آموزش حرفه‏ي معلمي

آموزش غيررسمي

اشاره

عصري که در آن زندگي مي‏کنيم، عصر انفجار اطلاعات و فناوري است. دست‏رسي انسان به اطلاعات در اين عصر، به مراتب سريع‏تر، آسان‏تر و فراوان‏تر از گذشته شده است. اطلاعاتي که امروزه کودکان کسب مي‏کنند، تنها از طريق معلم و کلاس درس نيست. در واقع کودکان و نوجوانان در اين عصر، بخش اعظمي از اطلاعات و تجربيات خود را به صورت آزاد، غيررسمي و خارج از محيط مدرسه به دست مي‏آورند. پس معلم بايد براي درک چگونگي يادگيري فراگيران، علاوه‏بر يادگيري‏هايي که در محيط مدرسه اتفاق مي‏افتد، تجربيات و آموزش‏هايي را که در خارج از مدرسه اتفاق مي‏افتد نيز در نظر داشته باشد. توجه کنيد، بيشتر اوقات دانش‏آموزان در خارج از مدرسه گذرانده مي‏شود. در اين اوقات، هر يک از آن‏ها با توجه به امکانات، علاقه‏ها و استعدادهايشان، مي‏توانند به ‏طور آزاد، مهارت‏ها و اطلاعات متعددي را به‏طور غيررسمي کسب کنند که بر پيشرفت تحصيلي و عملکردشان در مدرسه، تأثير بسزايي داشته باشد. آشنايي با تأثيرات آموزش غيررسمي که دانش‏آموزان گاه به صورت ارادي و گاه به صورت تصادفي کسب مي‏کنند، معلمان را در طراحي و انتخاب فعاليت‏هاي آموزشي، روش‏هاي تدريس، مديريت کلاس و راهبردهاي يادگيري کمک مي‏کند.

آموزش و يادگيري غيررسمي

 متخصصان تعليم وتربيت در مورد آموزش غيررسمي، تعريف‏ها و تقسيم‏بندي‏هاي متعددي ارائه کرده‏اند که ذکر همه‏ي آن‏ها در اين مقاله نمي‏گنجد. به طور کلي مي‏توان يادگيري غيررسمي را به دو دسته تقسيم کرد: الف) ارادي؛ ب) اتفاقي.

الف) ارادي

در نوع اول فرد تصميم مي‏گيرد که در نوعي فعاليت يادگيري اعم از يک دوره‏ي آموزشي، مطالعه‏ي مجله و روزنامه و کتاب، سمينار، بازديد از موزه و غيره، شرکت کند. در واقع در اين نوع از آموزش‏ها، موضوع يادگيري توسط فراگيرنده انتخاب مي‏شود. يادگيري ارادي را نيز مي‏توان به دو دسته تقسيم کرد: حالت اول هنگامي رخ مي‏دهد که فرد خودش مسئوليت آموزش و يادگيري‏اش را به عهده مي‏گيرد، مثل زماني که تصميم مي‏گيريم به مطالعه‏ي مطلبي خاص و يا کسب مهارتي بپردازيم. امروزه نوجوانان و بزرگ‏سالان از اين نوع آموزش به علت تنوع در شيوه‏ها و ابزارهاي آموزشي، بسيار استقبال مي‏کنند. حالت دوم زماني است که فرد بنا به دلايلي تصميم مي‏گيرد در يک دوره‏ي آموزشي مثلا" کلاس زبان خارجه، رايانه و نقاشي شرکت کند. در اين حالت، اگرچه موضوع يادگيري توسط فرد تعيين مي‏شود، اما روش‏ها، ابزارها و نحوه‏ي ارائه‏ي آموزش، توسط فرد يا افراد ديگر انتخاب و ارائه مي‏شود. برخي از کارشناسان به اين قبيل آموزش‏ها، آموزش نيمه‏رسمي مي‏گويند.

ب) يادگيري غيرارادي يا اتفاقي

اين نوع يادگيري به صورت تصادفي صورت مي‏گيرد. مانند زماني که شما يک کانال تلويزيون را به تصادف انتخاب مي‏کنيد و با برنامه‏اي مواجه مي‏شويد که در يک زمينه، اطلاعاتي به شما ارائه مي‏دهد. يا هنگامي که با يکي از دوستان خود صحبت مي‏کنيد و او به‏طور تصادفي شما را از موضوعي مطلع مي‏سازد. اين قبيل يادگيري‏ها چون بدون هدف قبلي کسب مي‏شوند، غالبا" کم‏عمق‏اند و سريع فراموش مي‏شوند، اما گاهي در ذهن فرد جرقه‏هايي ايجاد مي‏کنند و او را به مطالعه در زمينه‏اي خاص تشويق مي‏کنند. در واقع اين نوع يادگيري بيشتر مي‏تواند در ايجاد انگيزه‏ي فرد براي آموزش و يادگيري مفيد باشد.

تأثير آموزش‏هاي غيررسمي بر پيشرفت تحصيلي

تجربياتي که دانش‏آموزان از آموزش‏هاي غيررسمي به دست مي‏آورند، مي‏تواند تأثير چشم‏گيري بر پيشرفت تحصيلي و آموزش رسمي آن‏ها داشته باشد. آگاهي معلم از تجربيات کودکان و نوجوانان مي‏تواند، در شناسايي علاقه‏ها و استعدادهاي دانش‏آموزان و هم‏چنين انتخاب روش تدريس و راهبردهاي يادگيري، کمک شاياني به او کند. معلم مي‏تواند در اوقات آزاد از دانش‏آموزان بخواهد در موردچگونگي گذران اوقات خود در خارج از مدرسه صحبت کنند. مثلا" اگر دانش‏آموزي در اوقات فراغت خود به جمع‏آوري صدف‏ها، انواع سنگ‏ها و ديگر کلکسيون‏ها مي‏پردازد، از وي بخواهيد آن‏ها را به کلاس بياورد و براي ديگر دوستانش شرح دهد. اگر دانش‏آموزي تجربه‏ي رفتن به باغ‏وحش يا موزه‏ي حيات‏وحش را دارد، مي‏تواند آن تجربه رابه صورت انشا بنويسد و براي دوستانش بخواند. تجربيات کودکان و نوجوانان ممکن است بسيار متفاوت باشند؛ مثلا" عده‏اي در موردفعاليت‏هاي مکانيکي يا الکتريکي تجربه دارند و عده‏اي ديگر در مورد نواختن سازهاي موسيقي يا خواندن کتاب شعر و داستان. بازگو کردن اين تجربيات در کلاس، نه تنها موجب تغيير نگرش معلم نسبت به توانمندي‏ها و استعدادها و نحوه‏ي فراگيري دانش‏آموزان مي‏شود، بلکه موجب افزايش صميميت بين دانش‏آموزان و بهره‏مندي از اطلاعات يکديگر نيز مي‏شود.

تجربياتي که دانش‏آموزان از آموزش‏هاي غيررسمي به دست مي‏آورند، مي‏تواند تأثير چشم‏گيري بر پيشرفت تحصيلي و آموزش رسمي آن‏ها داشته باشد