خاتم المحدثين حاج ميرزا حسين نوري صاحب مستدرک الوسايل حسين فرزند محمد تقي معروف به «محدث نوري» از محدثين و عالمان بزرگ و پرتلاش جامعه شيعه است، که زندگي پربار و فوق العاده پربرکتي داشته است. خوشبختان اين عالم بزرگ، خود بخشي از زندگي خويش را به قلم خود نوشته است. او مي‏نويسد: من هيجدهم ماه شوال سال 1254 هجري، در روستاي «يالوا» از روستاهاي نواحي مازندران به دنيا آمدم، بيش از هشت سال از عمرم نگذشته بود، که پدرم را از دست دادم و با درد يتيمي هم آغوش شدم، چند سالي با رنج يتيمي زندگي را گذراندم و مشغول علم و دانش شدم. در راه تحصيل علم و دانش توفيق خداوند نصيبم شد و قبل از آن که به سن پانزده سالگي برسم، در حوزه درسي و تربيتي فقيه بزرگ «مولا محمد علي محلاتي» شرکت جستم و از علم و راهنمائيهاي پدرانه و دلسوزانه او، که عالم زاهد و وارسته و عميقي در علم فقه و اصول بود، خوب استفاده‏ها کردم. آن گاه به تهران آمدم و در حوزه درسي عالم بزرگ و فقيه توانا «حاج شيخ عبد الرحيم بروجردي» شرکت نمودم و رابطه استاد و شاگردي با استاد سبب شد، که با دختر او ازدواج کنم و بهتر بتوانم از خرمن علم و دانش او بهره‏مند شوم. در سال 1373 راه کشور عراق را پيش گرفتم، و در حوزه علمي نجف اشراف حدود چهار سال از حوزه درسي مهم شيخ عبدالحسين تهراني معروف به «شيخ عراقين» شرکت نمودم و استفاده‏هاي زيادي بردم. پس از آن به خاطر نا مساعد بودن شرائط آن حوضه به ايران بازگشتم، اما باز در سال 1278 به حوضه نجف اشراف برگشتم، و مدتي در کلاس درس استاد بزرگ «شيخ مرتضي انصاري» شرکت نمودم. به همراه استاد خود «شيخ عبدالحسين تهراني» مدتي زا در کربلا و دوسال در کاظمين عليه السلام به سر بردم و از سوي استاد خود به رتبه«اجازه نقل حديث» دست يافتم. در سال 1280 زيارت خانه خدا نصيبم شد، و پس از مناسک حج به نجف اشراف برگشتم و هم چنان به درس «شيخ انصاري» حضوري مي‏يافتم، تا اين که او؛ رسال 1281 رحلت نمود. به سال 1284 به ايران آمدم و به زيارت حضرت امام رضا (ع) توفيق يافتم، و در سال 1286،که به عراق برگشتم، استاد خود «شيخ عبدالحسين تهراني» را از دست دادم و در مرگ او سوگوار شدم، اما باز از عراق راهي مکه شدم، و در بازگشت، در حوضه درسي مجدد بزرگ «ميرزا محمد حسن شيرازي» شرکت کردم، که آن استاد در سال 1291 به همراه شاگردان خود به «سامرا» هجرت نمود، آن گاه در سال 1292 با اعضاء خانواده و استاد ديگر خود «مولافتحعلي سلطان آبادي» و داماد خو «شيخ فضل الله نوري» به سامرا مهاجرت کرديم. پس از اين مرحله، براي سومين بار به حج و زيارت حضرت رضا (ع) موفق شدم، در سال 1299 براي چهارمين بار به حج رفتم و پس از بازگشت به سامرا، ملازم جلسه‏هاي درسي ميرزاي شيرازي گرديدم، تا اين که آن بزرگوار به سال 1312 در سامرا چشم از جهان فرو بست و من به حوزه نجف مهاجرت کردم. محدث نوري، که به سن هشت سالگي يتيم شده بود و قبل از سن بلوغ وارد حوضه علوم اسلامي گرديد بود، در اثر مهاجرت متعدد و بهره جويي از محضر استادان و عالمان بزرگ، به مقام بلندي از فضل و دانش دست يافت، و در طي اين مسافرتهاي و اقامتها در مراکز علمي و ديني، از آموختن و اندوختن در مسائل تفسيري، حديثي، تاريخي و نجوم از خود حدود سي کتاب به يادگار بگذارد، که فقط کتاب «مستدرک تل.تستئل» او از حدود سي هزار حديث تشکيل مي‏شود. آري، کتابهاي ارزشمند و ماندگار «محدث نوري» که محصول تمام شبانه روز عمر شصت و شش ساله اوست، هر کدام داراي ويژگي و اهميت زيادي است، در حوزه‏هاي علمي منبع و ماخذ استفاده عالمان و اهل تحقيق است، که معرفي همه آنها از حوصله اين نوشتار بيرون است، بدين دليل تعدادي از آنها را معرفي مي‏کنيم: 1- نفس الرحمان، درباره معرفي شخصيت سلمان فارسي. 2- دارالسلام، دو جلد، در مورد خواب و رويا. 3- معالم العبر، در تکميل جلد هفده «بحارالانوار» 4- جنة الماوي، داستانهاي افرادي که به ملاقات امام زمان عليه السلام رسيده‏اند. 5- فيض قدسي، در احوال علامه مجلسي. 6- صحيفه چهارم امام سجاد عليه السلام. 8- نجم الثاقب، در احوال امام غايب عليه السلام، فارسي. 9- کلمه طيبه، فارسي. 10- فصل الخطاب. 11- مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مهمترين کتاب «محدث نوري» است، که در سه جلد بزرگ با بيش از دو هزار صفحه به چاپ رسيده، و در چاپ جديد کنوني تعداد آن حدود بيست جلد مي‏شود. اين عالم بزرگ ديني، از نظر اخلاق و رفتار انساني در مرحله درخشاني قرار داشته است. شاگرد وارسته او «محدث قمي» درباره استاد خود که سالياني با او مي‏زيسته است، مي‏گويد: محدث نوري، عالم خوش برخوردي بود، سريع چيز مي‏نوشت، حافظه نيرومندي داشت، موقعيت شناس بود، زود به افراد اعتماد نمي‏کرد، در انجام عبادت جديت و قاطعيت به خرج مي‏داد، زهد و پارسائي را شيوه خود قرار داده بود، هرگز نماز شب و مناجات سحر او با خداوند قطع نمي‏شد، و بالاخره اين دانشمند بزرگوار در قله بلندي از شرافت و فضائل انساني قرار داشت، بطوري که با اعمال و رفتار سالم و جذاب خويش، سبب تبليغ دين و گرايش افراد به راه خداوند مي‏گرديد... اين عالم بزرگ و شايسته، شب چهارشنبه بيست و هفتم جمادي الثاني سال 1320 هجري قمري در شهر «کوفه» زندگي را به درود گفت جسد او را به نجف منتقل کردند و در ايوان سوم سمت شرقي صحن مقدس حرم امير المومنين عليه السلام به خاک سپرده شد. محدث بزرگ، حاج ميرزا حسين نوري و آثار ارزشمند او را، که در جهت احياي احاديث ديني مي‏باشد، عالمان و فقيهان و محدثان عالي مقام زيادي، مورد ستايش و تاييد فراوان قرار داده‏اند، که از جمله آنان هستند: علامه بزرگ محمد حسين کاشف الغطا، شيخ الشريعه اصفهاني، حاج شيخ عباس قمي، حاج ميرزا حسن شيرازي، شيخ آقا بزرگ تهراني، سيد محسن امين جبل عاملي، استاد شهيد مرتضي مطهري، و امام خميني ره. تهيه و تنظيم براي تبيان:مجيد نقدي