به توپ بستن بارگاه امام رضا(ص) روز 10 فروردین 1291 خورشیدی نظامیان روس مستقر در مشهد بارگاه حضرت امام رضا (ع) را به توپ بستند. در اثر این حمله سردرها و گلدسته های حرم ویران شد، خزانه آستانه قدس غارت گردید و تعداد زیادی از زائران به شهادت رسیدند. بخش تاریخ ایران و جهان تبیان تلخ ترین و پر تلفات ترین حادثه عصر مشروطیت این حادثه كه از تلخ ترین و پر تلفات ترین حوادث عصر مشروطیت است، درشرایطی به وقوع پیوست که درایران مجلس شورا دائر نبود. مجلس دوم به دستور ناصرالملك نایب السلطنه و توسط یپرم خان ارمنی رئیس نظمیه تعطیل شده بود ( 2 بهمن 1290)، بسیاری از روزنامه نگاران و سیاستمداران مخالف دولت تبعید شده بودند (6 بهمن1290 ) مورگان شوستر آمریكایی خزانه دار كل ایران با تهدید روس ها بركنار و مسیو مرنارد بلژیكی طرفدار روسیه،جایگزین وی شده بود ( 15 بهمن1290) ازسوی دیگر نظامیان روسیه دربسیاری ازشهرها از جمله گیلان ، تبریز، رشت، قزوین و مشهد حضور فعال داشتند. حمله قزاقان روسی مستقر درمشهد به حرم حضرت امام رضا(ع) حادثه ای بود که در حقیقت در واکنش به رد اولتیماتوم روسیه به ایران برای انحلال 48 ساعته «ژاندارمری خزانه» صورت گرفت . «ژاندامری خزانه» نیرویی بود که مورگان شوستر آمریکایی خزانه دار کل ایران ، آن را برای وصول مالیات از متنفذین تشکیل داده بود (25 خرداد 1290) و یک افسر انگلیسی به نام «ماژور استوکس» که وابسته نظامی سفارت انگلیس بود را به ریاست آن گماشته بود. دولت روسیه «ژاندارمری خزانه» را مخالف سیاست و منافع خود در ایران می دانست از این رو هشداری جدّی با سه اصل به دولت ایران داد و برای اجرای آن چهل و هشت ساعت ضرب الاجل مقرر كرد (هشتم آذر 1290). اخراج شوستر از ایران، پرداخت مخارج لشكر كشی روسها به ایران ، و استخدام اتباع خارجی بانظر و اجازه دولتهای روس و انگلیس شرط های دولت روسیه بود. گفتنی است كه مجلس شورای ملی در این زمان تعطیل بود ولی با فراخوانی نمایندگانش جلسه اضطراری و فوق العاده تشکیل داد و به اولتیماتوم دولت روسیه اعتنایی نكرد و شرط های آن را نپذیرفت(10 آذر 1290). به همین علت قزاقان روسی مستقر در گیلان و تبریز جنایات فراوانی مرتکب شدند و قزاقانی كه درمشهد بودند حرم امام رضا(ع) را به توپ بستند و شماری ازمردم را شهید یا مجروح كردند. رویارویی نظامیان روس بامشروطه خواهان حادثه به توپ بستن بارگاه حضرت ثامن الائمه، جلوه دیگری از رویارویی نظامیان روس بامشروطه خواهان بود. روسها جنایت خود را با این بهانه كه حرم امام رضا مأمن مبارزان و مشروطه خواهان شده آغاز کردند و درساعت 45/16 بعداز ظهر روز 10فروردین 1291 باهدایت «پرنسدابیژا » سركنسول روسیه تزاری درمشهد و با اطلاع «سرپرسی سایكس» سركنسول انگلیس دراستان خراسان بارگاه حضرت رضا(ع) را به توپ بستند. روزنامه «میدل ایست» چاپ لندن در آن زمان گزارش این حادثه را چنین تشریح كرد: « ... روس ها یك آتشبار توپ صحرایی مركب از چهار عراده توپ رادر فاصله نیم كیلومتری مشهد درخیابانی كه منتهی به صحن می شود مستقر كردند و درچهار نقطه اطراف آن مسلسلهای ماكسیم كارگذاشتند، واین درحالی بود كه سربازان پیاده كلیة منطقه رامحاصره كرده بودند. بمباران دوساعت طول كشید و درحدود دویست گلوله سنگین شلیك شد، كه توأم با رگبار دائمی مسلسلها بود. به گنبدطلائی و گنبدكاشیكاری آبی صدمات زیادی واردشد. اندكی پس ازغروب آفتاب یكی ازمسلسلهای ماكسیم را انتقال دادند و آن را برفراز كاروانسرای مشرف به صحن مستقركردند، كه بدون هیچ تشخیص و تمیزی به مردم شلیك می كرد. یك مسلسل ماكسیم دیگر نیزگلوله های خود را به سمت محل آرامگاه، كه مقدس ترین بخش حرم است، خالی كرد وچندین نفر را كشت. برخی از زنها كه می كوشیدند فرار كنند،در چاه مستراح افتادند و دیگران نیز روی آنان هل داده شدند. سربازان روس ، هم مردگان و هم زندگان را از هر چه شیء گرانبها كه داشتند برهنه كردند. روی هم درحدود دویست نفر ازمردم به قتل رسیدند، ولی به هیچ یك از آشوبگران آسیبی وارد نشد. آستان قدس غارت شد و بیشتر اشیای گرانبها، قالیها و نسخه های خطی آن به تاراج رفت و سپس به مدت دو روز ازطرف روسها مهر وموم شد... » واكنش دولت ایران دربرابر این حادثه خونین سكوتی بهت زده بود. منبع: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی