دیده شدن کتاب در حوالی جام جم
نگاهی به برنامه های رسانه ملی درباره کتاب
این روزهاحال کتاب خوب است، اگر بخواهیم بهتر هم می شود.
شاید تا چند سال قبل، نقش کتاب در برنامه های تلویزیونی، چیزی در حد و اندازه ابتکار یک مجری و یا یک برنامه ساز بود که در حاشیه برنامه ای، اثری مکتوب هم دیده شود. اما این روزها، رسانه ملی بیش از گذشته رنگ و بوی کتاب به خود گرفته و شاهد برنامه هایی هستیم که سوژه اصلی آن ها این یار مهربان و دورافتاده است.
سخن گفتن از آمار کتابخوانی و حضور کتاب در سبد خرید خانوارهای ایرانی، شاید دیگر بدل به کلیشه و توضیح واضحات شده است. دیگر همه ما که نیم نگاهی به رسانه ها داریم، متوجه شده ایم که شرایط کتابخوانی در کشورمان به نسبت دیگر کشورها (به ویژه کشورهای پیشرفته)، بسیار ضعیف و ناامیدکننده است. از سوی دیگر باید توجه شود که وقتی سخن از کتابخوانی به میان می آید، منظور کتب غیر درسی و همان چیزی است که عموم آن را با عنوان «ادبیات» می شناسند.
به هر روی، کتاب این روزها نفسی تازه می کشد. رقیب دیرینه این محصول فرهنگی، یعنی تلویزیون، این روزها در کنار کتاب قرار گرفته و نقش حامی کتاب راپیدا کرده است. تایید این گفته هم برنامه های ویژه ادبی است که از شبکه های مختلف سیما پخش می شود. هر چند حال و هوای اردیبهشت ماه و برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در این امر بی تاثیر نبوده، اما همین رویکرد و توجه تلویزیون نیز غنیمتی است که باید آن را ارج نهاد و به تولیدکنندگان این دست برنامه ها دست مریزاد گفت.
اگر بخواهیم اشاره ای روشن تر به این گونه برنامه های ادبیات محور داشته باشیم، می توان از برنامه «کتاب باز» نام برد. این برنامه که با تهیه کنندگی محمدرضا رضائیان و با اجرای امیرحسین صدیق تولید می شود؛ شب های یکشنبه تا پنج شنبه به موضوعات گوناگونی در حوزه ی کتاب می پردازد. «کتاب باز» سعی دارد تا با دعوت از چهره های مشهور و محبوب مردم در عرصه های مختلف به ویژه سینما و تلویزیون، کتاب را از زاویه ای تازه و در عین حال زیبا بنگرد. طراحی خوب صحنه و رنگ بندی مناسب که گویی کنتراستی خاص با فضای کلی کتاب و کتابخوانی ایجاد کرده از ویژگی های بارز این برنامه است.
امیرحسین صدیق به عنوان مجری، با آزادی عمل بیشتر نسبت به دیگر نمونه های برنامه های ادبی ایفای نقش می کند و مخاطب را با شگردی تازه دعوت به مطالعه کتاب می کند.
.پخش چنین برنامه ای از شبکه نسیم و استفاده از بازیگری توانمند و تیمی حرفه ای برای طراحی دکور و کارگردانی اثر، برای معرفی کتاب و ارج نهادن به کتاب، آن هم در ساعات پربازدید تلویزیون، ستودنی است.
در این میان نباید از نقش شبکه چهار سیما نیز در معرفی و ترویج کتاب و کتابخوانی غافل بود.برنامه هایی همچون نقد شعر با اجرای سعید بیابانکی، نقد کتاب با اجرای دکتر موحد ابطحی به نقد ادبیات معاصر کشور می پردازند و در این راه نیز از مجری گرفته تا یکایک مهمانان با وسواسی خاص انتخاب شده اند و تلاش شده از شخصیت های مطرح ادبیات معاصر برای حضور در رسانه ملی استفاده شود و در کنار ترویج کتابخوانی، به چهره های برجسته ادبیات معاصر و معرفی آن ها هم پرداخته شود.
معرفت نیز برنامه ای دیگر از گروه معارف و اندیشه دینی شبکه چهار سیما، با محوریت فلسفه اسلامی پخش می شود . این برنامه در فضایی گفت وگو محور به شناخت اندیشه های اسلامی در کلام بزرگان حکمت و فلسفه و قرآن کریم می پردازد. از ویژگی های منحصر به فرد این برنامه می توان به حضور دکترغلامحسین ابراهیمی دینانی فیلسوف ایرانی در کنار مجری این برنامه دکتراسماعیل منصوری لاریجانی محقق و نویسنده عرفان اسلامی اشاره کرد. شخصیت هایی که نمونه حکیم معاصر هستند و گوش سپردن به سخنانشان در باب حکمت و فلسفه، هر مخاطب آگاه و اندیشه ورزی را مدهوش می کند.
از دیگر توجهات رسانه ملی به مقوله کتاب و ادبیات می توان به پخش برنامه هایی همچون«قندپهلو»، از شبکه آموزش نیز اشاره کرد. این برنامه به نوعی بار تبلیغ طنز مکتوب کشور به ویژه در حوزه نظم را بر دوش می کشد و هر از گاهی با مهمانان خاص خود که اغلب طنزپردازانی گمنام هستند، قدرت ادبیات طنز را به رخ می کشد و توجه مخاطبانش را به این وجه شیرین ادبیات جلب می کند.
از دیگر برنامه های موفقی که چندین سال در شبکه آموزش، چراغ ادبیات را به نوعی روشن نگاه داشته بود می توان به جنگ شبانه «رادیو هفت» اشاره کرد. این برنامه با قطعات ادبی اعم از شعر، داستان کوتاه و داستان های طنزآمیز مخاطبان را دعوت می کرد تا ساعات پایانی شب خود را گوش به نوای کتاب بسپارند. هر چند که تیم تولید کننده این برنامه در حال حاضر با عنوان جدید «صدبرگ» در شبکه چهارسیما برنامه خود را به روی آنتن می برند، اما نقش پررنگ ادبیات در رادیو هفت، در برنامه تازه این برنامه سازان دیده نمی شود. هنوز به طور مشخصی علل پایان همکاری منصور ضابطیان تهیه کننده و کارگردان این برنامه با مدیران شبکه آموزش مشخص نیست و مخاطبان و طرفداران این برنامه شبانه، امیدوارند باز هم رادیو هفتی ها را بر روی آنتن این شبکه ببینند.
برنامه های ادبی در چند سال اخیر، جایگاه تازه ای در تلویزیون کشور پیدا کرده اند و دیگر آن نگاه خشک و مرسوم قدیم به ادبیات در سیمای کشور وجود ندارد. نگاهی که باعث می شد برنامه های معدود ادبی، از قضا اغلب کسالت بار ترین برنامه ها باشند و با کمترین توجه و دقتی به فرم و نوع برنامه سازی و خلاقیت و نوآوری در ارائه پیام، تنها بر روی بار علمی و ادبی برنامه تمرکز شود.
امروز ادبیات گویی جان تازه ای گرفته و ردپایش را حتی می توان در جنگ های شبانه ای همچون خندوانه پیدا کرد. در واقع در روزگاری که زیست می کنیم، می توان امیدوار بود که کتاب را در دست مردم عادی ببینیم و برنامه های ادبی تنها ویژه افراد خاص و تنها از شبکه های خاص پخش نشوند. وقتی رضا امیرخانی ها و فاضل نظری ها به برنامه های تلویزیونی دعوت می شوند، نشان دهنده این مهم است که مردم ادیبان معاصرشان را شناخته اند و با دیدن آن ها به وجد می آیند و نامشان را صدا می زنند.
البته با نگاهی واقع بینانه و شاید بدبینانه تر و از زاویه دیدی دیگر، می توان گفت هنوز هم ادبیات، در فضای تبلیغاتی و رسانه ای جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است. هنوز هم تبلیغات چیپس و پفک فلان کارخانه بر محصولات ادبی و فرهنگی روز، ارجحیت دارد و هنوز هم حضور قهرمان ورزشی و یا بازیگر سینما، افراد بیشتری را به پای صفحه جادو می کشاند تا ادیبی اهل ذوق و اندیشه.
هنوز هم مطالعه در کشورمان خلاصه می شود به داستان های کوتاه کوتاه تلگرام و دیگر فضاهای مجازی و کتاب در بهترین حالت نقشی صرفا تزئینی در دکور خانه ایفا می کند. حال که این بهترین یار آدمی، جانی دوباره می گیرد و به هر دلیل، رسانه ها، رویی خوش به آن نشان داده اند، خوب است ما هم به سهم خود بیش از پیش خواهانش باشیم و قدرشناس چنین موهبتی. حال کتاب این روزها خوب است، بهترش کنیم.
