چیغ بافی در روزگاری نه‌چندان دور، صنایع دستی روستایی و عشایری ایران، كه هم‌اكنون شهرهء خاص و عام است، حتی به بازارهای خارج از كشور نیز راه یافته

شنبه ۱۳ آبان ۱۳۹۶ - ۰۰:۰۰
چیغ بافی چیست
چیغ بافی در روزگاری نه‌چندان دور، صنایع دستی روستایی و عشایری ایران، كه هم‌اكنون شهرهء خاص و عام است، حتی به بازارهای خارج از كشور نیز راه یافته و از شكل صنعتی خانگی به صورت هنر- صنعتی تكامل یافته درآمده و سهمی تعیین‌كننده را در درآمد خانوارهای روستایی و عشایری به خود اختصاص داده و نماد زندگی ساده دست‌اندركارانش محسوب می‌شد. گبه و گلیم دختر ایلیاتی كفپوش بنه بختش بود، فضای داخلی چادر به وسیلهء چیغ به چند قسمت تقسیم می‌شد. امروز هم، با وجود ماشینی‌شدن زندگی، هنوز بافت سنتی زندگی خانوادگی در اغلب جوامع روستایی و عشایری، فرق چندانی با گذشته نكرده و به موازات آن‌كه بسیاری از مظاهر زندگی مدرن، حتی به سیاه‌چادرهای عشایری راه یافته و گبه و گلیم زینت‌بخش خانه‌های مدرن شهری شده، هنوز روستاییان و عشایر، قسمت اعظم مایحتاج خانوادهء خود و دیگر خانواده‌های محل اقامتشان را شخصا و با استفاده از مواد و مصالحی كه طبیعت در اختیارشان گذاشته، به كمك ابزاری ساده و با بهره‌گیری از فرهنگ و فولكلور منطقه تولید می‌كنند و خوشبختانه اصالت و آوازهء فرآورده‌های بومی و سنتی، كه فرمول تولیدش را این قشر از جمعیت كشور در اختیار دارند، باعث شده تا محصولات دست‌ساز، از پیلهء خودمصرفی بیرون بیاید و نقش عاملی انتفاعی را به خود بگیرد و مكمل اقتصاد خانوارهای تولید‌كننده شود. در میان انواع متعدد صنایع دستی كشور، كه شهرنشینان كم و بیش اغلب آن‌ها را می‌شناسند، یك محصول نیز هست كه با وجود قدمت تولید و كاربردهای متعددش، هنوز چنانكه باید و شاید شناسانده نشده است. در حالی‌كه آشنایی با آن، ضمن برطرف ساختن برخی از نیازهای مصرفی ساكنان مناطق شهری، می‌تواند عامل ایجاد اشتغال و در آمد برای زنان و دختران خانه‌دار محسوب شود و با افزودن به میزان درآمد خانواده‌های روستایی و عشایری، از مهاجرت‌های دایمی پیشگیری كند.این محصول كه در نقاط مختلف كشور با عناوین چیق، چیغ یا چیخ از آن یاد می‌شود و شهرنشین‌ها بیش‌تر از آن با عنوان «پاراوان» یاد می‌كنند، محصولی ساده و بدوی است، كه با مواد اولیه‌ای بسیار ارزان قیمت ساخته می‌شود، منتها صبر و هنر زنان و آرایه‌های اصیلی كه بر آن نقش می‌بندد، ارزش افزودهء بسیار زیادی به آن می‌بخشد.آنچه در ذیل می آید اشنایی کلی است با چیغ بافی . چیغ كه عبارت از بافت حصیری به پهنای تقریبی ۱۵۰ سانتیمتر است و روی آن نقش های متفاوتی به وسیله نخ های رنگارنگ پشمی ایجاد میشود یكی از تولیدات مناطق عشایر نشین كشورمان میباشد كه برای حفاظت اطراف سیاه چادرها از آن استفاده میشود . گاهى نيز در چادرهاى بسيار بزرگ براى جدا سازى بخشهاى داخلى چادر از يكديگر استفاده مى شود.چیغ از نی که به صورت خودرو در محل زندگی عشایر می‌روید و موی بز بافته می‌شود و از ورود گرما، سرما، باد، باران و خاک به درون چادر پیشگیری می‌کند.از آنجا که نی‌ها توخالی هستند عایق حرارتی محسوب می‌شوند. هنگام باران نیز به دلیل بالا رفتن رطوبت هوا نی‌ها منبسط می‌شوند و به هم می‌چسبند؛ به این ترتیب در برابر ورود آب به داخل مقاومت می‌کنند. همچنین، موی بز به دلیل داشتن لایه چربی مانع نفوذ آب می‌شود. هنگام گرما و خشکی هوا نی‌ها منقبض می‌شوند و هوا می‌تواند وارد و خارج شود و تهویه هوای ملایمی در چادر به وجود می‌آید. همچنین، تحقیقات نشان داده است که مار و جانوران دیگر نمی‌توانند از موی بز عبور کنند و وارد چادر شوند.در چیغ‌بافی برای تزئین چیغ از پشم و کامواهای رنگی استفاده می‌کنند. نقش‌های به کار رفته روی چیغ هندسی و ذهنی است. طرحها، رنگها و زيبايى هاى چيغ به نوعى نشان دهنده سليقه زن كوچ نشين آن چادر محسوب مى شود و غالبا دختران عشاير كه در آستانه ازدواج قرار مى گيرند با بافتن چيغ اولين چادر زندگى مشتركشان اولين وسيله جهيزيه شان را آماده مى كنند چيغ تازه عروسان غالبا از رنگهاى زيبا با طرحهاى دلخواه عروس بافته مى شود. هنوز پس از سالها كه از زندگى شهرى مى گذرد چيغ درميان كوچ نشينان جايگاه ويژه اى دارد و به عنوان يكى از هنرها و صنايع دستى اغلب زنان كوچ نشين محسوب مى شود.تاریخچه چیغ‌بافیچیغ مثل اغلب دیگر رشته‌های صنایع‌ دستی در طول سده‌ها و سال‌های متمادی شكل گرفته و به ‌تكامل رسیده و با صراحت نمی‌توان تاریخی دقیق برای ابداع و پیدایی آن تعیین كرد، اما چون از نظر ساختار در گروه حصیربافی قرار می‌گیرد، می‌توان تصور كرد شعبه‌ای از هنر حصیربافی است كه برحسب ضرورت‌های مناطق تولید و به ‌پشتوانه ذوق تولید‌كنندگان، تدریجا از حصیربافی فاصله گرفته و به ‌صورت هنری مستقل درآمده است.بافت چیغ، كه هم‌اكنون بیش‌تر عشایر منطقه غرب كشور و خصوصا كرمانشاه به آن اشتغال دارند، هنری خانگی و صرفا زنانه است كه زنان خانه‌دار، به ‌طور فصلی و در ساعات فراغت از سایر امور خانه‌داری به آن می‌پردازند. چيغ در مناطق عشايرى استان كرمانشاه قدمتى به بلنداى زندگى كوچ نشينى و عشاير دارد.طرز تهیه چیغمهم‌ترین ماده اولیه چیغ‌بافی، نوعی نی مردابی است كه حالتی تو خالی دارد و پس از تهیه از اطراف رود‌خانه‌ها یا مرداب‌ها، آن را با ابزار دست‌سازی شبیه كارد، می‌تركانند و از طول به چهار قسمت تقسیم می‌كنند. به طوری‌كه پهنای هر قسمت نزدیك به یك سانتی‌متر می‌شود. بعد از نخ پشمی ریسیده و رنگرزی شده‌ای كه گاه نیز آمیخته با موی بز است، برای بافت بهره می‌گیرند.بافندگان، كه معمولا كار ریسندگی را نیز خودشان انجام می‌دهند، پشم حاصل از دام‌هایشان را با ابزار دستی ساده‌ای ریسیده و با استفاده از مواد رنگداری كه از طبیعت منطقه به دست می‌آید، رنگرزی می‌كنند و سپس، در مرحلهء تولید، طرح مورد نظر برای تهیه محصول را یا بخاطر داشته و به طور ذهنی آن را به قسمتهای متفاوت تقسیم نموده و هر نی را بر طبق آن می‌بافند و یا اینكه طرح را روی كاغذ ترسیم كرده و هر نی را روی نقشه نخ پیچی می‌كنند كه در مورد زنان چادر نشین حالت اول بیشتر صادق است . این طرحها كه تماما اصیل و سنتی می‌باشند گوناگون و زیبا بوده و نقشهایی نظیر شیر ، آهو ، گوزن و ... را شامل می‌شود . سپس نخ‌های پشمی و رنگین را بر روی قسمت‌هایی از هر نی‌كه به طور معمول ۵/۱ سانتی‌متر عرض دارد، می‌پیچند و پس از انجام این مرحله، كاری را كه بی‌شباهت به بافت حصیر پنجره نیست، شروع می‌كنند و حدود ۳۲ عدد نی را به هم می‌بافند و حصیر كوچكی به وجود می‌آورند كه «دسته» نامیده می‌شود و سپس، شش دسته را دوباره به هم می‌بافند و در نهایت محصولی می‌سازند كه سه متر طول و ۵/۱ متر عرض دارد و در آن، نخ‌های رنگینی كه روی نی‌ها پیچیده شده، طوری كنار هم قرار می‌گیرد، كه نقشی بدوی، اما در عین حال چشم‌نواز و زیبا را به نمایش می‌گذارد.امروزه با استفاده از این نوع کار دستی اشیای متنوعی از جمله پاراوان ، پرده یا پوشش دیوار و صفحه های اسپند ( جهت دوری از چشم بد ، به اعتقاد عامه) تولید می شود همچنین سبد های حصیری دهانه گشاد نیز از جمله تولیدات این نوع هنر دستی است. هر دسته اي كه بافته مي‌شود شامل 32 عدد ني است كه در صورت لزوم دسته ها را بهم مي‌بافند عرض چيغ به طور معمول 5/1 سانتيمتر ميشود . 32 عدد آن قريب 50 سانتيمتر خواهد بود و يك عدد چيغ 3*5/1 متر از 6 دسته تشكيل شده است . منبع:مقاله جهانگردی.کتاب اطلاعات توریستی کشورهای جهان.سایت کارناوال

برچسب‌ها

پربازدیدها

پربحث‌ها