مشهور است نجاري در حالي كه عرق ريزان با اره كند مشغول بريدن درخت تنومندي بود، دانايي به او گفت: اي نجار! اره ات را تيز كن. اما نجار در پاسخ گفت: كارم عقب افتاده و فرصت اين كار را ندارم!
حکایت اره نجار اصلاح مصرف یا اصلاح الگوی مصرف؟ تاریخ بشری در ملل گوناگون دارای نقاط درخشنده و برجسته ای است كه مبنای ایجاد آن عموما یك حركت جمعی براساس رهنمود یك حكیم دانشمند، سیاستمدار تیزهوش و یا حاكم خردمند بوده است، موضوع الگوی مصرف می تواند یكی از این نوع تصمیمات در هر ملتی باشد. تصمیماتی كه برای جهش در مسیر رشد عمومی كشور حیاتی است و ضرورتا باید از نگاه جزئی و یا گروهی بدان به شدت پرهیز كرد. با توجه به اهمیت این موضوع و درسالی كه ازسوی رهبر فرزانه انقلاب بدین نام، نامگذاری شده است، به چند نكته دراین رابطه اشاره می شود. امید است كه مورد عنایت اهل اندیشه و دوراندیشی قرارگیرد. مسئله استفاده بهینه از منابع یكی از اساسی ترین ستونهای اقتصادی و فرهنگی جامعه ایده آل اسلامی است. البته این مهم از یك نگاه جامع و عمیق به مولفه های اساسی این دین الهی حاصل خواهدشد و لذا اصلاح الگوی مصرف یك گام بلند در جهت اسلامی ترشدن جامعه و دستیابی به جامعه ای واجد حد بالایی از رفاه، رضایت عمومی، پیشرفت و عدالت می باشد. اصلاح الگوی مصرف را نباید به معنای ریاضت اقتصادی یا صرفا صرفه جویی تفسیر و تعبیر كرد. زیرا تجربه بشری نشان دهنده این واقعیت است كه در جوامعی كه نقشه صحیحی برای مصرف تدوین و عملیاتی شده است سطح رفاه عمومی بسیار بالاتر از سایرین می باشد. بنابراین هدف از این سیاست تامین رفاه بیشتر با مصرف كمتر منابع اساسی كه اغلب تجدیدناپذیر نیز می باشند، است. به عنوان مثال استفاده از لامپ هایی با مصرف كمتر و قدرت روشنایی بخشی بیشتر، اصلاح سیستم های سوخت رسانی خودروها، تعویض شبكه های فرسوده انتقال آب یا انرژی درشهرها و داخل منازل، دورنریختن اضافی غذاها بویژه در میهمانی های بزرگ، اصلاح روش های آبیاری كشاورزی و برداشت محصولات؛ اصلاح مهندسی و مصالح ساختمانها و بسیاری فعالیتهای از این قبیل عموما ممكن است چه ریاضت یا سختی را برای افراد جامعه ایجاد كنند؟ مشهور است نجاری در حالی كه عرق ریزان با اره كند مشغول بریدن درخت تنومندی بود، دانایی به او گفت: ای نجار! اره ات را تیز كن. اما نجار در پاسخ گفت: كارم عقب افتاده و فرصت این كار را ندارم! مسئله صرفه جویی شاید جزء توابع اصلاح الگوی مصرف باشد ولی هرگز معادل دقیق آن نیست زیرا اساساً صرفه جویی می بایست براساس یك الگوی مصرف تعریف شود تا با كمك آن و براساس الگوی مصرف به سوی وضعیت ایده آل حركت كرد و عملا طراحی الگوی مصرف یك گام قبل از صرفه جویی قرار دارد. صرفه جویی بدون تدوین یك الگوی مناسب مصرف، حتی ممكن است آسیب آفرین باشد به عنوان نمونه ممكن است برای كاهش و صرفه جویی هزینه ساختمان از پنجره های معمولی استفاده شود ولی یك الگوی مصرف صحیح ایجاب می كند حتی در صورت هزینه بالاتر از پنجره های دوجداره با عایق بندی مناسب در دیوارها استفاده شود. همانطور كه اشاره شد رعایت الگوی مصرف همیشه كمتر هزینه كردن نیست و این موضوع می تواند پاشنه آشیل این سیاست باشد. لذا لازم است تا در تدوین روندهای الگوهای مصرف از كارشناسان خبره و اهل فن بهره گیری شود و از برخی كارهای گزارشی، نمایشی یا غیراصولی به شدت پرهیز شود و می بایست به این نكته توجه كرد كه جریان اصلاح الگوی مصرف بیشتر بر طراحی مدل ها و روندهای جدید استوار است تا امور سلبی و دستوری و ممنوعیت و محرومیت، به هرحال عدم دقت كافی دراین مهم خیلی ممكن است شیرینی و سودمندی عظیم این سیاست هوشمندانه را به تلخی برخوردهای غیرعلمی و فنی عوامل اجرایی حتی دست چندم بدل نماید. مشهور است نجاری در حالی كه عرق ریزان با اره كند مشغول بریدن درخت تنومندی بود، دانایی به او گفت: ای نجار! اره ات را تیز كن. اما نجار در پاسخ گفت: كارم عقب افتاده و فرصت این كار را ندارم! سیاست اصلاح الگوی مصرف صرفا یك موضوع اقتصادی نیست بلكه هم فرهنگ در آن موثر و هم آن در فرهنگ جامعه موثر است. باید دقت كرد كه در «اصلاح الگوی مصرف» كه با «اصلاح مصرف» تفاوت دارد- سخن از تدوین یك الگو و نقشه ای است كه اگر مصرف جامعه براساس آن الگوی ساماندهی شود، جامعه به همان میزان مصرف نسبت به حالت قبل از سطح ثروت و رفاه چند برابری برخوردار شود، بنابراین باید دستگاههای فرهنگی وظایف خود را با شناخت كافی از جوانب انجام دهند. در پایان تاكید می شود كه سیاست اصلاح الگوی مصرف را باید درست فهمید، درست مدیریت كرد، درست اجرا و پیاده سازی نمود تا جامعه از ثمرات بسیار شیرین آن بهره مند شود و همچنین باید دقت كرد یك سیاست ریاضتی نیست كه برخی مدیران بخواهند عدم توان طراحی و نوآوری خود را درپوشش اجرای نمایشی این سیاست با تحمیل نوعی فشار یا كاهش رفاه عمومی دربخش های مختلف به جامعه یا دستگاهها پنهان دارند. هدف یافتن راههای افزایش رفاه و كارآمدی با مصرف منابع كمتر است. باید همه با هر سلیقه و عقیده ای دست به دست هم دهیم تا آینده این كشور را در طلیعه دهه چهارم انقلاب، دهه پیشرفت و عدالت بسازیم. منبع: کیهان تنظیم برای تبیان: عطاالله باباپور
