اسکادا
کنترل سرپرستی و گردآوری داده یا اسکادا ( Supervisory Control And Data Acquisition) به سامانههای کنترل و اندازهگیری در مقیاس بزرگ گفته میشود. معمولا منظور از اسکادا یک سامانه مرکزی است که نظارت و واپایی یک سایت یا سیستم گسترده در فواصل زیاد (در حد چندین کیلومتر) را بر عهده دارد.
در یک سیستم اسکادا اتاق کنترل میتواند بر پایهء دادههای به دستآمده دستورهای لازم را صادر کند. همچنین این دادهها در یک سیستم ثبت اطلاعات یا سیستم مدیریت پایگاه داده ذخیره میشوند که معمولا قابلیت ترسیم نمودار و تحلیل اطلاعات را هم دارد.
سیستمهای اسکادا برای مونیتور کردن یا کنترل فرآیندهای شیمیایی، حمل و نقل، سیستمهای آبرسانی شهری، کنترل تولید و توزیع انرژی الکتریکی و در خطوط نفت و گاز و سایر فرایندهای گسترده و توزیع یافته استفاده میشود.
بخشهای مختلف سامانهء اسکادا
یک سامانهء اسکادا از زیرسامانههای زیر تشکیل شدهاست:
1) واسط انسان و ماشین: دستگاهی است که نحوه پردازش داده را به یک اپراتور انسانی نشان میدهد و از این طریق، اپراتور انسانی عملکرد ماشین را نظارت و کنترل میکند.
2) واحدهای خروجی راه دور: این واحدها به سنسورها متصل شده، سیگنال های سنسور را به دادههای دودویی تبدیل کرده، و دادههای دودویی را به سیستم نظارتی ارسال میکنند.
3) کنترلکنندههای منطقی قابل برنامهنویسی یا پیالسیها که مانند مغز متفکر این سیستمها هستند و کارهای اساسی را انجام میدهند، زیرا آنها اقتصادیتر، تطبیقپذیر و انعطافپذیر بوده و دارای قابلیت پیکربندی بهتری نسبت به “RTU”های (واحدهای خروجی راه دور) با هدف خاص هستند.
4) زیرساخت ارتباطاتی: سیستمهای ناظر را به واحدهای پایانه راه دور متصل میسازد.
اسکادا و دیسیاس
در بسیاری از صنایع، تفاوت زیادی بین سامانههای اسکادا و سیستمهای کنترلی توزیع شده (دیسیاس) وجود دارد. عموماً یک سیستم اسکادا به یک سیستم که کار هماهنگسازی را انجام میدهد، اما عملکردها را کنترل نمیکند، برمیگردد.
بحث در مورد کنترل زمان واقعی در این دو سیستم ناممکن است، چرا که ارتباطات کنترل از راه دور جدیدتر توانایی بیشتر، تأخیر کم و ارتباطات سریعتری را در منطقهء وسیعی تضمین میکند. بسیاری از تفاوت های بین اسکادا و سیستمهای کنترلی توزیع شده فرهنگی است، و میتوان این تفاوتها را نادیده گرفت. همان طور که زیرساخت های ارتباطی با ظرفیت بالاتری قابل دسترس میشوند، تفاوت بین اسکادا و سیستمهای کنترلی توزیع شده کمتر میشود.
بخش پژوهش های دانش آموزی تبیان
تنظیم: اعظم اژدری
