مراحل تحصيل در حوزه‏هاي علميه نحوه تدريس در حوزه با گذشت زمان تغيير کرده است. تا نميه دوم قرن چهاردهم هجري دانش‏آموز وارد مکتب‏خانه مي‏شد. و پس از آشنايي با حروف به فراگرفتن قرآن کريم مي‏پرداخت و پس از آشنايي مختصري با مقدمات صرف و نحو و غيره به حوزه داخل مي‏گرديد. ولي بعد از افتتاح مدارس جديد و انقراض مکتب‏خانه‏ها دانش‏آموزان پس از تکميل دوره اول يا دوم متوسطه به حوزه ملحق مي‏گردند. تاکنون چنين مرسوم و رايج بوده است که هر طلبه‏اي با ورود به حوزه علميه در دوران تحصيل خود، مراحل مشخصي از سطوح علمي را پشت‏سر مي‏گذاشت. ابتدا، اين مراحل را به طور اجمال مد نظر قرار مي‏دهيم، تا زمينه بحث از موضوع اصلي فراهم آيد: 1.دروس مقدماتي  2.سطح   3.خارج  4. دروس تخصصي 5. دروس جنبي دروس مقدماتي : در نظام فعلي حوزه عليمه قم، اين مرحله شامل پايه‏هاي اوّل تا سوم است و هدف اصلي در اين دوره، آموزش ادبيات عرب (صرف، نحو، معاني و بيان و...) و آشنايي با دروس پايه مثل منطق و فقه است که به طور معمول از کتاب‏هاي جامع المقدمات، سيوطي، مغني و تلخيص‏هاي آن، المنطق و يا تلخيص المنطق و... استفاده مي‏شود. هدف‏هاي فرعي در اين مرحله، بالا بردن اطلاعات عمومي مثل ادبيات فارسي و مستدل شدن و تثبيت عقايد در طلاب است. دروس سطح در نظام فعلي حوزه، اين مرحله شامل پايه‏هاي چهارم تا دهم است. در اين دوره اهداف زير تعقيب مي‏شود: 1 ـ بالا بردن قدرت فهم متون فقهي و اصولي؛ 2 ـ آشنا شدن با روش‏هاي استنباط از آيات و احاديث؛ 3 ـ خواندن يک دوره کامل فقه و اصول؛ 4 ـ تعميق عقايد و گسترش اطلاعات عمومي طلاب به وسيله دروس عمومي. در اين دوره به طور معمول در علم اصول کتاب‏هايي نظير: معالم الأُصول يا اصول الإستنباط، اصول الفقه، رسائل، کفاية الأصول تدريس مي‏شود. در علم فقه، کتاب‏هايي نظير شرح لمعه و مکاسب تدريس مي‏شود. اين مرحله بين چهار تا هفت سال طول مي‏کشد که زمان آن بستگي به استعداد و تلاش طلاب دارد. مرحله درس خارج اين مرحله عالي‏ترين دوره دروس حوزوي محسوب مي‏شود که با هدف مجتهد شدن طلاب در دو رشته فقه و اصول و توان استنباط احکام از منابع اصيل (کتاب، سنت، عقل، اجماع) برپا مي‏شود و معمولاً متن درسي خاصي ندارد. ولي براي نظم بخشيدن به مطالب، مباحث براساس کفاية الاصول در اصول فقه و جواهر الکلام، تحرير الوسيله و عروة الوثقي در فقه طرح مي‏شود و در حقيقت اين دوره تحقيقاتي حوزه محسوب مي‏شود. در سال‏هاي اخير، رشته‏هاي تخصّصي تفسير و کلام و تبليغ نيز در کنار فقه و اصول تشکيل شده است که متخصصان و محقّقاني در آن رشته‏ها تربيت مي‏کنند. از آنجا که رسيدن به قوه اجتهاد بستگي به استعداد و تلاش شخصي افراد دارد، لذا زمان اين دوره براي افراد متفاوت است. ولي اين دوره دست کم شش سال طول مي‏کشد. 4) دروس تخصصي: هدف از اين دروس - که تحت عنوان رشته‏هاي تفسير، کلام، تبليغ و ... شروع شده است - پرورش متخصص، در رشته‏هاي خاص مورد نياز حوزه و جامعه است. اين کار پرارزش باعث مي‏شود که شخص علاوه بر اجتهاد در فقه و اصول، در يکي از رشته‏هاي علوم اسلامي متبحر شود، تا بتواند منشا خدمات مفيدي در حوزه و جامعه شود; نه اين که بعد از صرف مدت زمان طولاني براي تحصيل، به نتيجه مطلوبي نرسد 5) دروس جنبي يا عمومي: در حوزه علميه قم و در بعضي شهرستانها، همزمان با دوره مقدمات و سطح، درسهايي تحت عنوان عقايد، تفسير، اقتصاد، ملل و نحل، علوم قرآن، اخلاق و ... تعليم داده مي‏شود که در رشد فکري طلاب و گسترش اطلاعات علمي آنها موثر است. اين درس‏ها هر چند لازم است، ولي مرحله مستقلي در درس‏هاي حوزه محسوب نمي‏شود شيوه‏هاي تدريس در درس‏هاي مقدمات و سطح غالب اساتيد در اين دوره از يک الگوي تدريس پيروي مي‏کنند که شش مرحله را در بردارد: 1 ـ مطالعه قبل از تدريس، که شامل مطالعه کتاب درسي و حواشي و شروح آن مي‏شود. 2 ـ روخواني درس با رعايت کامل قواعد ادبيات که گاهي قسمتي از آن به عهده شاگردان گذاشته مي‏شود. 3 ـ بيان مطالب درس به صورت دسته‏بندي شده و به اصطلاح «خارج درس». 4 ـ تطبيق مطالب گفته شده با متن کتاب مورد تدريس به صورت جمله به جمله. 5 ـ بيان مطالبي خارج از کتاب (از حواشي و شروح يا نظريات خاص استاد) که در ضمن درس بيان مي‏شود؛ ولي برخي اساتيد براي جلوگيري از مشوش شدن ذهن طلاب، آن مطالب را در پايان درس ذکر مي‏کنند. 6 ـ پاسخ گويي به سؤالات شاگردان در سه مرحله. الف) قبل از شروع درس؛ ب) در حين درس؛ پ) بعد از درس. بررسي: نقاط قوت و ضعف فراواني براي اين دو دوره گفته شده که به برخي از آن‏ها اشاره مي‏کنيم.صرف و نحو زبان عربي، معاني و بيان و منطق است که هدف اصلي از اين درس‏ها، تسلط طلاب به «زبان قرآن‏» مي‏باشد و اين مرحله در حکم کليد فهم معارف اسلام است; چرا که احاديث و سنت پيامبر اکرم و ائمه اطهار - صلوات الله عليهم - به همين زبان است. اين دوره بين سه تا چهار سال به طول مي‏انجامد. .