اقدامات عجیب برخی از اساتید! ثبت كتب، مقالات و ترجمه‌های دانشجویان به نام اساتید از جمله موضوعات و آسیب‌هایی است كه در دانشگاه‌های ایران رو به گسترش رفته و عدم برخورد با این تخلفات، موجبات كشیده شدن دامنه این معضل به سطوح بین‌المللی شده است. از زمانی كه جوامع نیاز به عنصری پیدا كردند كه بتواند كاركردی فراتر از مدارس سنتی را داشته باشد، به تدریج پایه‌گذاری دانشگاه را فراهم آورند، اما پایه‌گذاری دانشگاه و گسترش آن در اقصی نقاط جهان تازه شروع كار بود و نیاز به منابع و اكتشافات جدید علمی، تفكیك علم به حوزه‌های مختلف و ... بیشتر احساس شد. * تاریخچه ترجمه در جهان یكی از این روش‌ها برای دسترسی به منابع جدید ترجمه است، ترجمه تاریخچه‌ای نسبتا طولانی دارد؛ اولین آثار ترجمه شده در جهان، نزد مصریان است كه به 3 هزار سال قبل از میلاد می‌رسد؛ در غرب هم از حدود سیصد سال قبل از میلاد كار ترجمه رونق پیدا كرد. در قرن دوازده میلادی با تماس غرب و اسلام ترجمه از زبان عربی به لاتین و از لاتین به عربی گسترش پیدا كرد كه موجبات آشنایی بیشتر مسلمانان از غرب و غربی‌ها از اسلام شد. در قرن نوزدهم ترجمه بیشتر بین خواص رایج بود، اما در قرن بیستم به دلیل نیاز جامعه،‌ ترجمه گستره وسیعی از جامعه را در بر گرفت و قرن بیستم «عصر ترجمه» نام گرفت. * تاریخ ترجمه در ایران ترجمه در ایران دارای تاریخی نسبتا طولانی است، از نخستین ترجمه‌ها ترجمه سروده‌های زرتشتی به زبان پهلوی بود؛ در دوره ساسانیان ترجمه‌هایی به این سبك گسترش بیشتری پیدا كرد. در دوره بعد از اسلام به موازات توسعه اسلام، متن‌هایی از عربی به فارسی ترجمه شد و این روند تا مدت مدیدی ادامه یافت. در اواخر قرن نوزدهم، تغییراتی كه ایجاد شد، منجر به پیدایش در "رنسانس ترجمه " در ایران شد. انگیزه این دوره ترجمه متون اساسی علمی از زبان‌های اروپایی برای دست‌یابی به علوم و فن‌آوری‌های جدید بود. بیشتر مترجمین این دوره فارغ‌التحصیلان دارالفنون بودند كه مهمترین آنها اعتمادالسلطنه رئیس اداره‌ای به نام «دارالترجمه» در عصر قاجار بود. این معضل نیاز به نقد مفصل دارد، اگر ما جلوی استادی كه از جایگاهش استفاده می‌كند با سیستم، یا جلوی دفاع دانشجوی كه بدون ذكر منبع دفاع می‌كند در هر مرحله كه باشد، بگیریم دیگر كسی جرأت پیدا نمی‌كند این اعمال را انجام بدهد * ترجمه و سرقت علمی، ادبی امروزه با گسترش شمار آشنایان به زبان‌های نوین به این عرصه، دانشجویان و اساتید هم می‌توانند نقش مترجم را راحت‌تر از گذشته ایفا كنند. با این شرایط جدید و با توجه به مقتضیات زمان برخی عوامل درونی و محیطی در برخی از دانشجویان و اساتید منجر به پیدایش و گسترش پدیده سرقت ادبی شد، به گونه‌ای كه امروزه هر از چند گاهی در گوشه و كنار جهان و ایران شاهد كشف و معرفی انواع سرقت‌های علمی و ادبی هستیم. * چاپ ترجمه دانشجوی به نام استاد؛ نمونه‌ای از سرقت علمی، ادبی یكی از اساتید دانشگاه علامه در این باره می‌گوید: این پدیده از گذشته بوده و قوانینی برای مقابله با آن در كشورها وضع شده است. وی ادامه می‌دهد: یكی از موارد سرقت علمی این است كه یك نفر ترجمه یا تالیف شخص دیگری را به نام خودش چاپ می‌كند، به عنوان نمونه كتاب «ارتباطات سازمانی» اثر «كاترین میلر» دو ترجمه فارسی دارد، با این تفاوت كه یكی از آنها این كتاب را با عنوان تالیف به اسم خودش منتشر كرده است. جالب اینكه درحالی كه در شناسنامه و پیشگفتار كتاب آورده كه كتاب ترجمه است، در صفحه اول نام خودش را به عنوان مؤلف آورده است! * دانشجو با توصیه استاد ترجمه‌اش را با نام وی چاپ می‌كند یكی از اساتید دانشگاه تهران نیز می‌گوید: ما در دانشگاه تهران متاسفانه استادی داریم كه حتی رتبه‌های كشوری خوبی هم در عرصه علمی آورده‌اند، اما این استاد در حركتی غیراخلاقی به یك دانشجو توصیه كرده كه اسم وی نیز در اول كتابی كه این دانشجو ترجمه كرده آورده شود. این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: این دانشجو نیز بالاجبار و برای اینكه كتاب امكان چاپ پیدا كند، این خواسته استاد را عملی كرده است. * قانون مجازات سارقان ادبی؛ قانونی كه هیچ‌گاه اجرا نمی‌شود اما یكی از اساتید خانم كه مقاله بیست صفحه‌ایش را به كتاب تبدیل كرده و الان هم سمت استادیاری دارد، در این باره می‌گوید: من و همكارانم چندین بار به وزارت علوم هم تذكر داده‌ایم كه جلوی اینگونه رفتارها بایستند تا استادی برای ارتقای درجه علمی خودش از دسترنج دانشجو یا استاد دیگری سوء‌استفاده نكند. وی ادامه می‌دهد: علی‌رغم اینكه در قوانین برای موارد چاپ و نشر ترجمه دیگری و سرقت ادبی مجازات‌هایی پیش‌بینی شده است ولی هیچ‌وقت شاهد برخورد با اساتید یا دانشجویانی كه اقدام به نقض این قوانین می‌كنند نبوده‌ایم. این استاد خانم می‌افزاید: در سایتی می‌خواندم رئیس دانشگاهی در ایالت اوهایو آمریكا، به خاطر اینكه در سخنرانی‌اش بدون ذكر منبع از مطالب شخص دیگری استفاده كرده است، بر اثر فشارهای وارد مجبور به استعفا شده است. * عدم توانایی مالی دانشجو = چاپ ترجمه با نام استاد یكی از دانشجویان كارشناسی ارشد دانشكده فنی دانشگاه تهران با نام «نادر» می‌گوید: من كتابی را در مورد رشته خودم ترجمه كرده بودم چندین جا هم مراجعه كردم تا چاپش كنم، ولی بدلیل ضیق مالی نتوانستم چاپش كنم، چون مبلغی كه می‌خواستند خارج از توانایی من بود، لذا مجبور شدم علی‌رغم میل باطنی‌ام كتاب را با ذكر نام یكی از اساتیدم در اول كتاب چاپ كنم. ما در دانشگاه تهران متاسفانه استادی داریم كه حتی رتبه‌های كشوری خوبی هم در عرصه علمی آورده‌اند، اما این استاد در حركتی غیراخلاقی به یك دانشجو توصیه كرده كه اسم وی نیز در اول كتابی كه این دانشجو ترجمه كرده آورده شود * همه‌گیر شدن پدیده چاپ ترجمه دانشجویان توسط اساتید آقای «الف» از اساتید دانشگاه علامه، در مورد دلایل گرایش اساتید به سمت چاپ كتاب‌های ترجمه‌ای كه یا ترجمه دیگری است و یا شخص آن را با اندكی تغییر به نام خودش چاپ می‌كند، می‌گوید: پدیده مصادره ترجمه دیگران در بین اساتید، مانند دانشجویان تقریبا همه‌گیر شده است، چون ما با تصویب قوانینی در مجلس یا دولت از گذشته تاكنون، اساتید را به این سمت سوق می‌دهیم. این استاد دانشگاه علامه فرم‌هایی را نشان می‌دهد كه هر استادی موظف است در هر دوره 10 ساله آن‌ها را پر بكند و به وزارت علوم بدهد تا بر اساس آن فرم‌ها امتیازدهی و درجه‌بندی اساتید انجام شود. وی تصریح می‌كند: در این جدول هر استاد حداقل باید 110 امتیاز بیاورد، این پارامترها 20 موردند و مهمترین پارامترهایی كه در این جدول وجود دارند عبارتند از: مقاله تالیفی، 5 امتیاز. ترجمه كتاب 10 امتیاز، رساله دكتری كه استاد با دانشجو 3 سال كار می‌كند 8 امتیاز، پایان نامه كارشناسی ارشد 1/5 امتیاز، مقالات بین‌المللی 7 امتیاز و ... این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد كه در این جدول توجهی به حجم كتاب نشده است؛ استادی كه 50 صفحه كتاب نوشته همان امتیازی می‌گیرد كه استادی با 1200 صفحه می‌گیرد كه این نشانگر نبودن نظم است و باعث دلسردی اساتید می‌شود چون استادی كه زحمت نكشیده در جایگاه و رتبه‌ای قرار می‌گیرد كه جایگاهش را ندارد. وی عامل دیگر رواج این پدیده را، عدم برخورد جدی و قاطع از طرف نهادهای مربوطه می‌داند و اضافه می‌كند كه موردی ندیده‌ام كه یكی از اساتید دانشگاه‌های ما بعد از اثبات سرقت علمی اخراج شود یا دانشجویی كه در پایان‌نامه‌اش، برخلاف تعهدی كه قبلا داده است از اطلاعاتی بدون ذكر منبع آورده است از دفاعش جلوگیری شود. اگر پلیس یا دستگاه قضایی وارد این عرصه شود و جلوی چند مورد را بگیرد و با اطلاع‌رسانی نشان دهد كه این كار نا پسند است، مطمئنا جلوی خیلی از موارد این‌چنینی گرفته می‌شود. خانم «ب» استاد دانشگاه تهران هم ادامه می‌گوید: من استادی می‌شناسم كه سر كلاس به دانشجویان كار عملی «ترجمه» می‌دهد،‌فصل‌های كتاب را بین دانشجویان تقسیم می‌كند، دانشجویان هم با توسل به دارالترجمه یا دانشجویان ترم بالاتر، متن ترجمه شده را تحویل استاد می‌دهند، او هم با مقداری ویرایش كتاب را زیرچاپ می‌برد. وی دلیل به وجود آمدن این وضعیت را نبود نظارت و سیستم غلط ترفیع بندی اساتید معرفی می‌كند. * ورود سرقت علمی در «ISI» سرقت علمی، وارد حوزه مقالات بین‌الملل و ISI هم شده است؛ ISI، مخفف Institue of scientific Information است كه برای نخستین بار توسط پرفسور یوجین گارفیلد (Eugene Garfield) در سال 1960 در ایالت فیلادلفیای آمریكا منتشر شد. این موسسه در سال 1992 توسط موسسه علمی تامسون (Tomson Scientific) خریداری شد و با عنوان تامسون آی.‌اس.‌آی شناخته شد (thomson ISI) این موسسه در حال حاضر حدود 16000 عنوان مجله و كنفرانس بین‌المللی را در حوزه‌های علوم مهندسی، علوم اجتماعی، علوم انسانی، هنر تحت پوشش خود دارد. ISI هرساله یافته‌های جدیدی را فراهم و به پژوهشگران عرضه می‌دارد. حجم عظیم اطلاعات ISI به محققان این امكان را می‌دهد تا از پیشینه تحقیقاتی موضوع مورد علاقه و آخرین تحولات در آن حوزه مطلع شوند. امروزه هر مقاله‌ای كه در این مجلات منتشر می‌شود به عنوان یك تولید علمی در جهان شناخته می‌شود. در ایران هم استفاده از نمایه‌های ISI و منظور كردن هر نمایه مربوط به مقاله معتبر علمی به عنوان تولیدی علمی جهانی كه در جامعه دانشگاهی پذیرفته شده است شناخته می‌شود. مقالات ISI منتشر شده توسط پژوهشگران، یكی از فاكتورهای رتبه‌بندی دانشگاه‌های برتر جهان به وسیله دانشگاه شانگ‌های جیائوتانگ است. رشد تولید علم و مقاله در ایران از دهه 90 میلادی سرعت بیشتری به خود گرفته است به گونه‌ای كه ایران در سال 2009 بر اساس اعلام نیوسانیست، (New Seientist) بیشترین رشد علمی را در جهان داشت و دانشگاه تهران در فوریه 2010 با چند پله صعود رتبه 837 را كسب كرد. اما علی‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر در عرضه مقالات بین‌المللی و تولید علم، هر از گاهی شاهد آشكار شدن سرقت علمی انجام گرفته توسط برخی از دانشجویان و اساتید هستیم. اما علی‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر در عرضه مقالات بین‌المللی و تولید علم، هر از گاهی شاهد آشكار شدن سرقت علمی انجام گرفته توسط برخی از دانشجویان و اساتید هستیم * برخورد با اساتید متخلف؛ اولین و آخرین راه حل «ن»،‌از دانشجویان كارشناسی ارشد دانشكده فنی دانشگاه تهران با تشریح مراحل چاپ شدن هر مقاله علمی یا قبول مقاله در كنفرانس‌های بین‌المللی می‌گوید: نقطه شروع مقاله این است كه ایده‌ای به ذهن برسد، بعد آن ایده را با استاد مطرح می‌كنی و شروع به نوشتن مقاله ‌كنی، اما متاسفانه برخی استادها در این مرحله برخلاف نقش ساختاریشان كمكی به دانشجو نمی‌كنند، دانشجو بعد از نوشتن مقاله آن را برای تایید پیش استاد می‌برد و او هم خوانده یا ناخوانده آن را تایید می‌كند. وی ادامه می‌دهد: من 2 مقاله در ISI دارم كه غلط‌گیری و تصحیح هر دوی آنها را مجله انجام داده است، مثلا در جایی یادم رفته بود فرمول بنویسم یا در یكی دیگر منبع ذكر شده تكراری بود. آقای «ن» ادامه می‌دهد: پس از تایید استاد مقاله را اصطلاحا Submit می‌كنیم كه آنجا یا مقاله ما را غلط‌گیری می‌كنند یا رد می‌كنند و مرحله بعدی پذیرش است كه بعد از پذیرش باید منتظر چاپ مقاله باشیم. وی تاكید می‌كند: استادها علی‌رغم اینكه زحمت را دانشجو كشیده است اسمشان را به عنوان اسم اول می‌زنند كه امتیازش بیشتر است و اگر دانشجویی هم مخالفت یا مقاومت كرد معمولا حالش را می‌گیرند! یا نمره كم می‌دهند یا اینكه در مسیرش مانع‌تراشی می‌كنند. استاد دانشگاه علامه هم در مورد سرقت علمی در مقالات می‌گوید: پایان نامه، ترجمه یا مقالات، مقوله‌های مرتبط با هم هستند كه راهكارهای جلوگیری از آنها تقریبا یكسان است. وی ادامه می‌دهد، این معضل نیاز به نقد مفصل دارد، اگر ما جلوی استادی كه از جایگاهش استفاده می‌كند با سیستم، یا جلوی دفاع دانشجوی كه بدون ذكر منبع دفاع می‌كند در هر مرحله كه باشد، بگیریم دیگر كسی جرأت پیدا نمی‌كند این اعمال را انجام بدهد. او می‌گوید: من خودم فارغ‌التحصیل انگلستانم، آنجا اگر استادی دست به سرقت علمی بزند، در هر سطح علمی و رتبه‌ای كه باشد عذرش را سریع می‌خواهند و نمی‌گذارند شخص فاسدی وارد سیستم علمی و دانشگاهیشان بشود. خانم «ب» هم در مورد سرقت علمی در مقالات بین‌المللی می‌‌گوید: ما به جای اینكه اجازه بدهیم عده‌ای با حیثیت كشورمان در سطح بین‌المللی بازی بكنند باید اول جلوی اقدامات آنها را در داخل بگیریم. وی می‌افزاید: تعدادی از سایت‌ها و مجلات معتبر بین‌المللی از نرم‌افزارها و ابزارهایی مانند كراس چك (Dejava, docloc, (dross check استفاده می‌كنند تا جلوی تقلب در مقالات را بگیرند. منبع: تابناک تنظیم برای تبیان: عطاالله باباپور