سائول باس و گسترش مرزهای گرافیک
امروزه هنر گرافیک به پوستر و طراحی گرافیک محدود نمی شود بلکه در زمینه بسته بندی، مسکات و بازاریابی نیز هنری موثر و تأثیرگذار است. یکی از کسانی که در روند گسترش هنر گرافیک به عرصه بازاریابی و تبلیغات و بسته بندی نقشی جدی ایفا کرد، هنرمند آمریکایی، سائول باس بود.
سمیه رمضان ماهی- بخش هنری تبیان
سائول باس (Saul Bass) در 8 می سال 1920 متولد شد و در 25 آپریل سال 1996 در گذشت. وی از جمله شناخته شده ترین هنرمندان گرافیست امریکایی است که به دلیل ساخت و طراحی موشن پیکچرهایش (design of motion picture) برای تیتراژ فیلم، پوستر فیلم و طراحی آرم شرکتها، مشهور گشته است. در طول زندگی حرفه 40 ساله خود باس برای برخی از سینماگران برجسته ترین هالیوود، از جمله آلفرد هیچکاک، اوتو پرمینگر، بیلی وایلدر، استنلی کوبریک و مارتین اسکورسیزی کار کرده و تیتراژهای چشمگیری ساخته است شاید مشهور ترین آنها تیتراز فیلم "مردی با بازوی طلایی" ساخته "اوتو پرمینگر" باشد.
باس در نیویورک بدنیا آمد. تحصیلات ابتدایی خود را در مجتمع دانش آموزان هنر و سپس کالج بروکلین ادامه داد. افتخار شاگردی گئورگی کِپس را داشت که یکی از همکاران موهولی-ناگی در دوره ای بود که باهاوس نوین در شیکاگو فعالیت می کرد. کپِس به تسلسلی بیانگر در طراحی تأکید داشت و رنگ و نور را همچون تداومی برای ایده های باهاوس بررسی می کرد. کتاب "زبان بصری" وی در سال 1944م. یکی از تحلیل های جدی در زمینه طراحی گرافیک زمان خود بود و راهنمای مهمی برای دانش آموزان باهاوس محسوب می شد. این کتاب به فارسی تحت عنوان "زبان بصری" و توسط خانم فیروزه مهاجر ترجمه شده و انتشارات سروش در سال 1388 آن را چاپ کرده است.
باس بعد از فارغ التحصیلی، به طراحی آزاد در نیویورک پرداخت. سپس در سال 1950م. به لس آنجلس رفت. در آنجا بود که وی گروه طراحی "سائول باس و همکاران" را شکل داد. یکی از بخش های مهم کار او، ساخت برنامه هایی با هویت یکسان بود. در میان سفارش دهندگانِ وی "اِی تی اند تی" (AT&T) ، "کوارکر اوتس"، هواپیمایی ایالات متحده، "مینولتا"، و رسانه وارنر به چشم می خوردند. مهارت وی در یافتن نمادهای ظریف، زیبا، قوی و یکپارچه، تصویرنگاشت های شاخص و ترکیب معانی بود. روشی که بعدها آن را برای طراحی فیلم بکار برد.
لس آنجلس، فرصت های زیادی به وی داد تا از سوی کارگردانان هالیوود به کار گرفته شود. وی برای "اوتو پرمینگر" و "آلفرد هیچکاک" کار کرد . کارگردانی هنری صفحه معروف "رگبار" در فیلم "روانی" در سال 1960م. نیز بر عهده باس گذاشته شد. در نخستین سال های دهه 1950م. تبلیغ فیلم بیشتر بر پایه شهرت بازیگران بود، اما باس زبان گرافیکی ای را توسعه داد که در آن طراحی مدرن، موسیقی و فیلم را در کنار هم گرآورده بود. یکی از خصوصیات ویژه کارهای او، کاهش عناصر گرافیکی به کمترین میزان ممکن بود. همچنان که برای فیلم "مردی با بازوی طلایی" (سال 1955م.) و فیلم "آناتومی یک قاتل" از کاغذ ساده کات آوت استفاده کرد. "مردی با بازوی طلایی" فیلمی از پِرمینگر، درباره یک معتاد پوکِرباز است که با شناسه جدید چشمگیری نشان داده شد. صحنه عنوان آن تمرینی بود در کوتاه سازی که به فیلم حسی خوشایند، مدرن، متمایز و عصبی وار می داد.
در نمای نخستین ، صفحه سفیدِ تخته سنگ مانندی با برش صدای خیلی ریز جاز، پدیدار می شود. پیش از این که قطعه سفید، شکل دندانه داری از یک "بازو" را با دستی کج شده نشان دهد، نام کارگردان ظاهر می گشت. به تدریج تایپوگرافی ها نمایان می شود و نام بازیگران و عنوان فیلم را مشخص می کنند. البته شایان ذکر است که تبلیغات گرافیکی پویانمایی باس، برای همه مراحل فیلم طراحی شده بودند .
باس فیلم خود را در دهه 1960م با همکاری همسر دومش ، "اِلین باس" ساخت. فیلم تجربی مستند آنها با نام "چرا بشر خلق می کند؟" نیز برنده جایزه اسکار در 1969م. شد و سبب شد در سال 1977م. وی به تالار مشاهیر کلوپ مدیران هنری نیویورک راه یابد. وی همچنین مدال طلایی انستیتوی امریکایی هنرهای گرافیکی را به دست آورده است.
