تاریخچه سازمان زندان ها با پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی و تغییرات شگرف اجتماعی و فرهنگی جامعه و جایگزینی ارزش های متعالی الهی و انسانی در تمام شئون زندگی مردم، ایجاب می كرد به مقوله زندان ها كه در واقع بخشی از زندگی اجتماعی محسوب می شدند، توجه ویژه شود. شرایط اولیه از پیروزی انقلاب و ضرورت تثبیت نهادهای حاكمیت به گونه ای بود كه رهبران فكری و سیاسی انقلاب با پشتكاری وصف ناپذیر به سرعت به سر و سامان دادن امور پرداخته و با وضع قوانین و مقررات فوری از طریق تنها نهاد رسمی فانونگذاری آن سال ها (یعنی شورای انقلاب اسلامی) یكی پس از دیگری وضعیت مدیریت آن ها را مشخص می نمود. امور زندان ها از جمله امور مهمی بود كه خیلی زود مورد توجه قرار گرفت. در اردیبهشت ماه سال 1385 اولین تصمیم شورای انقلاب در خصوص زندان ها در قالب مصوبه، اتخاذ و زندان ها به طور كامل از سیستم اجرایی به بدنه دستگاه قضایی متصل و ابتدا به وزارت دادگستری وقت و پس از مدتی و با تشكیل شورای عالی قضایی مسئولیت اداره زندان ها به این شورا سپرده شد. به طور طبیعی در این سال ها و تا زمان تشكیل سازمان زندان ها در اواخر سال 1364 (حدود هشت سال) ناگزیر برای اداره زندان ها و بازداشتگاه ها در سطح كشور از توان نهادهای متعددی نظیر كمیته های انقلاب اسلامی ـ شهربانی كل ـ سازمان های اطلاعاتی و امنیتی و برخی دیگر از نهادها بهره برده و تمامی این نهادها تحت تولیت شورای سرپرستی زندان ها كه متشكل از سه نفر عضو منتخب شورای عالی قضایی بود، انجام وظیفه می كردند. به طور قطع و به خاطر تعدد مدیریت های مراكز نگهداری مجرمان، در این سال ها، حركت های اصلاحی و تربیتی نمی توانست به شكلی واحد اجرا شود و گاه به لحاظ شرایط زمانی، ناگزیر از نگهداری صرف مجرمان بودند، در این سال ها وضعیت بهداشتی، زیستی و ... زندان ها در حد مطلوبی نبود و به طور كلی تفكر پلیسی بر جای مانده از رژیم طاغوت هنوز در بدنه مدیریت زندان ها خودنمایی می كرد. از طرفی مدیریت كلان زندان ها در آن مقطع به علت شورایی بودن و عدم تصمیم گیری واحد، كارآیی لازم را از دست داده بود. به همین خاطر و جهت اجرایی نمودن رهنمود اندیشمندانه امام راحل (ره) در تبدیل زندان ها به دانشگاه برداشتن گام های عملی در انسجام مدیریت زندان ها ضروری می نمود. خوشبختانه این دوراندیشی همراه با پیگیری مجدانه و دلسوزانه جامعه ، باعث شد تا در بهمن ماه سال 1364 قانون تبدیل شورای سرپرستی زندان ها به سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی كشور در 10 ماده و 2 تبصره از تصویب مجلس شورای اسلامی گذشت. در شهریور 1368 و با توجه به انتصاب آقای شوشتری به سمت وزیر دادگستری، شهید سیداله لاجوردی چهره ی شناخته شده انقلاب و مبارز خستگی ناپذیر زندان های رژیم ستم شاهی از سوی رئیس محترم وقت قوه‌ی قضاییه مسئولیت اداره‌ی سازمان زندان ها را پذیرفتند پس از تصویب و ابلاغ این قانون، هسته اولیه سازمان زندان ها از ابتدای سال 1365 بنیانگذاری و حجت الاسلام و المسلمین مجید انصاری كه تلاش زیادی برای تشكیل سازمان مصروف داشته بود به عنوان اولین رئیس سازمان منصوب شد. در مدت كوتاه مدیریت ایشان به عنوان رئیس سازمان، تشكیلات اولیه سازمان طراحی و در سطح استان ها نیز ادارات كل زندان ها عهده دار سرپرستی زندان ها و بازداشتگاه ها و تمامی مراكز اقدامات تامینی استان شدند. در این مدت مدیران تازه منصوب شده در استان ها در اجرای مفاد قانون و در كوتاه ترین مدت ممكن، سعی نمودند تا تمامی مراكزی را كه به نوعی در اختیار سایر نهادها بود، تحت سرپرستی خود درآوردند. هر چند در سال های اولیه تاسیس سازمان نحوه ی تحویل و تحول زندان ها با مشكلات و بعضاً مقاومت هایی روبرو بود، ولی مدیران جوان و عاشق خدمت با تدابیر تشكیلات اولیه ی ادارات زندان ها را راه اندازی و بدین ترتیب و پس از حدود 9 سال، سازمان زندان ها در مرحله ی تثبیت قرار گرفت. در اواسط سال 1366 و پس از انتخاب جناب آقای انصاری به عنوان نماینده ی مردم در مجلس شورای اسلامی، مسئولیت سازمان تازه تاسیس زندان ها به عهده حجت الاسلام و المسلمین شیخ اسماعیل شوشتری ـ كه تجارب ذی قیمتی در قانون گذاری و مسایل قضایی داشت ـ گذاشته شد. ایشان نیز در مدت تصدی خود (حدود دو سال) در جهت تثبیت كامل ساختار تشكیلاتی سازمان گام های موثری برداشتند. در این مقطع آیین نامه ی زندان ها اصلاح و برای اولین بار مفاهیم اصلاحی و تربیتی و مقولات فرهنگی در بند بند آیین نامه تجلی شد، در این دوران، تشكیلات اداری سازمان كامل گشت. در شهریور 1368 و با توجه به انتصاب آقای شوشتری به سمت وزیر دادگستری، شهید سیداله لاجوردی چهره ی شناخته شده انقلاب و مبارز خستگی ناپذیر زندان های رژیم ستم شاهی از سوی رئیس محترم وقت قوه‌ی قضاییه مسئولیت اداره‌ی سازمان زندان ها را پذیرفتند. با توجه به گذشت بیش از 3 سال از تشكیل سازمان زندان ها و تثبیت نسبی تشكیلات اداری زندان ، ایشان با تكیه بر نیروهای متعهد و دلسوز سطح زندان ها حركت اصلاحی را شروع، و در مدت هشت سال تصدی این مسئولیت اقدامات موثری را به انجام رساندند. در این مدت قانون استخدامی كاركنان زندان ها به تصویب و به تدریج نیروهای رسمی جایگزین نیروهای انتظامی به ویژه در پست های حساس و مدیریتی شدند. اقداماتی نظیر زیباسازی محیط داخلی زندان ها، حركت به سمت خودكفایی زندان ها، تمركززدایی در امر مدیریت زندان و دادن اختیارات به مدیران محلی و استانی از دیگر اقدامات وی بود و به تعبیر جناب آقای سید مرتضی بختیاری جانشین بعدی ایشان به عنوان رئیس سازمان زندان ها، «بنیان زندانبانی اسلامی» در این دوران پی ریزی شد. پس از هشت سال مدیریت شهید لاجوردی و كناره گیری ایشان از این مسئولیت، جناب آقای سیدمرتضی بختیاری كه سابقه ای طولانی در دستگاه قضایی داشتند وبه مسایل كلی زندان ها نیز اشراف داشتند به عنوان چهارمین رییس سازمان زندان ها منصوب شدند كه در دوران ایشان اقدامات مهم و گسترده ای در سازمان صورت گرفت كه فهرست وار به برخی از آنها اشاره می شود: * نهادینه كردن مقوله برنامه ریزی در سطح تصمیم گیری سازمان؛ * تاسیس نهاد مهم و تاثیرگذار مراكز مراقبت بعد از خروج در همه استان های كشور؛ * تقویت جایگاه مددكاری اجتماعی در زندان ها؛ * تقویت و استمرار مقوله مهم روان درمانی و مشاوره در سطح زندان ها و سراسری كردن این امر * ارتقاء سطح تشكیلاتی و اداری و جذب نیروهای جدید؛ * تاسیس و راه اندازی اردوگاه های حرفه آموزی و اشتغال * فعال نمودن بنگاه تعاون و حرفه آموزی زندان ها و نهادینه كردن امر خودكفایی زندان ها؛ * اصلاح آیین نامه زندان ها و توجه به امور فرهنگی و آموزشی زندانیان؛ * جداسازی كامل نوجوانان و اطفال از زندان های كشور و تاسیس كانون های اصلاح و تربیت در اكثر مراكز استان ها *تقویت مركز آموزشی و پژوهشی سازمان زندان ها جهت تربیت كادر متخصص و نهادینه نمودن امر تحقیقات در زندان ها؛ و سرانجام ده ها برنامه ی دیگر اقداماتی نظیر زیباسازی محیط داخلی زندان ها، حركت به سمت خودكفایی زندان ها، تمركززدایی در امر مدیریت زندان و دادن اختیارات به مدیران محلی و استانی از دیگر اقدامات وی بود و به تعبیر جناب آقای سید مرتضی بختیاری جانشین بعدی ایشان به عنوان رئیس سازمان زندان ها، «بنیان زندانبانی اسلامی» در این دوران پی ریزی شد پنجمین رئیس سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی كشور را جناب آقای علی اكبر یساقی از سال 83 عهده دار شده و هم اكنون در این سمت فعالیت می نمایند. ایشان از ابتدای تصدی دغدغه ی خاصی نسبت به وضع زندان ها داشته و برنامه های كاری خود را در شش برنامه و اولویت مدنظر قرار داده اند كه عبارتند از: * اجرایی نمودن بند 14 از مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام در بخش قضایی با عنوان كاهش استفاده از مجازات زندان (حبس زدایی) * جلوگیری از ورود مواد مخدر به زندان ها * تفكیك و طبقه بندی زندانیان * بهبود وضعیت نیروی انسانی و آموزش كاركنان * انتقال زندان های فرسوده و احداث زندان های جدید * رعایت كرامت انسانی و حقوق شهروندی زندانیان كه این برنامه ها و اولویت ها با تشكیل گروه های كاری در حال اجرا و پیگیری می باشد و تا حدود زیادی از اهداف این برنامه ها محقق شده است فرآوری:هانیه اخباریه بخش اقتصاد تبیان منابع: سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی سایت مریم السادات قاسمی