برنامه چهار ماده اى خوشبختى گزارشی از سوره مبارکه "عصر" قسم به انسان کامل گزارش امروز درباره سوره ای است که بنا بر نقل بعضى از مفسران، تمام علوم و مقاصد قرآن در این آن خلاصه شده است.به عبارت دیگر: این سوره در عین كوتاه بودن برنامه جامع و كاملى براى سعادت انسان تنظیم و ارائه نموده است. خداوند در قرآن، به همه مقاطع زمانى سوگند یاد كرده است. فجر: «والفجر»(1)، صبح: «و الصبح»(2)، روز: «و النّهار»(3)، شب: «و الّیل»(4)، چاشت: «و الضُحى‏»(5)، سحر: «والّیل اذ ادبر»(6) و در آیه نخست این سوره نیز سخن از سوگندی پرمحتواست، سوگند به وقت "عصر". بعضى مراد از عصر را عصر ظهور اسلام گرفته‏اند. بعضى عصر را به معناى لغوى آن یعنى فشار گرفته‏اند، زیرا كه فشارها سبب غفلت زدائى و تلاش و ابتكار انسان‏هاست. بعضى مراد از عصر را عصاره هستى یعنى انسان كامل گرفته‏اند و بعضى آن را هنگام نماز عصر دانسته‏اند.(7) برنامه چهار ماده ای سعادت خسارت در مال قابل جبران است، امّا خسارت در انسانیّت، بالاترین خسارتهاست. «ان الخاسرین الّذین خسروا انفسهم»(8)قرآن براى نجات از آن خسران عظیم برنامه جامعى تنظیم كرده كه در آن برچهار اصل تكیه شده است: اصـل اول در ایـن بـرنـامـه مـسـالـه “ایـمـان “ اسـت كـه زیـربـنـاى همه فعالیتهاى انسان را تـشـكـیـل مى دهد,چراكه تلاشهاى عملى انسان از مبانى فكرى واعتقادى او سرچشمه مى گیرد, نه همچون حیوانات كه حركاتشان به خاطر انگیزه هاى غریزى است . در اصل دوم به میوه درخت بارور و پرثمره ایمان پرداخته از “اعمال صالح “سخن مى گوید. آرى “صـالـحـات “ همان “اعمال شایسته “ نه فقط عبادات , نه تنها انفاق فى سبیل اللّه ,نه فقط جـهـاد در راه خـدا, نـه تـنها كسب علم و دانش , بلكه هر كار شایسته اى كه وسیله تكامل نفوس و پرورش اخلاق و قرب الى اللّه و پیشرفت جامعه انسانى درتمام زمینه ها شود. بعضى مراد از عصر را عصر ظهور اسلام گرفته‏اند. بعضى عصر را به معناى لغوى آن یعنى فشار گرفته‏اند، زیرا كه فشارها سبب غفلت زدائى و تلاش و ابتكار انسان‏هاست. در اصـل سـوم بـه مـسـالـه “تواصى به حق “ یعنى دعوت همگانى و عمومى به سوى حق اشاره مـى كـنـد تـا هـمـگان حق را از باطل به خوبى بشناسند و هرگز آن رافراموش نكنند و در مسیر زندگى از آن منحرف نگردند. در اصـل چهارم مساله شكیبائى و “صبر” و استقامت و سفارش كردن یكدیگربه آن مطرح است , چـرا كـه بـعد از مساله شناخت و آگاهى , هركس در مسیر عمل درهر گام با موانعى روبرو است اگر استقامت و صبر نداشته باشد هرگز نمى توانداحقاق حق كند, و عمل صالحى انجام دهد و یا ایمان خود را حفظ كند.(8) همچنین قرآن در آیه‏اى دیگر فضل و رحمت الهى را عامل دورى از خسارت شمرده و مى‏فرماید: «فلو لا فضل اللّه علیكم و رحمته لكنتم من الخاسرین»(9) بنابراین ایمان و عمل صالح و تواصى به حق، در سایه فضل و رحمت الهى حاصل مى‏شود و انسان بدون لطف خداوند، نه هدایت مى‏شود كه به ایمان برسد و نه اهل عمل صالح مى‏گردد. _________________ 1) فجر، 1. 2) تكویر، 18. 3) لیل، 2. 4) لیل، 1. 5) ضحى، 1. 6) مدّثر، 33. 7) تفسیر نمونه. 8)همان با تلخیص و تصرف. تنظیم برای تبیان: شکوری_کارشناس بخش قرآن