نفوذ دوم ساواك در حزب توده و ماجرای عباس شهریاری
پلنوم دوازدهم كمیته مركزی حزب توده از پنج شنبه 16 خرداد تا پنج شنبه 23 خرداد سال 1347 (5 13 ژوئن 1968) تشكیل شد. در این پلنوم مسئله مهمی وجود نداشت.
بخش تاریخ ایران و جهان تبیان
در اواخر سالهای 1340 مسئله عباس شهریاری علنی شد:
در سال 1348، میلوانف مسئول ایران در شعبه بین المللی حزب كمونیست شوروی به كیانوری، كه به مسكو رفته بود، گفت: «به رادمنش بگویید دوره 3 یا 4 ساله زندان مأمور ساواكی كه شهریاری به شوروی فرستاده بود، تمام شده است و ما باید او را به ایران بازگردانیم. لازم است رهبری حزب دربارة این سازمان ساواك زدة تهران بالاخره تصمیم بگیرد.» او توضیح داد كه، 3 یا 4 سال قبل پس از دستگیری علی خاوری و پرویز حكمت جو عباس شهریاری یك مأمور ساواك را به نام رابط حزبی از مرز آذربایجان به شوروی فرستاد و با رادمنش ملاقات كرد. روس ها اطلاع یافتند كه وی ساواكی است و وقتی او را دستگیر و بازجویی كردند، بلافاصله اعتراف كرد و دقیقاً اطلاع داد كه تمام سازمان حزب توده در ایران، كه عباس شهریاری در رأس آن است، در دست ساواك است و این سازمان توسط ساواك پدید آمده است. شوروی ها جریان را با رادمنش در میان گذاشتند، ولی رادمنش به علت اعتماد به شهریاری نپذیرفت.
شوروی ها، كه دیگر وجود رادمنش را در رأس حزب توده ضرور نمی دانستند توسط میلوانف از كیانوری خواستند كه جریان را با هیئت دبیران مطرح ساخته و به طور جدی پیگیری نماید.
كیانوری، مسئله را با «بوروی موقت» (رادمنش، اسكندری، كامبخش) در میان گذارد، ولی آنها گفتند كه شوروی ها اشتباه می كنند و رادمنش شخصاً شهریاری را ضمانت كرده است. در 6 11 آذر 1348، پلنوم 13 كمیته مركزی حزب توده تشكیل شد. در این پلنوم، رادمنش گزارش «درخشانی» از پیشرفت كار تشكیلات حزب در ایران ارایه كرد! كیانوری مسئله را به طور سربسته مطرح ساخت و «ساواك زدگی» تشكیلات تهران را به اطلاع پلنوم رسانید. رادمنش و اسكندری به طور جدی از عباس شهریاری دفاع كردند، ولی اعضای پلنوم به تردید افتادند و كمیسیونی مركب از دانشیان و رادمنش و كیانوری برای رسیدگی به مسئله فوق تشكیل دادند. كمیسیون پس از مدتی گزارشی با دو رأی (دانشیان و كیانوری) تهیه كرد و «ساواك زدگی» تشكیلات تهران را تأیید نمود. هیئت اجرائیه، بدون حضور كیانوری (او در پلنوم دوازدهم به عضویت هیئت اجرائیه انتخاب نشده بود) نتیجه كار كمیسیون را بررسی كرد و با پیشنهاد دانشیان، رأی به بركناری رادمنش از دبیركلی حزب داد. به پیشنهاد دانشیان، ایرج اسكندری دبیر اول حزب شد. در پلنوم 14، كه در دیماه 1349 برگزار شد، رادمنش طی نطق 2 ساعته از شهریاری دفاع كرد، ولی پلنوم تصمیم هیئت اجرائیه را مبنی بر بركناری رادمنش و دبیراولی اسكندری تأیید نمود. كیانوری، مجدداً به عضویت هیئت اجرائیه انتخاب شد. بدین ترتیب، دورة دبیراولی اسكندری، كه 7 سال طول كشید، آغاز گردید. در این پلنوم فرج الله میزانی (جوانشیر) عضو هیئت اجرائیه و مسئول رادیو پیك ایران شد. در این سالها، كامبخش مسئول كل تشكیلات و كیانوری معاون او بود. پس از مرگ كامبخش، كیانوری دبیر دوم حزب و مسئول تشكیلات ایران و اروپای غربی گردید. كار تشكیلاتی در ایران سازمان جدیدی یافت و نقش كیانوری در حزب توده برجسته شد. شوروی ها به كیانوری پیشنهاد كردند كه مركز كار تشكیلاتی از دبیرخانه حزب در لایپزیك كه از نظر آنها امنیت كافی نداشت جدا شود. به كمك سفارت شوروی و حزب سوسیالیست متحده آلمان شرقی، مركزی برای كارهای تشكیلاتی حزب توده در نزدیكی برلین شرقی تهیه شد و 4 نفر عضو شعبة تشكیلاتی (كیانوری مسئول كل و مسئول كار در ایران، منوچهر بهزادی مسئول كشورهای غربی، انوشیروان ابراهیمی مسئول كشورهای اطراف ایران و كاظم ندیم) در آن به كار پرداختند.
منبع: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی