درحالیکه شیرینکنندههای مصنوعی میتوانند به کاهش کالری دریافتی و جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون کمک کنند، تحقیقات نشان میدهند که این مواد ممکن است در طول زمان روی نحوه مدیریت انسولین، سلامت روده و تنظیم کلی قند خون توسط بدن تأثیر بگذارند.
شکر در برابر شیرینکنندههای مصنوعی
وقتی غذا یا نوشیدنی حاوی شکر معمولی مصرف میکنید، بدن آن را به گلوکز تجزیه میکند و این گلوکز بهسرعت وارد جریان خون میشود. افزایش قند خون باعث ترشح هورمون انسولین از پانکراس (لوزالمعده) میشود؛ هورمونی که به ورود گلوکز به سلولها برای تولید یا ذخیره انرژی کمک میکند. در طول زمان، افزایشهای مکرر و شدید قند خون و انسولین ناشی از مصرف بالای شکر، میتواند به مقاومت انسولینی و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ منجر شود.
در مقابل، شیرینکنندههای مصنوعی که به آنها شیرینکنندههای غیرمغذی هم گفته میشود بدون افزایش قابلتوجه قند خون یا ترشح فوری انسولین، طعم شیرین ایجاد میکنند. ازآنجاکه این مواد ساختار کربوهیدراتی ندارند و به گلوکز تجزیه نمیشوند، تا حد زیادی بدون تغییر از دستگاه گوارش عبور میکنند.
نمونههای رایج بازار:
سوکرالوز (Splenda)
آسپارتام (Equal)
ساخارین (Sweet'N Low)
آسهسولفام پتاسیم (Sunett, Sweet One)
نئوتام (Newtame)
اثرات فوری و کوتاهمدت بر قند خون
شیرینکنندههای مصنوعی بدون کالریِ شکر، طعم شیرین بسیار قوی ایجاد میکنند. چون مانند شکر معمولی متابولیزه نمیشوند، معمولاً بلافاصله بعد از مصرف باعث جهش قند خون نمیشوند.
یک مطالعه بالینی نشان داد که مصرف روزانه سوکرالوز یا آسپارتام خالص بهمدت دو هفته در بزرگسالان سالم، مستقیماً پاسخ قند خون یا انسولین را در لحظه تغییر نداد. از نظر جلوگیری از افزایش کوتاهمدت قند خون، جایگزین کردن شکر با شیرینکننده مصنوعی اغلب اقدامی مفید در نظر گرفته میشود؛ بهویژه برای افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که در معرض خطر پیشدیابت هستند. بااینحال، بعضی مطالعات بالینی افزایشهای جزئی قند خون را در برخی افراد حساس گزارش کردهاند.
فریب مغز: پدیده «پاسخ سفالیک انسولین» و تغییر ذائقه
به سایر ترکیبات موجود در محصولات «بدون شکر» توجه کنید؛ این محصولات ممکن است برای جبران طعم، حاوی کربوهیدرات بالا، آرد سفید، نشاسته یا چربیهای ترانس باشند که قند خون را بالا میبرندیکی از یافتههای چالشبرانگیز در مورد این مواد، اثر آنها بر سیستم عصبی است. وقتی زبان شما طعم بسیار شیرینِ یک ماده مصنوعی را حس میکند، مغز ممکن است گمان کند حجم زیادی از قند و کالری در راه ورود به معده است. در نتیجه، سیگنالی به پانکراس میفرستد تا مقداری انسولین پیشفرض ترشح کند. این ترشح کاذب انسولین (پاسخ فاز سفالیک) که در برخی افراد رخ میدهد، بدون ورود قند واقعی، در طولانیمدت میتواند تعادل هورمونی بدن را به هم زده و به مقاومت انسولینی دامن بزند.
علاوه بر این، شیرینکنندههای مصنوعی بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ برابر از شکر معمولی شیرینتر هستند. مصرف مداوم آنها، آستانه چشایی مغز را جابجا کرده و دچار پدیده «بیششیرینی» میکند. در این حالت، شیرینی طبیعی میوهها (مثل سیب یا توتفرنگی) دیگر برای فرد جذاب و کافی به نظر نمیرسد و تمایل ناخودآگاه او به مصرف خوراکیهای فرآوریشده و شیرینتر بیشتر میشود.
اثرات بلندمدت بر انسولین، متابولیسم و بیانیه تاریخی WHO
اگرچه قند خون ممکن است بعد از مصرف شیرینکنندههای مصنوعی در طول روز نسبتاً پایدار بماند، اما برخی تحقیقات نشان میدهد که نحوه مدیریت گلوکز در درازمدت ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.
مقاومت انسولینی: بعضی مطالعات مشاهدهای روی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نشان دادند افرادی که به طور مداوم شیرینکننده مصنوعی مصرف میکردند، در طول زمان مقاومت انسولینی بیشتری نسبت به سایرین داشتند.
تحقیقات گسترده: یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۱۰۵ هزار بزرگسال نشان داد مصرف بیشتر شیرینکنندههای مصنوعی با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط است.
هشدار سازمان بهداشت جهانی (WHO): سازمان بهداشت جهانی در دستورالعملهای رسمی خود صراحتاً اعلام کرده است که از شیرینکنندههای بدون شکر نباید به عنوان ابزاری برای کنترل وزن یا کاهش خطر بیماریهای غیرواگیر استفاده شود، زیرا شواهد نشان میدهند مصرف طولانیمدت آنها خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی عروقی را افزایش میدهد.
آیا میکروبیوم روده ارتباطی با کنترل قند خون دارد؟
تحقیقات جدید نشان میدهند میکروبیوم روده (مجموعه باکتریهای ساکن دستگاه گوارش) کلید اصلی درک اثرات بلندمدت شیرینکنندههای مصنوعی بر متابولیسم است.
در مطالعات انسانی و حیوانی مشخص شده است که بعضی شیرینکنندهها مثل ساخارین و سوکرالوز باعث ایجاد دیسبیوز یا برهم خوردن تعادل باکتریهای مفید روده میشوند. از آنجایی که میکروبیوم روده مستقیماً با سیگنالدهی انسولین، کنترل التهاب و سلامت دیواره گوارش در ارتباط است، هرگونه تغییر منفی در این باکتریها میتواند به مرور زمان توانایی بدن در تحمل گلوکز را مختل کرده و به طور غیرمستقیم قند خون را بالا ببرد.
خطرات پنهان: قندهای الکلی در محصولات بدون شکر
بسیاری از مردم تفاوت شیرینکنندههای مصنوعی (مانند آسپارتام) را با قندهای الکلی (Sugar Alcohols) مثل سوربیتول، مالتیتول و زایلیتول که در شکلاتها و آدامسهای رژیمی استفاده میشوند، نمیدانند. قندهای الکلی برعکس آسپارتام، کاملاً صفر کالری نیستند، بخشی از آنها جذب شده و میتوانند قند خون را به صورت آهسته بالا ببرند. علاوه بر این، مصرف زیاد محصولات حاوی قندهای الکلی باعث عوارض گوارشی شدید مانند نفخ، دلپیچه و اسهال میشود.
چه کارهایی میتوانید انجام دهید؟
اگر مبتلا به دیابت هستید یا نگران تنظیم قند خون خود میباشید، این اصول را مد نظر قرار دهید:
جایگزینها را راهحل اصلی ندانید: شیرینکنندههای مصنوعی را فقط به عنوان یک ابزار گذار موقت برای ترک شکر ببینید، نه رژیم دائمی و سالم.
برچسب محصولات را بخوانید: به سایر ترکیبات موجود در محصولات بدون شکر توجه کنید؛ این محصولات ممکن است برای جبران طعم، حاوی کربوهیدرات بالا، آرد سفید، نشاسته یا چربیهای ترانس باشند که قند خون را بالا میبرند.
تفاوت در واکنشهای فردی: واکنش بدن افراد متفاوت است؛ افرادی که دارای مقاومت انسولینی، چاقی مفرط یا مشکلات گوارشی حاد هستند، آسیبپذیری بیشتری نسبت به شیرینکنندههای مصنوعی دارند.
انتخاب هوشمندانه استویا: شیرینکنندههای طبیعی مانند استویای خالص گزینه بهتری هستند زیرا معمولاً قند خون و انسولین را بالا نمیبرند. اما مراقب باشید: اکثر پودرهای استویای تجاری در بازار خالص نیستند و با مالتودکسترین یا دکستروز مخلوط شدهاند که قند خون را به شدت جهش میدهند. حتماً نوع کاملاً خالص آن را تهیه کنید.
پیام شما به ما