خمس طلاب گفتاري از آيت الله مصباح يزدي در زمينه بحث انفاق، تذکر نکته اي که به هم لباسي هاي بنده و دوستان طلبه مربوط مي شود خالي از لطف و فاده نخواهد بود؛چرا که گاهي دوستان ما ازين نکته غافل ميشوند. غير از بحث تزاحم تکاليف که اشاره کرديم درس خواندن يک طلبه نبايد مانع از انجام واجبات ديگر نظير برّ والدين و صله رحم توسط او شود؛ مسئله ديگري که در اينجا وجود دارد انفاق واجبي است که گاهي به گردن برخي از ما طلبه ها ميايد و ما از ان غافليم . همه مي دانند که زندگي نوع ما طلبه ها از راه وجوهات شرعي اداره مي شود. پول هايي که مردم به عنوان خمس و زکات و ساير وجوه به مراجع و علما مي پردازند، توسط آن بزرگواران به عنوان شهريه در اختيار طلاب قرار مي گيرد تا در مصارف زندگي خود هزينه کنند. اين وضعيت موجب مي شود که گاهي دوستان طلبه ما تصور کنند که چون زندگي ما از راه خمس و زکاتي که مردم مي پردازند تامين مي شود، پس ديگر بر خود ما پرداخت خمس واجب نيست. از اين رو ديده مي شود برخي از طلاب براساس چنين ذهنيتي، در زندگي خود حساب سال ندارند. اين دوستان توجه نمي کنند که بر فرض هم چنين مسأله اي صحيح باشد اما گاهي يک طلبه ممکن است درآمدهايي از غير راه شهريه و وجوهات شرعي داشته باشد. ندادن خمس علاوه بر آن که از گناهان کبيره است و آثار بسيار بدي نيز بجا مي گذارد. خوردن مال حرام غير از جهنم و عذاب، قساوت قلب و شقاوت مي آورد. کسي که اموال مردم و مال حرام در شکمش انباشته شده باشد، ديگر ميل به عبادت و رغبت به کار خير پيدا نمي کند، توفيقاتشان سلب مي گردد و دعايش مستجاب نمي شود در واقع دو نکته در اين زمينه وجود دارد که دوستان بايد توجه کننند: نکته اول اين که اگر چيزي از شهريه زياد بيايد و خرج نشود، بايد به بيت المال باز گردانده شود. شهريه اي که آقايان مراجع از محل وجوهات شرعي به طلاب مي پردازد معمولاًًًًًًً به عنوان مصرف به انها داده مي شود. ازاين رو اگر فرضا طلبه اي مقداري از شهريه اي را که به اين عنوان به او داده مي شود مصرف نکرد، مالک آن اضافه نيست و بايد آنرا به بيت المال باز گررداند. اين نکته بسيار مهمي است که گاهي براي برخي دوستان طلبه سوء تفاهم مي شود و از آن غفلت مي کنند. براي آن که اين مساله واضح ترشود خوب است به مساله شبيه آن توجه کنيم: در پرداخت خمس و زکات و وجوهات شرعي براي آن که مردم به زحمت نيفتند و لازم نباشد مستقيماً به دفتر خود علما مراجعه کنند، معمولاً مراجع عظام تقليد در شهرها و مناطق مختلف و کلايي دارند که مردم به آنها مراجعه مي کنند. اکنون فرض کنيد کسي از طرف مرجعي براي أخذ وجوهات اجازه داده و مجاز هم هست که ثلث آن را در نياز هاي شخصي خود ش صرف کند. در اين جا موارد متعددي پيش مي آيد که مبالغي از وجوهات نزد وکيلي جمع مي شود و او نيازي به استفاده از آن را ندارد. حال اگر فرضاً اين اين وکيل از دنيا برود، اين گونه نيست که اين اموال به ورثه او منتقل شود، بلکه اين اموال به امانت نزد او بوده و اکنون که از دنيا رفته به بيت المال باز مي گردد. در مورد طلبه اي هم که شهريه به عنوان مصرف به او داده مي شود مسأله دقيقا همين طور است ودر صورت عدم مصرف، کل آن مازاد بايد به بيت المال باز گردانده شود. نکته دوم در همين زمينه اين است که يک طلبه ممکن است غير از شهريه درآمدهاي ديگري هم داشته باشد. براي مثال، کتاب يا مقاله اي نوشته و حق التأليفي گرفته، يا منبري رفته و در إزاي آن وجهي به او داده اند . اين درآمدها ديگر شهريه و از محل وجوهات شرعي نيست تا گفته شود شهريه خمس ندارد، بلکه حساب آنها جدا است و در صورت اضافه آمدن از مخارج سال حتماً بايد خمس آن پرداخته شود. بنابراين کسي نمي تواند با اين عذر که من خودم از راه شهريه و مصرف خمس زندگي مي کنم، خود را از داشتن حساب سال معاف و معذور بدارد. اين که من هميشه بدهکار هستم و هشتم گرو نه است، دليل موجهي براي نداشتن حساب سال و پرداخت نکردن خمس نيست. مسلمان بايد سال خمسي داشته باشد و در موعد مقررحساب زندگي اش را رسيدگي کند و حتي اگر مبلغ ناچيزي از درآمد سالش زياد آمده خمس آن را بپردازد. حتي اگر صد تومان يا هزار تومان هم اضافه آمده باشد، بايد خمس آن را پرداخت کرد. کسي که خمس مالش را، هر چقدر هم کم و ناچيز، پرداخت نکند غاصب محسوب مي شود و کارش مصداق بارز «غصب» است؛ آن هم نه غصبي مثل غصب هاي ديگر، بلکه اين کار، غصب مال امام معصوم (عليه السلام) و ذريه رسول خدا (صلي الله عليه و اله) و سادات و بدترين غصب ها است. از اين رو نداشتن سال مالي و نپرداختن خمس مسالهاي بسيار خطرناک است و نمي توان با اين بهانه که «من درآمدي ندارم و خودم براي گذراندن زندگي از سهم امام مصرف مي کنم» از زير بار اين شانه خالي کرد. حتي کساني که از کمک هاي مالي خانواده شان استفاده مي کنند، اگر مي دانند که آنها اهل خمس نيستند و وجوهات نمي دهند، بايد پولي را که از آنها دريافت مي کنند تخميس کرده و وجوهات آن را بپردازد و سپس مصرف کنند. مؤمنان بايد در خانواده خود اين مساله را به دختر و پسرهايشان هم که در ابتداي سن تکليف هستند ياد بدهند و به آنها تاکيد کنند که از همان ابتداي سن تکليف براي خودشان سال خمسي و حساب سال باشند و حتي اگر يک دو ريالي هم خمس به آنها تعلق مي گيرد آن را پرداخت کنند. ندادن خمس علاوه بر آن که از گناهان کبيره است و آثار بسيار بدي نيز بجا مي گذارد. خوردن مال حرام غير از جهنم و عذاب، قساوت قلب و شقاوت مي آورد. کسي که اموال مردم و مال حرام در شکمش انباشته شده باشد، ديگر ميل به عبادت و رغبت به کار خير پيدا نمي کند، توفيقاتشان سلب مي گردد و دعايش مستجاب نمي شود. ترتب اين آثار سوء نيز فقط مربوط به کساني نيست که ميليوني و ميلياردي خمس بدهکارند و نمي دهند، بلکه افرادي مثل ما هم که چندان مال و ثروتي ندارند ممکن است به اين عواقب دچار شوند. بنابراين بايد توجه کنيم که براي پرداخت خمس لازم نيست حتما سرمايه دار و صاحب درآمد و ثروت ميلياردي باشيم و با همين درآامد اندک و زندگي معمولي هم مي توانيم به سهم خودمان مشمول پرداخت خمس واقع شويم. در هر صورت، خلاصه قسمت اخير بحث اين شد که: ما طلاب بايد توجه داشته باشيم پرداختن به درس و بحث و اداي اين تکليف واجب، ما را از انجام واجبات ديگر نظير بر والدين و کمک مالي به آنها در صورت توان، صله رحم، رعايت حقوق همسر، فرزندان، بستگان و همسايگان باز ندارد. همچنين از انفاق هاي مالي واجب نبايد غافل باشيم و گمان نکنيم که چون خود ما شهريه مي گيريم و سهم امام مصرف مي کنيم، نياز به داشتن سال مالي و حساب سال و پرداختن خمس از ساير درآمدهايمان نداريم. لينک فيلم مرتبط با موضوع 1.آموزش تصويري رساله توضيح المسائل مصرف خمس 2.آموزش تصويري رساله توضيح المسائل موارد خمس 3.آموزش تصويري رساله توضيح المسائل اهميت خمس ........................... انتخاب از: سيد مهدي موسوي منبع: رستگاران، آيت الله محمدتقي مصباح يزدي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، 1387، ص256 ،258.