تاجیکستان و ناامنیهای جدید
تاجیکستان برای نخستین باز پس از درگیرها و جنگ داخلی 1990 با دیگر درگیر خشونت شده است. اوضاع امنیتی بر مناطقی از این کشور حاکم شده است و امنیت و آرامش آن را به خطر انداخته است. تاجیکستان شرایط دشواری را طی میکند و باید با درایت از این بحران عبور کند تا منطقه در آشوب جدید گرفتار نشود.
مقامهای تاجیكستان اعلام كردهاند، در جریان درگیری خونبار در منطقه نیمه خودمختار "گورنو بدخشان" هممرز با افغانستان در پی كشته شدن یكی از مقامهای ارشد امنیتی این كشور 12 سرباز و 30 شبه نظامی شورشی كشته شدند. یكی از مقامهای امنیتی تاجیكستان گزارش داده است كه در این درگیری كه برای انتقام گرفتن از مرگ "ژنرال عبدالله نظرف"، از مقامهای ارشد سرویس اطلاعات ملی تاجیكستان و با حضور گسترده نیروهای امنیتی و دولتی این كشور در منطقه گورنو بدخشان روز سه شنبه و چهارشنبه صورت گرفت، گفته میشود كه 20 نیروی دولتی كشته شدند با این حال آمارها از قربانیان این درگیری ضد و نقیض است. این ژنرال روز شنبه در منطقه "ایشكاشیم" در 520 كیلومتری شرق دوشنبه، پایتخت به ضرب چاقوی افراد ناشناس مجروح و بر اثر شدت جراحات جان باخت. این درگیری، بدترین از زمان خشونتهای سال 2010 میلادی در جریان تلاش دولت برای بیرون راندن و خنثی سازی عملیات شبه نظامیان تندرو در یكی دیگر از مناطق تاجیكستان محسوب میشود چرا كه میتواند عاملی برای تضعیف ثبات در این كشور هممرز با افغانستان و از سرگیری جنگ داخلی باشد كه تاجیكستان در سالهای 1990 میلادی با آن درگیر بود. در این درگیری كه از روز سه شنبه آغاز شده، "خیرالله سعیدف"، رئیس دادستانی ارتش تاجیكستان نیز از ناحیه پا دچار جراحت شد. مقامهای تاجیك مقصر این حملات را گروه مسلح "تولیب آیومبكف"،فرمانده نظامی سابق میدانند. آیومبكف پس از میانجیگری سازمان ملل برای اتمام جنگ داخلی میان دولت سكولار امام علی رحمان، رئیس جمهور و مخالفان اسلامگرای وی پست دولتی در دست داشت. در جریان آن جنگ داخلی بین سالهای 1995 تا 1997 بیش از 50 هزار تن كشته شدند. همچنین دولت تاجیكستان پیشتر این فرمانده نظامی سابق را به قاچاق تنباكو متهم كرده است؛ اتهامی كه خود وی آن را انكار میكند. وی در مصاحبه خود با خبرگزاری آسوشیتدپرس كه روز دوشنبه هفته گذشته صورت گرفت، گفته بود كه نظرف پس از درگیری در یك میخانه در شهر ایشكاشیم، مجروح و كشته شده است. همچنین هنوز آمار رسمی از تعداد سربازان استقرار یافته در گورنو بدخشان وجود ندارد اما این فرمانده سابق نظامی تخمین زده كه حدود 800 سرباز در این استان حاضر هستند و 10 هلی كوپتر طی دو روز برفراز آسمان این استان به پرواز درآمدهاند.
انتخاب منطقه خاروغ و استان بدخشان برای تحریک نیروهای دولتی به مقابله با گروههای مسلح حاکی از عملیات هدفمند و مهندسی شده کشورهای خارجی و همکاری آنها با باندهای سازمان یافته جنایتکار در منطقه است؛ چرا که درگیریها در منطقه خودمختار بدخشان تاجیکستان که اقلیت "پامیری" در آن زندگی میکنند و در کوههای این استان در نزدیک مرز افغانستان و چین روی داده است
دسترسی به تلفن و اینترنت در این منطقه وجود ندارد و اكثر وب سایتهای خبری تاجیكستان هم مسدود شدهاند چرا كه مقامها تلاش میكنند تا دسترسی به وقایع این درگیری محدود شود. خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داده است که در بیانیه سرویس امنیت تاجیكستان آمده است كه 40 شبه نظامی از جمله هشت شهروند افغان دستگیر و 23 سرباز هم مجروح شدهاند. منطقه بدخشان كه تقریبا نیمی از خاك تاجیكستان را اشغال كرده یكی از فقیرترین نواحی است و اكثرا توسط قاچاقچیان و افراد قدرتمند محلی كه به عنوان مبارز در جنگ داخلی حضور داشتند، اداره میشود. رسانههای تاجیك نیز اعلام كردند كه در جریان این درگیریها مغازهها در منطقه "خوروك"، تعطیل و دهها منزل مسكونی هم تخریب شوند. دسترسی به داخل و خارج این منطقه وجود ندارد و عملیات همچنان ادامه دارد. حزب ملی سوسیال دموكرات كه مخالف دولت تاجیكستان است با انتقاد از حضور و دخالت ارتش در این درگیریها آن را مقابله مستقیم علیه جمعیت و نه عناصر مجرم خواند و رهبری كشور را مسئول مستقیم پیامدهای پس از این درگیری دانست.
تاجیکستان هماکنون اوضاع خوب و مطلوبی را طی میکند اما ظاهرا دشمنان قصد ندارند این کشور را در آرامش ببینند. انتخاب منطقه خاروغ و استان بدخشان برای تحریک نیروهای دولتی به مقابله با گروههای مسلح حاکی از عملیات هدفمند و مهندسی شده کشورهای خارجی و همکاری آنها با باندهای سازمان یافته جنایتکار در منطقه است؛ چرا که درگیریها در منطقه خودمختار بدخشان تاجیکستان که اقلیت "پامیری" در آن زندگی میکنند و در کوههای این استان در نزدیک مرز افغانستان و چین روی داده است. همچنین منطقه بدخشان از نظر قومیتی و مذهبی با بقیه تاجیکستان متفاوت و همواره در تعارض با دولت مرکزی بوده است. بعلاوه از این منطقه به عنوان دروازه تجارت مواد مخدر از افغانستان به روسیه و اروپای شرقی نام برده میشود لذا سناریوی درگیر ساختن نیروهای دولتی و ناتوان نشان دادن آنان با گروههای قاچاقچی و استفاده ابزاری از ناامنی و به تبع آن رویارویی نیروهای دولتی و گروههای مسلح در منطقه بدخشان بخشی از اهداف این سناریو به نظر میرسد. تاكنون مقابله نیروهای تاجیک با این گروهها نه فقط حاکی از اقتدار دولت در مواجهه با باندهای قاچاق مواد مخدر و نیز گروههای مسلح غیر قانونی بوده است بلکه مانع از سوء استفاده طراحان خارجی احتمالی از پروژه ناامن سازی جمهوریهای آسیای مرکزی بوده است. موضوعی که بعید به نظر به سادگی و با همین درگیریها خاتمه یابد. با این حال باید تاجیکستان مراقب این تحرکات باشد تا بتواند ضمن حفظ امنیت و ثبات داخلی، در آرام کردن اوضاع منطقه نیز ایفای نقش کند.
هاتف پوررشیدی
بخش سیاست تبیان
