سنتي مهم در کلام علما به پيوست مقاله گذشته در باره اهميت حفظ قرآن در کلام بزرگان، اين مقاله را نيز مطالعه کنيد. قسمت اول اين نوشتار را در اينجا ببينيد. قبل از پرداختن به کلمات بزرگان، به اين روايت زيبا از پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم، دقت کنيد: عدد و درجه هاي بهشت، عدد آيه هاي قرآن است، و کسي که همدم قرآن است چون وارد بهشت شود به او گفته ميشود: بالا برو و بخوان، که براي هر آيه اي درجه اي است، و بدين ترتيب بالاتر از درجه حافظ قرآن درجه اي نيست. (1) ملا فتحالله کاشاني: دو چيز است که از خصايص قرآن است: يکي آن که معجزه است، دوم آن که محفوظ است در صدور، يعني آن را ياد ميگيرند و از ياد ميخوانند، چه کتب سالفه که معجزه نبودهاند و هيچکس از ياد نميخوانده، بلکه از اوراق کتابت ميخواندهاند. پس اين دو چيز مخصوص است به قرآن و از قتاده نيز مروي است که « اعطي هذه الامه الحفظ و من کان قبلها لا يقرؤن الکتاب الا نظراً فاذا اطبقوه لم يحفظوا ما فيه الا اليسير [2]». کوتاه سخن اينکه سنت حفظ قرآن از عصر پيامبر صلياللهعليهوآله و به دستور و تأکيد خود آن حضرت که در روايات زيادي وارد شده در تمام قرون و اعصار ادامه داشته است. حضرت آيتالله العظمي مکارم شيرازي: قرآن به صورت يک مجموعه با همين شکل فعلي در عصر خود پيامبر صلياللهعليهوآله جمعآوري شده بود و مسلمانان سخت به ياد گرفتن و حفظ آن اهميت ميدادند و اصولاً شخصيت افراد در آن عصر تا حد زيادي به اين شناخته ميشد که تا چه اندازه از آيات قرآن را حفظ کرده بودند... مسأله حفظ قرآن به عنوان يک سنت و يک عبادت بزرگ هميشه در ميان مسلمانان بوده و هست، حتي پس از آن که قرآن به صورت يک کتاب تکثير شد و در همه جا پخش گرديد و حتي بعد از پيدايش صنعت چاپ که سبب شد اين کتاب به عنوان پر نسخهترين کتاب در کشورهاي اسلامي و چاپ و نشر گردد، باز مسأله حفظ قرآن به عنوان يک سنت ديرينه و افتخار بزرگ موقعيت خود را حفظ کرد، به طوري که در هر شهر و ديار هميشه جمعي از حافظان قرآن بوده و هستند. هماکنون در حجاز و بعضي ديگر از کشورهاي اسلامي، مدارسي به عنوان مدرسه تحفيظ القرآن الکريم يا نامهاي ديگر وجود دارد که برنامه شاگردان آن در درجه اول مسأله حفظ قرآن است. در ملاقاتي که در سفر مکه با رؤساي اين مدارس در آن شهر مقدس روي داد، معلوم شد گروه بسيار زيادي از پسران و دختران جوان در مکه در اين مدارس نامنويسي کرده و مشغول تحصيل هستند. يکي از مطلعين ميگفت هماکنون در کشور پاکستان در حدود يک ميليون و پانصد هزار نفر حافظ قرآن وجود دارد.يکي از شرايط امتحان ورودي دانشگاه اسلامي الازهر مصر (طبق نقل دايرهالمعارف فريد وجدي) حفظ تمام قرآن است که از 40 نمره حداقل بايد 20 نمره بگيرند. [3] دکتر سيدمحمدباقر حجتي: ...همزمان با رسولخدا صلياللهعليهوآله گروهي از صحابه، آيات قرآني را به خاطر سپردند و به حفاظ و يا قراء مشهور گشتند، و چون رسولخدا صلياللهعليهوآله نيز خود حافظ قرآن بوده است، ميتوانيم آن حضرت را نخستين حافظ قرآن شناخته و بگوييم که پيامبر اسلام صلياللهعليهوآله در رأس همه حفاظ و قراء قرآن قرار دارد، زيرا با استفاده از نصوص قرآني به اين نتيجه ميرسيم رسولخدا صلياللهعليهوآله براي حفظ و به خاطر سپردن آيات قرآني، سختکوش و بسيار ساعي بوده است. طبرسي ضمن تفسير آيه سنقرئک فلا تنسي [4] مينويسد ما از تو ميخواهيم قرآن را بخواني تا آن را فراموش نکني ... و با وجود اينکه رسول اکرم صلياللهعليهوآله امي بود قرآن را به خوبي حفظ ميکرد. حتي جبرائيل عليهالسلام سوره طولاني را بر پيغمبر صلياللهعليهوآله ميخواند و آن حضرت با يک بار خواندن، آنچنان آيات آن را به خاطر ميسپرد که هرگز آن را فراموش نميکرد... اهتمام رسولخدا صلياللهعليهوآله به خود آن حضرت محدود نبود بلکه ديگران را نيز به اين امر دعوت و تشويق ميفرمود و اصرار داشت تا صحابه نيز قرآن را به خاطر بسپارند ... باري عنايت و اهتمام پيامبر اسلام صلياللهعليهوآله و ياران او در حفظ و به خاطر سپردن کلام الهي تا آن اندازه دقيق بود که حتي کم يا زياد کردن يک واو ـ که احياناً ممکن بود تغييري در معني و مقصود آيه ايجاد نکند ـ مورد مؤاخذه قرار ميگرفت و دقيقاً بررسي ميشد ...وقتي صحابه، آيه يا سورهاي را از پيغمبر صلياللهعليهوآله ميشنيدند، چندين بار به آن حضرت مراجعه ميکردند و در حضور او به قرائت قرآن ميپرداختند تا رسول خدا صلياللهعليهوآله به کيفيت حفظ آنها مطمئن شود ... باري، همزمان با حيات پيغمبر صلياللهعليهوآله مرکزي شبيه به کانون تعليم قرائت قرآن و حفظ و تمرين آن به وجود آمد که آن حضرت بر آن نظارت ميکرد و مردم را به آن تشويق ميفرمود و صحابه نيز سخت در اين راه ميکوشيدند و حتي اکثر اوقات و فرصتهاي زندگي بعضي از آنها به قرائت و حفظ قرآن مصروف ميگشت تا جايي که هميشه براي ارائه محفوظات قرآني خود، آمادگي دقيق و کافي داشتند[5]. همزمان با حيات پيغمبر صلياللهعليهوآله مرکزي شبيه به کانون تعليم قرائت قرآن و حفظ و تمرين آن به وجود آمد که آن حضرت بر آن نظارت ميکرد و مردم را به آن تشويق ميفرمود و صحابه نيز سخت در اين راه ميکوشيدند و حتي اکثر اوقات و فرصتهاي زندگي بعضي از آنها به قرائت و حفظ قرآن مصروف ميگشت تا جايي که هميشه براي ارائه محفوظات قرآني خود، آمادگي دقيق و کافي داشتند. پي نوشت ها: 1. بحارالانوار، ج 92، ص .22 2. نفسير منهجالصادقين جلد 7 صفحه 170. در همين زمينه تفسير خسروي نقل نموده است که : ما حسدتکم اليهود و النصاري علي شئ کحفظ القرآن: يهود و نصاري در چيزي مثل حفظ قرآن بر شما حسادت نورزيدند. تفسير خسروي ج 6 ص 424. 3. تفسير نمونه ج 11 ص 17. 4. سوره اعلي آيه 6. 5. پژوهشي در تاريخ قرآن کريم، ص 236. محمد حسين امين، گروه حوزه علميه تبيان
