«این مهمات جنگی می‌تواند تا مغز استخوان  افراد را بسوزاند، در داخل بدن دود کند و هنگام برداشتن بانداژ دوباره شعله‌ور شود.» آیا می‌دانید این توصیف ترسناک، متعلق به چه سلاحی است؟ بمب‌های فسفری! بمب‌هایی که در چند ماه اخیر، اسرائیل بارها آن‌ها را بر مناطقی از جنوب لبنان همانند شهرک‌ها و مناطق مسکونی ریخته است.

البته طبق قوانین بین‌المللی بشردوستانه، به کارگیری بمب‌های فسفری در مناطق غیرنظامی و مسکونی ممنوع است. قانونی که رژیم جعلی اسرائیل آن را نادیده می‌گیرد. اما چرا استفاده از بمب‌های فسفری در مناطق مسکونی ممنوع شده است؟ مگر چه تفاوتی با سایر بمب‌ها دارد؟

در ادامه پاسخ این سوال را بررسی می‌کنیم.

فسفر سفید چیست؟

فسفر سفید ماده‌ای شیمیایی است که از سنگ‌های فسفاتی به دست می‌آید. این ماده در حالت جامد ظاهری مومی‌مانند دارد و بوی آن شبیه سیر است. فسفر سفید به رنگ سفید، زرد یا حتی بی‌رنگ و شفاف دیده شود.

این ماده برای انسان بسیار سمی است و از پایداری کمی برخوردار است. برخی از انواع آن در تماس با اکسیژن، در دمایی حدود ۳۰درجه سانتی‌گراد، به‌طور خودبه‌خود مشتعل می‌شوند. مهمات فسفر سفید (WPMs) از طریق مکانیسم‌های مخرب دوگانه‌ی خود، آسیب‌های ویرانگری ایجاد می‌کنند.

فسفر سفید در صنایع مختلف کاربرد دارد. معمولا فسفر سفید برای تولید محصولاتی مانند تراشه‌های رایانه‌ای، آلیاژهای فلزی، کودهای شیمیایی، رنگ‌های شب‌تاب و مواد آتش‌بازی استفاده می‌شود.

علاوه بر این، برخی دولت‌ها و صنایع نظامی از فسفر سفید در ساخت مهمات جنگی، از جمله بمب‌ها و دیگر تجهیزات نظامی، استفاده می‌کنند.

بمب‌های فسفر سفید چگونه کار می‌کنند؟

بمب‌های فسفر سفید از جمله سلاح‌های آتش‌زا به شمار می‌آیند. این مواد قدرت انفجاری محدودی دارند اما باعث ایجاد آتش‌سوزی و انتشار حرارت بالا در سطح گسترده‌ای می‌شوند. ذرات داغ فسفر سفید بر روی سطوح مختلف پخش شده و موجب آتش‌سوزی‌های متعدد شوند. آتش‌سوزی‌هایی که در محدوده وسیعی گسترش می‌یابند. فسفر سفید تا زمانی که به‌طور کامل مصرف نشود، به سوختن ادامه می‌دهد، زیرا تنها عامل موردنیاز برای احتراق آن اکسیژن موجود در هواست.

آسیب‌های ناشی از بمب‌های فسفر سفید معمولاً شدیدتر و درمان آنها دشوارتر از جراحات حاصل از بمب‌های متعارف است. سوختگی‌های عمیق، آسیب به بافت‌های بدن و عوارض ناشی از تماس با فسفر از جمله پیامدهایی هستند که درمان آنها را پیچیده و طولانی‌مدت می‌کند. البته کادر درمان نیز برای رسیدگی به این نوع مصدومان و همچنین محافظت از خود در برابر خطر سوختگی ناشی از فسفر، به آموزش‌های تخصصی نیاز دارند.

هم‌چنین بر خلاف بمب‌های معمولی، بمب‌های فسفری تا مدت‌ها در محیط‌زیست باقی می‌مانند. در واقع، فسفر سفید نسوخته به ترکیبات فسفری تبدیل می‌شود که در اکوسیستم‌های آبی تجمع پیدا می‌کنند. نمونه‌ی بارز آن بمب‌های فسفر سفیدی است که اسرائیل در طی جنگ ۳۳روزه بر جنوب لبنان انداخت. در نتیجه‌ی رسوب ذرات این بمب‌ها در خاک، صدها هکتار از زمین‌های کشاورزی، غیرقابل کشت شدند.

بمب‌های فسفری چگونه سلامت انسان‌ها را به خطر می‌اندازد؟

بمب‌های فسفری تأثیر بدتر و شدیدتری بر سلامت انسان نسبت به سایر سلاح‌های با قدرت انفجاری مشابه می‌گذارند. فسفر سفید از هر طریقی برای انسان مضر است.

فسفر سفید روی پوست، باعث سوختگی‌های بسیار دردناکی می‌شود که از سوختگی درجه دو (ضخامت جزئی پوست) تا درجه سه (ضخامت کامل پوست) را شامل می‌شود. سوختگی‌ها معمولاً رنگ زرد و بویی شبیه سیر دارند. هم چنین اگر در معرض بمب فسفری قرار بگیرید، شاید متوجه دود ناشی از آسیب آن شوید، زیرا فسفر سفید همچنان در حال سوختن است.

هم‌چنین از آنجا که فسفر سفید به راحتی در چربی حل می‌شود، به راحتی از طریق پوست و بدن جذب می‌شود. همین هم باعث آسیب رساندن به سایر اعضای بدن می‌شود. سوختگی ناشی از فسفر سفید، حتی زمانی که کمتر از ۱۰ درصد سطح بدن را درگیر کند، ممکن است که به علت آسیب جدی به کلیه‌ها، کبد و قلب، به مرگ منجر شود.

هم‌چنین پس از مشتعل شدن، خاموش کردن فسفر سفید بسیار دشوار است. بنابراین دود آن نیز تا مدت زمان زیادی در محیط می‌ماند. دود حاصل از سوختن فسفر به دلیل ایجاد اسید فسفریک و فسفین (یک ترکیب بسیار سمی) برای چشم‌ها و مجاری تنفسی مضر است. دود ناشی از سوختن فسفر باعث تحریک دستگاه تنفسی فوقانی، سرفه، سردرد و تورم ریوی با شروع تأخیری می‌شود.

درمان افرادی که با بمب‌های فسفری مصدوم شده‌اند، بسیار مشکل است. کادر درمان نیز باید مواظب باشند که خودشان با فسفر روی پوست مجروحان تماسی نداشته باشند. البته امکان شعله‌ور شدن دوباره‌ی ذرات فسفری هنگام یا پس از درمان هم وجود دارد.

مثلاً اگر فردی با ترکش بمب فسفری مجروح شده باشد، این احتمال وجود دارد که فسفری به پوستش نفوذ کرده، هنگام باز شدن زخم و قرار گرفتن در معرض هوا شروع به سوختن کنند. در این حالت، دود خاکستری مایل به زرد یا سفید ناشی از سوختن فسفر از زخم‌ها خارج می‌شود.

و در پایان

بسیاری از کارشناسان می‌گویند که استفاده از این سلاح‌ها طبق حقوق بین‌الملل بشردوستانه عرفی و همچنین سایر قوانین و معاهدات بین‌المللی غیرقانونی است. اما در مورد این مسائل حقوقی اختلاف نظر وجود دارد. برخی از قوانین و مقررات با یکدیگر در تضاد هستند. و برخی از قوانین بسته به شرایط، الزامات متفاوتی دارند.

به صورت کلی، بمب‌های فسفری به هیچ عنوان نباید به به عنوان یک سلاح آتش‌زا مستقیماً علیه انسان‌ها در یک محیط غیرنظامی استفاده شود. به خاطر همین، استفاده از بمب‌های فسفری در مناطق غیرنظامی و مسکونی ممنوع است، چون نمی‌توان عواقب آن را کنترل کرد.

قانونی که اسرائیل به آن توجهی ندارد و زیر سایه‌ی سکوت مجامع بین‌المللی، به بمباران جنوب لبنان با این سلاح مخرب ادامه می‌دهد.