در این ماه، حتی نفس کشیدن، تسبیح و ذکر خداوند به شمار میرود و خواب نیز معادل عبادت محسوب میشود.
در کلام مقام معظم رهبری: «ماه رمضان در هر سال، قطعهای از بهشت است که خدا در جهنم سوزان دنیای مادّی ما آن را وارد میکند و به ما فرصت میدهد که خودمان را بر سر این سفرۀ الهی در این ماه، وارد بهشت کنیم. بعضی همان سی روز را وارد بهشت میشوند. بعضی به برکت آن سی روز، همۀ سال را و بعضی همه عمر را. بعضی هم از کنار آن، غافل عبور میکنند که مایه تأسّف و خسران است. (۲۳/ ۱۱/۱۳۷۲)
میوه و بهره ماه رمضان، تقواست که راهی است برای دستیابی به مراتبتر بالاتر. علم، هدایت و رحمت الهی به واسطه تقوا از سوی خداوند به انسان داده میشود. مهمتر از همه، رستگاری و سعادت از طریق تقوا بدست میآید. بنابراین، باید همه تلاش کنیم تا این نعمت بزرگ را حفظ کنیم.
برای اینکه بتوانیم معنویت و تقوای به دست آمده از ماه رمضان را پس از پایان این ماه نورانی نیز حفظ کنیم، باید به هشت محور و نکته اساسی توجه داشته باشیم که در ادامه به آنها اشاره میشود:
چیکار کنیم که از این ماه اثر بگیریم؟
برای بهرهمندی واقعی از ماه رمضان، ابتدا باید روزهدار واقعی باشیم تا آثار روزه در ما ایجاد شود. روزه درجات مختلفی دارد و به تناسب درجهای که در آن قرار داریم، آثار آن نیز متفاوت خواهد بود. بنابراین، در ابتدا باید تلاش کنیم که روزهمان کامل و واقعی باشد تا بتوانیم به دنبال حفظ و گسترش آثار آن باشیم.
امام صادق علیهالسلام مهمترین آداب روزه واقعی را به ما آموزش دادهاند: روزه تنها پرهیز از خوردن و نوشیدن نیست. برای روزه حقیقی، شرطی وجود دارد که تنها با رعایت آن، روزه به درستی تحقق مییابد و آن نگهبانی از معنویت و مراقبت از باطن است.
از نظر علمی و تجربی نیز ثابت شده که برای نهادینه شدن صفات اخلاقی و معنوی، باید فرآیند دو مرحلهای «شکلگیری» و «تثبیت» را طی کردامام در ادامه یادآوری میکنند در هنگام روزه به ۲۱ نکته توجه کنید:
۱- زبان خود را از دروغ نگه دارید
۲-به هر چیز نگاه نکنید
۳- با یکدیگر دعوا نکنید
۴- نسبت به هم حسادت نداشته باشید
۵- غیبت نکنید
۶- با همدیگر جر و بحثهای پرخاشگرانه و بیمنطق نداشته باشید
۷- دروغ نگویید
۸- ارتباط زناشویی با همسر خود نداشته باشید
۹- از اختلاف دوری کنید
۱۰- بر یکدیگر خشمگین نشوید
۱۱- به یکدیگر صفات زشت ندهید
۱۲- دشنام ندهید
۱۳- به دیگران تهمت نزنید
۱۴- با القاب زشت همدیگر را صدا نزنید
۱۵- با هم مجادله نکنید
۱۶- به یکدیگر ستم نکنید
۱۷- بیخردی نکنید
۱۸- یکدیگر را آزار ندهید
۱۹- از یاد خدا و نماز غافل نشوید
۲۰- با سکوت، بردباری، صبر و راستگویی همراه شوید
۲۱- از افراد شرور و بد، سخن باطل، دروغ بپرهیزید(بحارالأنوار، ج۹۳، ص۲۹۳)
در بسیاری از روایات آمده است که پرهیز از خوردن و آشامیدن به تنهایی نمیتواند ما را به تمامی آثار روزه هدایت کند. بنابراین، اولین شرط برای بهرهمندی از آثار واقعی روزه، ایجاد تحول معنوی در ماه مبارک رمضان است. تنها با رعایت آداب و اصول معنوی روزه، میتوانیم به درک و بهرهبرداری از تمام برکات این ماه مقدس دست یابیم. در واقع، روزهداری حقیقی مستلزم حفظ طهارت درونی و تقویت ارتباط با خداوند است، نه تنها ترک خوردن و آشامیدن.
در کلام مقام معظم رهبری: «ماه رمضان در هر سال، قطعهای از بهشت است که خدا در جهنم سوزان دنیای مادّی ما آن را وارد میکند و به ما فرصت میدهد که خودمان را بر سر این سفرۀ الهی در این ماه، وارد بهشت کنییم
الف: آمادگی برای روزه
برای حفظ آثار معنوی روزه، شخص باید با آمادگی وارد ماه مبارک رمضان شود. مقام معظم رهبری در این باره اشاره دارد: باید مراقبت کنیم. باید در طول یازده ماهِ قبل از ماه رمضان، خود را آماده کنیم. اگر با آمادگی لازم، وارد ماه رمضان شویم، از ضیافت الهی بهرۀ بیشتری خواهیم برد و برای سال آینده، یک درجه و یک سطح و یک کلاس بالاتر خواهیم رفت. آن وقت، هم در نفس و قلب خود و هم در محیط زندگی اجتماعی، آنچه شما را خشنود و راضی میکند، مشاهده خواهید کرد. اساس برنامۀ تربیتی و همه برنامههای زندگی در اسلام، همین موارد است. (۰۱/ ۱۲/ ۱۳۷۴)
ب: دوری از گناه
هدف نهایی از روزه، دوری از گناه است؛ خداوند میفرماید: یا أَیها الَّذین آمنُوا کتبَ علَیکمُ الصِّیامُ کما کتبَ علَی الَّذینَ مِن قَبلِکم لَعَلَّکم تَتَّقُونَ(بقره، ۱۸۳)؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید، بر شما روزه نوشته شد چنانکه بر آنان که پیش از شما بودند نوشته شد، باشد تا پرهیزگار شوید.
روزه ابعاد گوناگونی دارد، و آثار فراوانی از نظر مادی و معنوی در وجود انسان می گذارد، که از همه مهمتر، بعد اخلاقی و فلسفه تربیتی آن یعنی تقوای الهی است. (تفسیر نمونه، ج۱، ص۶۲۹)
تقوا در لغت به معنی خودنگه داری و خویشتنداری (لسان العرب، ج۱۵، ص۳۷۸) و در اصطلاح دینی، به معنای حفظ خویش از همه اعمال حرام و نامشروع است؛ تقوا درجاتی دارد که پایینترین درجه، خویشتنداری در برابر حرامهای الهی است ولی در درجات بالاتر تقوا، علاوه بر ترک مکروهات، ترک بعضی از مباحات را نیز شامل میشود. (مفردات راغب، ص۸۸۱). چنان که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله وجه نامگذاری پرهیزگار به متّقی را انجام ندادن برخی از مباحات به انگیزۀ پرهیز از حرام ها دانسته است. (مستدرک الوسایل، ج۱۱، ص۲۶۷)
از منظر قرآن کریم، گرامیترین مؤمنان نزد خدا، با تقواترین آنها هستند: إِنَّ أَکرَمَکُم عِندَ اللَّه أَتقاکُم(حجرات، ۱۳)
بر اساس این دیدگاه، یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ آثار روزه، ترک گناه است. هر گناه مانند نقطهای سیاه است که بر دل انسان مینشیند و اگر این نقاط سیاه بیشتر شوند، دل انسان تاریک میشود و دیگر امیدی به اصلاح آن نیست. چنانکه امام صادق علیهالسلام فرمود: وقتی فردی، مرتکب گناهی شود، در قلب او نقطهای سیاه پدید میآید. اگر توبه کند، آن سیاهی محو میشود؛ اما اگر به گناه ادامه دهد، آن سیاهی افزایش مییابد تا جایی که بر قلبش غلبه کند و پس از آن هیچگاه به فلاح و رستگاری نخواهد رسید. (وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۳۰۲)
بنابراین، در این ماه مبارک باید با توبه و ترک گناه، دل را از این نقاط سیاه پاک کنیم تا آثار معنوی روزه در ما باقی بماند و به رستگاری نزدیکتر شویم.
ج- تمرین برای بندگی خداوند
ماه مبارک رمضان، ماهی است برای تمرین بندگی و تقویت ارتباط با خداوند. برای حفظ آثار این بندگی، مداومت و ادامه تمرین بسیار مهم است. امام باقر علیهالسلام فرمود: «دوست داشتنیترین عمل نزد خداوند، عملی است که بنده آن را ادامه دهد؛ هر چند که کم باشد. (اصول کافی، ج۳، ص۱۲۹)
از نظر علمی و تجربی نیز ثابت شده که برای نهادینه شدن صفات اخلاقی و معنوی، باید فرآیند دو مرحلهای «شکلگیری» و «تثبیت» را طی کرد. به همین ترتیب، در مهارتهای مختلف نیز همین فرآیند دیده میشود. برای مثال، ورزشکاران، حافظان قرآن و دیگر افرادی که مهارتهای خاصی دارند، اگر مدتی از تمرین باز بمانند، مهارتهای خود را از دست میدهند. بنابراین، مداومت بر اعمال نیک، به ویژه در این ماه مبارک، باعث تثبیت این ویژگیها در وجود ما و نزدیکتر شدن به کمال انسانی میشود.
به عنوان مثال انسان نباید ارتباط خود را با قرآن قطع کند. باید هر روز ولو چند آیه، قرآن تلاوت کند، و در روزهای خاص روزه بگیرد. امرالمومنین علی علیهالسلام میفرماید: ماهی سه روز روزه بگیرید که معادل روزه یک عمر است. ما پنجشنبۀ اول و پنجشنبۀ آخر و چهارشنبۀ وسط هر ماه را روزه میگیریم. (تحف العقول، ص۱۱۳)
د- تقویت اراده
روزه آثار فراوانی دارد که مهمترین آنها، لطیفکردن روح انسان، تقویت اراده و تعدیل غرایز است. برای بهرهمندی کامل از این آثار، انسان باید ارادهاش را بیش از پیش محکم کند و در برابر وسوسههای شیطانی استقامت نشان دهد. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمودند: «الصَّومُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ»؛ روزه حافظ و سپری است در برابر آتش جهنم. (کافی، ج۲، ص۱۹)
هر گناه مانند نقطهای سیاه است که بر دل انسان مینشیند و اگر این نقاط سیاه بیشتر شوند، دل انسان تاریک میشود و دیگر امیدی به اصلاح آن نیست. چنانکه امام صادق علیهالسلام فرمود: وقتی فردی، مرتکب گناهی شود، در قلب او نقطهای سیاه پدید میآید. اگر توبه کند، آن سیاهی محو میشود؛ اما اگر به گناه ادامه دهد، آن سیاهی افزایش مییابد
این حدیث نشان میدهد که روزه تنها یک عمل عبادی نیست، بلکه به انسان کمک میکند تا از خطرات معنوی و فتنهها دور بماند و ارادهای قوی در برابر چالشها و وسوسهها پیدا کند.
ه- شناخت دقیق و کامل اهداف ماه مبارک رمضان
برای بهرهبرداری کامل از برکات ماه رمضان، باید اهداف و تعالیم این ماه را به دقت و به طور کامل بشناسیم. تنها در این صورت میتوانیم معنویت و دستاوردهای اخلاقی این ماه را در طول سال حفظ کنیم. درک عمیق از این اهداف، کلید حفظ آثار معنوی و اخلاقی ماه رمضان در طول سال است.
و- دستهبندی اهداف اعتقادی و اخلاقی ماه رمضان
برای حفظ معنویت پس از ماه رمضان، لازم است که انسان اهداف اعتقادی و اخلاقی این ماه را به دقت دستهبندی کرده و آنها را در زندگی خود پیاده کند. این اهداف شامل ویژگیهای اخلاقی مانند راستگویی و صداقت، پرهیز از غیبت، مسخره نکردن دیگران، و تسلیم واقعی در برابر اراده خداوند است. مهمتر از همه، فرد باید همواره به خود یادآوری کند که این ویژگیهای اخلاقی نه تنها او را به انسان بهتری تبدیل میکنند، بلکه او را در مسیر توحید و اخلاص قرار میدهند.
ز- طلب یاری از خداوند
باید از خداوند بخواهیم که در این مسیر ما را یاری کند. انسان باید با دل و جان از خداوند بخواهد که او را در رسیدن به اهداف عالی معنوی کمک کند و از ضعفهای خود آگاه باشد. این ارتباط مستمر و مداوم با خداوند نه تنها باعث تقویت ارادهمان میشود، بلکه در نهایت ما را در مسیر درست هدایت کرده و به اهداف متعالی میرساند. بدون دعا و توکل به خدا، مسیر حفظ این معنویت دشوار و پرچالش خواهد بود.
ح- پاتک به شیطان
رسول خدا صلّیاللهعلیهوآله فرمود: شیطان در انسان نفوذ میکند مانند خون که در رگهای انسان در جریان است. (جامع الأخبار، شعیری، ص۱۸۰) یعنی نفوذ شیطان به طور تدریجی و ظریف صورت میگیرد و گاهی حتی انسان متوجه آن نمیشود. همانطور که خون به آرامی در رگها حرکت میکند و به تمام بدن میرسد، شیطان نیز به تدریج وارد قلب انسان شده و از آنجا به سایر بخشهای وجود او نفوذ میکند.
بنابراین، باید دقت کنیم که شیطان به شیوهای بسیار نرم و آرام وارد میشود. در ابتدا شاید به نظر بیضرر برسد، اما به تدریج، مانند سم یا مادهای سمی، به رگها و سلولهای درونی انسان نفوذ کرده و اثرات خود را میگذارد.
باید از ابتدا، با دقت و هوشیاری، مراقب نفوذ تدریجی شیطان باشیم و به وسوسههای شیطان پاتک زده و از پیشروی او جلوگیری کنیم.
پیام شما به ما