مراحل سیر و سلوک عملی

عرفان اسلامی ریشه در متون و بنیان‏های دین دارد

 و از عالیترین فرآورده‏های آن به حساب میآید.

عرفان در لغت به معنای شناخت و در اصطلاح شناخت شهودی پروردگار را گویند که از طریق تهذیب نفس وصفای باطن حاصل میشود. در اسلام عرفان و طی مدارج سلوک عرفانی مطرود نیست بلکه آنچه مطرود استجریانات جاهلانه انحرافی و صوفیانه است که با ظاهر و احکام شریعت به مخالفت برخاسته و با طی برخی از راه‏هاینه چندان درست خود را واصل به دریای معرفت پنداشته و ادعا میکنند که دیگر آنان را حاجتی به رعایت احکام دینمقدس اسلام نیست. بنابراین عرفانی چون عرفان امام خمینی(ره) که از طریق ریاضات شرعی و با تکیه بر علوم ومعارف مقدس دین به دست آمده و در تمام مراحل سیر وسلوک حافظ و پاسدار احکام دین مبین است و از یکسونگری و تک بعدی بودن دور است بسیار خوب و پسندیده میباشد.

عرفان اسلامی ریشه در متون و بنیان‏های دین دارد و از عالیترین فرآورده‏های آن به حساب میآید.

عرفاي اسلامي، كمالات عرفاني را ده مرتبه دانستهاند و براي هر يك از آن، مراحل و منازل ده گانهاي معتقد شدهاند. به اين ترتيب منازل سير و سلوك را به عدد صد رساندهاند. در مجموع ميتوان گفت مهمترين مراحل سير و سلوك عبارتند از:

1 - تفكر،

2- عزم بر ترك گناه و انجام واجبات،

3 - توبه،

4 - مشارطه: در اول روز با خود شرط كند كه امروز برخلاف دستور خدا عمل نكند.

5 - مراقبه: در طول روز مواظب باشد گناهي از او سر نزند.

6 - محاسبه: به هنگام شب از خود حسابرسي نمايد.

7 - معاقبه: در برابر خطاهايي كه از او سر زده است، خود را مجازات نمايد.

مرحوم ملكي تبريزي (يكي از اساتيد معروف سير و سلوك) در رساله لقاء الله، براي سير و سلوك برنامهاي را پيشنهاد كرده است.

1 - تصميم و نيت براي پيمودن اين راه.

2 - توبه صحيح از گذشته، به طوري كه او را دگرگون سازد.

3 - برگرفتن توشه راه، كه براي آن چند برنامه ذكر كرده است:

أ) در صبح، مشارطه؛ در روز، مراقبه؛ در شامگاهان، محاسبه.

ب) توجه به اوراد و اذكار و توجه به وظائف بيداري و هنگام خواب.

ج) توجه به نماز شب و خلوت با خداوند و شب زنده داري و رياضت در مسئله خواب و خوراك كه از حد لازم تجاوز نكند.

4 - بهرهگيري از تازيانه سلوك و آن عبارت است از: مؤاخذه كردن خويشتن به خاطر توجه به دنيا و كوتاهي در برابر حق و سرزنش خويش.

در پایان کتب زیر در این موضوع معرفی می گردد:

منابع :

1 - دکتر سید یحیی یثربی، عرفان نظری.

2 - امام خمینی، چهل حدیث.

تهیه و تنظیم : گروه حوزه علمیه تبیان