گاهی تشخیص تفاوت بین علائم سرماخوردگی، آنفلوانزا و ویروس تنفسی همسنسیشیال (RSV) دشوار است. وقتی کودک در کنار این علائم، سرفهای پارسمانند هم دارد، ممکن است این سؤال برایتان پیش بیاید که آیا کودک دچار خروسک شده، عفونت RSV دارد یا ممکن است هر دو مشکل همزمان وجود داشته باشند.
دلیل سردرگمی این است که خروسک و RSV دقیقاً یک مفهوم نیستند. RSV نام یک ویروس است، درحالیکه خروسک یک الگوی بالینی یا بیماری تنفسی است که میتواند در اثر ویروسهای مختلف ایجاد شود. یکی از این ویروسها نیز خود RSV است.
در ادامه با تفاوت خروسک و عفونت ناشی از این ویروس، علائم هرکدام، اقداماتی که میتوان در خانه انجام داد و نشانههایی که نیاز به ارزیابی پزشکی فوری دارند آشنا میشوید.
تفاوت خروسک و RSV چیست؟
برای درک بهتر تفاوت این دو، ابتدا باید بدانیم هرکدام دقیقاً چه هستند.
RSV چیست؟
RSV یا ویروس تنفسی همسنسیشیال یکی از ویروسهای شایع دستگاه تنفسی است. این ویروس میتواند باعث علائم خفیفی شبیه سرماخوردگی شود، اما در نوزادان و بعضی کودکان خردسال ممکن است به بیماری شدیدتر، از جمله برونشیولیت یا ذاتالریه، منجر شود.
علائم اولیه معمولاً شامل آبریزش بینی، گرفتگی بینی، کاهش اشتها و سرفه است و در برخی کودکان ممکن است به خسخس یا دشواری تنفس پیشرفت کند. در نوزادان بسیار کمسن، بهویژه زیر ۶ ماه، ممکن است بیقراری، کاهش فعالیت، کاهش خوردن و آشامیدن یا حتی وقفههای تنفسی دیده شود.
خروسک چیست؟
خروسک (Croup) یک بیماری یا الگوی بالینی تنفسی است که معمولاً در اثر عفونت ویروسی ایجاد میشود و عمدتاً حنجره و قسمت بالایی نای را درگیر میکند. التهاب و تورم این ناحیه باعث تنگشدن راه هوایی میشود.
مهمترین علامت خروسک، سرفه خشن و پارسمانند است. کودک ممکن است گرفتگی صدا نیز داشته باشد و هنگام دم صدایی خشن و زیر به نام استریدور (Stridor) یا سوت مانند ایجاد کند.
ویروس پاراآنفلوآنزا یکی از شایعترین عوامل خروسک است، اما ویروسهای دیگری مانند RSV، آنفلوانزا و آدنوویروس نیز میتوانند باعث ایجاد این بیماری شوند.
بنابراین یک کودک ممکن است:
- عفونت RSV داشته باشد اما دچار خروسک نشود؛
- به خروسک ناشی از ویروسی غیر از RSV مبتلا شود؛
- یا در جریان عفونت RSV، علائم خروسک نیز پیدا کند.
به همین دلیل، «خروسک» و «RSV» الزاماً دو بیماری کاملاً جدا از یکدیگر نیستند.
خروسک در برابر RSV؛ مقایسه سریع
| ویژگی | خروسک | عفونت ناشی از RSV |
|---|---|---|
| ماهیت | یک الگوی بالینی تنفسی، نه یک ویروس مشخص | عفونت ناشی از یک ویروس مشخص |
| علت | معمولاً ویروسهای تنفسی، بهویژه پاراآنفلوآنزا؛ گاهی RSV، آنفلوانزا و سایر ویروسها | ویروس تنفسی همسنسیشیال |
| سرفه | معمولاً خشن و پارسمانند | اغلب سرفه همراه با علائم سرماخوردگی؛ ممکن است با پیشرفت بیماری خسخس یا دشواری تنفس ایجاد شود |
| صدای تنفس | سوت مانند، بهویژه هنگام دم | ممکن است خسخس یا صداهای تنفسی غیرطبیعی ایجاد شود |
| سن شایع | بیشتر در کودکان خردسال، بهویژه حدود ۶ ماه تا ۳ سال | همه سنین؛ در نوزادان و کودکان کمسن احتمال بیماری شدیدتر بیشتر است |
| تب | ممکن است وجود داشته باشد و معمولاً خفیف است | ممکن است وجود داشته باشد، اما در نوزادان بسیار کمسن ممکن است تب وجود نداشته باشد |
| مدت سرایت | به ویروس عامل بستگی دارد | معمولاً ۳ تا ۸ روز؛ برخی نوزادان و افراد دچار ضعف سیستم ایمنی ممکن است ۴ هفته یا بیشتر ناقل باشند |
| مدت علائم | معمولاً چند روز؛ سرفه ممکن است تا حدود دو هفته ادامه داشته باشد | بیشتر موارد طی یک تا دو هفته رو به بهبود میروند، اما سرفه ممکن است مدت بیشتری باقی بماند |
اطلاعات مربوط به مدت سرایت RSV بر اساس دادههای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) است.
مهمترین علائم خروسک
خروسک معمولاً زمانی ایجاد میشود که یک عفونت ویروسی باعث التهاب و تورم اطراف حنجره و قسمت بالایی نای شود. چون راه هوایی کودکان نسبت به بزرگسالان باریکتر است، حتی تورم نسبتاً محدود نیز میتواند باعث ایجاد صدای تنفس و سرفه مشخص شود.
علامت شاخص خروسک، سرفه خشن و پارسمانند است. صدای سرفه گاهی به صدای پارس سگ یا صدای فک دریایی تشبیه میشود.
کودک ممکن است همزمان دچار موارد زیر نیز شود:
- گرفتگی صدا
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- تب، معمولاً خفیف
- استریدور، یعنی صدای خشن و زیر هنگام دم
- تشدید علائم در شب
استریدور ممکن است هنگام گریه یا بیقراری بیشتر شود. اما اگر کودک در حالت آرام و بدون گریه نیز استریدور داشته باشد، این میتواند نشانه خروسک شدیدتر و نیازمند ارزیابی فوری باشد.
چه ویروسهایی باعث خروسک میشوند؟
ویروسهای مختلفی میتوانند باعث خروسک شوند، از جمله:
- ویروس پاراآنفلوآنزا، بهویژه نوع ۱
- RSV
- ویروس آنفلوانزا
- آدنوویروس
- برخی ویروسهای تنفسی دیگر
بنابراین تنها بر اساس صدای سرفه نمیتوان مشخص کرد که کدام ویروس عامل بیماری است. تشخیص خروسک بیشتر بر اساس علائم و معاینه بالینی انجام میشود.
خروسک چقدر طول میکشد؟
در بیشتر کودکان، علائم خروسک طی چند روز برطرف میشوند و شدت بیماری معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر است. سرفه پارسمانند یا گرفتگی صدا ممکن است تا حدود دو هفته باقی بماند.
خروسک تا چه مدت واگیردار است؟
خودِ خروسک یک ویروس مشخص نیست؛ بنابراین نمیتوان برای همه موارد یک مدت سرایت یکسان تعیین کرد. مدت واگیرداری به ویروس عامل بیماری بستگی دارد. از آنجا که ویروسهای ایجادکننده خروسک از طریق ترشحات تنفسی و تماس نزدیک منتقل میشوند، رعایت بهداشت دستها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و ماندن کودک در خانه هنگام بیماری میتواند به کاهش انتقال کمک کند.
RSV چیست و چه علائمی ایجاد میکند؟
RSV یا ویروس تنفسی همسنسیشیال یکی از شایعترین ویروسهای تنفسی در کودکان است. بیشتر کودکان تا حدود دو سالگی دستکم یک بار به این ویروس مبتلا میشوند و در بسیاری از موارد بیماری خفیف و شبیه سرماخوردگی است. بااینحال، در برخی نوزادان و کودکان خردسال میتواند شدیدتر شود.
علائم معمول میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- آبریزش بینی
- گرفتگی بینی
- کاهش اشتها
- سرفه
- عطسه
- تب
- خسخس سینه
- تنفس سریع یا دشوار در موارد شدیدتر
در نوزادان بسیار کمسن، علائم ممکن است متفاوت باشد و گاهی بهجای تب، بیقراری، کاهش فعالیت، کاهش خوردن یا آشامیدن و مشکلات تنفسی دیده شود. بعضی نوزادان نیز ممکن است دچار وقفههای تنفسی شوند.
RSV چقدر طول میکشد؟
بیشتر عفونتهای RSV خفیف هستند و خودبهخود بهبود پیدا میکنند. علائم معمولاً طی یک تا دو هفته رو به بهبود میروند، اگرچه سرفه و برخی علائم تنفسی ممکن است مدت بیشتری باقی بمانند. شدت بیماری نیز ممکن است در چند روز ابتدایی بیشتر شود، بنابراین در نوزادان و کودکان پرخطر باید وضعیت تنفس و میزان خوردن و آشامیدن با دقت بیشتری زیر نظر باشد.
آیا RSV واگیردار است؟
بله. این ویروس بهراحتی از فردی به فرد دیگر منتقل میشود. افراد مبتلا معمولاً حدود ۳ تا ۸ روز پس از شروع علائم میتوانند ویروس را منتقل کنند. بااینحال، برخی نوزادان و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف ممکن است برای ۴ هفته یا بیشتر نیز ویروس را منتشر کنند. این ویروس میتواند از طریق تماس نزدیک و قطرات تنفسی منتقل شود و برای مدتی نیز روی بعضی سطوح سخت باقی بماند.
آیا کودک میتواند همزمان خروسک و RSV داشته باشد؟
بله. RSV یکی از ویروسهایی است که میتواند در برخی کودکان باعث ایجاد علائم خروسک شود. بنابراین ممکن است کودک در جریان یک عفونت با این ویروس، دچار سرفه پارسمانند و صدای سوتمانند هنگام دم نیز بشود.
از طرف دیگر، کودک ممکن است خروسک ناشی از ویروسی مانند پاراآنفلوآنزا داشته باشد و همزمان یا در فاصله کوتاهی به RSV نیز مبتلا شود؛ بهخصوص اگر در محیطهایی مانند مهدکودک با ویروسهای تنفسی متعددی در تماس باشد.
بنابراین وجود سرفه پارسمانند به این معنی نیست که کودک حتماً به دو عفونت جداگانه مبتلا شده است.
نکته مهم برای والدین
لازم نیست در خانه تلاش کنید مشخص کنید دقیقاً کدام ویروس مسئول هر علامت است. مهمتر از نام ویروس، توجه به وضعیت عمومی کودک، تنفس، میزان خوردن و آشامیدن و علائم هشدار است. اگر کودک بهجای بهترشدن در حال بدترشدن است یا تنفس او دشوار شده، باید با پزشک تماس بگیرید.
برای مراقبت از کودک در خانه چه کارهایی میتوان انجام داد؟
بیشتر موارد خفیف بیماریهای ویروسی تنفسی با مراقبت حمایتی بهبود پیدا میکنند. بااینحال، نوع مراقبت باید با سن و وضعیت کودک متناسب باشد.
۱. مایعات کافی به کودک بدهید
تأمین مایعات برای جلوگیری از کمآبی اهمیت دارد. در نوزادان، ادامه شیر مادر یا شیرخشک طبق برنامه معمول اهمیت ویژهای دارد. اگر کودک به دلیل گرفتگی بینی نمیتواند بهخوبی شیر بخورد، تمیزکردن ترشحات بینی با روش مناسب و طبق توصیه پزشک میتواند تغذیه را آسانتر کند.
۲. برای گرفتگی بینی از رطوبت مناسب هوا کمک بگیرید
اگر هوای خانه خشک است، استفاده از بخور سرد یا دستگاه رطوبتساز سرد میتواند به کاهش گرفتگی بینی و خشکی راههای هوایی کمک کند. دستگاه باید مرتب تمیز شود، زیرا دستگاه کثیف میتواند محل رشد کپک و باکتری شود. بااینحال، بخور یا هوای مرطوب را نباید درمان قطعی خروسک دانست. شواهد کافی وجود ندارد که بخار یا هوای مرطوب بتواند بهطور قابلاعتماد تورم راه هوایی ناشی از خروسک را درمان کند.
۳. کودک مبتلا به خروسک را آرام نگه دارید
گریه و بیقراری میتواند علائم تنفسی خروسک، بهویژه استریدور، را تشدید کند. بنابراین سعی کنید کودک را آرام کنید و در وضعیت راحت نگه دارید. برخی کودکان هنگام قرارگرفتن کوتاهمدت در هوای خنک احساس بهتری پیدا میکنند، اما این روش درمان قطعی خروسک محسوب نمیشود و نباید باعث تأخیر در دریافت مراقبت پزشکی شود. شواهد محکمی نیز وجود ندارد که هوای خنک شبانه بتواند بهطور قابلاعتماد تورم راه هوایی را کاهش دهد.
۴. تب و ناراحتی کودک را کنترل کنید
در صورت تب یا ناراحتی، ممکن است استامینوفن و در کودکان بالای ۶ ماه ایبوپروفن با دوز مناسب برای سن و وزن کودک استفاده شود. دوز دارو باید دقیقاً مطابق دستور پزشک یا بروشور معتبر دارو باشد. برای نوزادان کمسن، بهویژه زیر ۳ ماه، وجود تب نیازمند ارزیابی پزشکی است و نباید صرفاً با داروی تببر مدیریت شود.
۵. استراحت کافی
استراحت به بدن کودک کمک میکند با عفونت مقابله کند. کودک را مجبور به فعالیت نکنید و اجازه دهید مطابق حال عمومی خود استراحت کند.
یک نکته بسیار مهم درباره درمان خروسک
آنتیبیوتیکها خروسک یا عفونت RSV را درمان نمیکنند، زیرا این بیماریها معمولاً ویروسی هستند. اما در خروسک متوسط یا شدید، پزشک ممکن است کورتیکواستروئید برای کاهش تورم راه هوایی تجویز کند. در موارد شدیدتر که کودک دچار استریدور قابلتوجه یا دشواری تنفس است، ممکن است دارویی مانند اپینفرین استنشاقی از طریق نبولایزر در مرکز درمانی مورد نیاز باشد. بنابراین اگر کودک استریدور دارد یا برای نفسکشیدن تلاش میکند، نباید صرفاً به درمانهای خانگی اکتفا کرد.
چه زمانی باید با متخصص کودکان تماس بگیرید؟
در شرایط زیر بهتر است با پزشک کودک تماس بگیرید:
- علائم بهجای بهبود، طی چند روز بدتر شوند.
- کودک بهطور غیرعادی بیحال یا تحریکپذیر باشد.
- کودک کمتر از حد معمول شیر بخورد یا مایعات بنوشد.
- نشانههای کمآبی مانند کاهش واضح ادرار، خشکی دهان یا نداشتن اشک هنگام گریه مشاهده شود.
- کودک دچار تنفس سریعتر از حد معمول شود.
- خسخس یا صدای غیرطبیعی تنفس ایجاد شود.
- کودک دچار استریدور شود، حتی اگر در حال حاضر شدید نباشد.
- سرفه یا علائم تنفسی طولانی شوند یا پس از یک دوره بهبود دوباره بدتر شوند.
- کودک بیماری زمینهای مهم، بیماری مزمن ریوی یا ضعف سیستم ایمنی داشته باشد.
تب در نوزاد زیر ۳ ماه همیشه نیازمند ارزیابی پزشکی است. اگر درباره وضعیت کودک مطمئن نیستید، تماس با پزشک اطفال میتواند به تعیین این موضوع کمک کند که آیا کودک به معاینه فوری نیاز دارد یا میتوان او را در خانه تحت نظر گرفت.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
برخی علائم نشان میدهند که کودک ممکن است مشکل جدی در تنفس داشته باشد و به مراقبت اورژانسی نیاز دارد.
اگر کودک:
- بهشدت برای نفسکشیدن تقلا میکند یا بهوضوح دچار تنگی نفس است؛
- هنگام تنفس، پوست بین دندهها یا اطراف گردن به داخل کشیده میشود؛
- در حالت استراحت و بدون گریه، استریدور دارد؛
- لبها، صورت یا ناخنهایش کبود یا خاکستری میشوند؛
- بسیار بیحال است یا بهسختی بیدار میشود؛
- نمیتواند بهخوبی نفس بکشد یا صحبت/گریه طبیعی داشته باشد؛
- آب دهانش جاری میشود و در بلعیدن مشکل دارد؛
- یا وقفههای تنفسی پیدا میکند،
باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با خدمات اورژانسی محل زندگی خود تماس بگیرید. این علائم میتوانند نشانه مشکل جدی در راه هوایی یا تنفس باشند. در چنین شرایطی منتظر نمانید تا ببینید علائم خودبهخود برطرف میشوند یا خیر.
خروسک در برابر RSV؛ یک پیام آرامشبخش برای والدین
دیدن اینکه کودک برای نفسکشیدن تلاش میکند، سرفه شدیدی دارد یا صدای غیرعادی هنگام تنفس ایجاد میکند، میتواند بسیار ترسناک باشد. خوشبختانه، بیشتر عفونتهای RSV خفیف هستند و بسیاری از موارد خروسک نیز با مراقبت مناسب بهبود پیدا میکنند. مهمترین کار برای والدین این است که به جای تمرکز بیش از حد بر تشخیص ویروس در خانه، وضعیت تنفس و حال عمومی کودک را زیر نظر داشته باشند. اگر کودک بهخوبی نفس میکشد، مایعات کافی دریافت میکند و حال عمومی مناسبی دارد، در بسیاری از موارد میتوان با مراقبت حمایتی و پیگیری علائم از او مراقبت کرد. اما اگر تنفس دشوار شود، استریدور در حالت استراحت ایجاد شود، رنگ لبها تغییر کند، کودک نتواند مایعات بخورد یا بیش از حد بیحال شود، موضوع متفاوت است و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود. در نهایت، اگر احساس میکنید وضعیت کودک غیرطبیعی است یا چیزی درست به نظر نمیرسد، بهتر است با پزشک کودک تماس بگیرید. در مورد نوزادان و کودکان خردسال، احتیاط بیشتر همیشه ارزشمند است.
پیام شما به ما