق در لبه ها نماند. پس از آن، جهت دوخت نهايي، يراق را با دست، پس بخيه بزنيد و دوخت هاي موقت اوليه را نيز بشکافيد. (دوخت يراق با چرخ خياطي نيز امکان پذير است) ب) يراق لاي درز: اين روش يراق دوزي نيز تابع رعايت نکاتي ست که در روش (الف) گفته شد. با اين تفاوت که وقتي مراحل اوليه ي آسترکشي انجام شد، يراق را با سوزن ته گرد به ترمه محکم کنيد و در انتها آن را هم پوشاني کنيد. حالا درست از لبه ي يراق کوک بزنيد به طوري که کوک ها از پشت مشخص باشند (روي لايي سفيد) تا براي چرخ کاري آماده باشد. مابقي کار همانند روش قبلي است. (براي زيبايي بيشتر مي توان از منگوله نيز در گوشه ها استفاده کرد که آموزش آن در قسمت هاي بعد انجام خواهد شد) منبع: نشريه ترمه، شماره 19.کتاب اطلاعات توریستی کشورهای جهان.سایت کارناوال