بیشترین ضربه از كم‌كاری واسطه‌ها آغداشلو: بیشترین ضربه را از كم‌كاری واسطه‌ها می‌خوریم كتاب «تاریخ هنر معاصر جهان» سمیع‌آذر رونمایی شد . جلد اول از كتاب «تاریخ هنر معاصر جهان» با عنوان «اوج و افول مدرنیسم» نوشته‌ی علیرضا سمیع‌آذر روز گذشته - 29 فروردین ماه - با حضور جمعی از هنرمندان، پژوهشگران و دانشجویان در خانه‌هنرمندان ایران رونمایی شد. به گزارش ایسنا، محمودرضا بهمن‌پور - مدیر نشر «نظر» با اشاره به استقبال هنرمندان و دانشجویان از این كتاب و مراسم رونمایی آن گفت: آنچه ساختارهای جامعه‌ی ایرانی را شكل داده است، افراد و اشخاص آن اجتماع هستند. همان‌طور كه ما در دوره‌ای كه شبیه عصر یخبندان فرهنگی بود، در موزه‌ی هنرهای معاصر شاهد حضور علیرضا سمیع‌آذر و دوره‌ی درخشانی در عرصه‌ی هنر بودیم. او تصریح كرد: بعدها باید تاثیر ایشان را در حوزه‌های مختلف هنر معاصر ایران ارزیابی كرد، زیرا كه او پنجره جدیدی را به روی هنر نوگرا و معاصر ایران گشود و با برگزاری نمایشگاه‌های متعددی هم‌چون هنر مفهومی كاری كرد تا جامعه ایرانی بتواند، تجربه‌های مختلفی را در عرصه‌ی هنر معاصر داشته باشد. بهمن‌پور اضافه كرد: تشویق هنرمندان به تشكیل‌ نظام‌های مستقل غیر دولتی، روزآمد‌كردن هنر ایران، تكاپو برای معرفی هنر ایران در خارج از مرز‌ها، توجه به اقتصاد هنر و تحول و دگردیسی این عرصه و ... از جمله اقداماتی بود كه علیرضا سمیع‌آذر در دوره‌ی حضورش انجام داد. او تاكید كرد: سمیع‌آذر با انرژی و شتابی كه در نگاه و به اجرا‌گذاشتن آنچه در موزه‌ی هنر معاصر به آن رسیده بود و با پیوند‌زدن به این مبحث به هنر آكادمیك، كار خود را قدرت بخشید. بهمن‌پور كه از هنگام انتشار كتاب «آخرین جنبش‌های هنری در قرن بیستم» با سمیع‌آذر آشنا شده بود؛ متذكر شد: در آن زمان برخی گمان می‌كردند كه این كتاب مورد استقبال قرار نمی‌گیرد. در حالی كه امروز در آستانه‌ی انتشار دهمین دوره از این كتاب هستیم و در كنار آن، جلد نخست از كتاب «تاریخ هنر معاصر جهان» را نیز بعد از یك‌سال تمركز منتشر كرده‌ایم. قطعا این كتاب تجربه نخست و جدی ما در تدوین چنین كتاب‌هایی است و انتظار داریم برای جلد‌های بعدی نیز در كنار علیرضا سمیع‌آذر باشیم. مدیر نشر «نظر» در پایان برپایی این مراسم را گرامی‌داشت تلاش‌های یك انسان پركار و جدی در عرصه‌ی فرهنگ و هنر دانست و گفت: متاسفانه ما در بسیاری از موارد تلاش‌های انسان‌ها را به‌یاد نمی‌آوریم. اما نباید فراموش كنیم كه بعد از ایشان باز هم در عرصه‌ی هنر خیلی كارها خوابید. به گزارش ایسنا، در ادامه‌ی این مراسم آیدین آغداشلو هنرمند نقاش نیز در سخنانی با قدردانی از افرادی كه زمینه‌ی انتشار این كتاب را فراهم كرده‌اند، بیان كرد: تماشای جلد نخست از یك مجموعه‌ی پنج‌ جلدی برایم دلپذیر بود. زیرا یكی از آرزوهایم در این سال‌های دور و دراز جامعه عمل پوشاند تا كسانی كه اهل علم هستند بتوانند اندیشه‌ی ایرانی معاصر را در هر زمینه‌ای منتشر كنند. از این‌رو انتشار این كتاب باید اتفاق مهمی برای اهل فرهنگ و هنر باشد تا به آنها بگوید كه كجا ایستاده‌ایم و كجا هستیم. او ادامه داد: ما همواره به صورت خودآگاه و ناخودآگاه با جریانی روبه‌رو بودیم كه همیشه باید دست به چشم دیگران عمل می‌كردیم و همواره نوع نگاه دیگران برای ما مهم بود، یعنی به جای این‌كه مولف باشیم، بیشتر مترجم بودیم. آغداشلو با تاكید بر این‌كه همواره مترجمان زبردستی در عرصه‌ی فرهنگ و هنر فعالیت داشتند،خاطرنشان كرد: در این سال‌های اخیر اگر كسی ترجمه‌ای داشت، آن را خریداری می‌كردم، اما همیشه به شخصه اصرار داشتم به «ما». به‌همین دلیل هم در مقالاتم به كرات به غلط‌های رایج نسبت به نگاهی كه به هنر ما شده بود اشاره كرده‌ام و این حركتم به قصد این بود تا هشدار بدهم كه ما چشم‌بسته در اختیار مولفان بیگانه قرار نگیریم. این هنرمند نقاش اضافه كرد: ما وام‌دار آن‌هایی هستیم كه درباره‌ی ما نوشتند، اما تمام قصه نباید این باشد. بلكه ما باید نسبت به خودمان نگاه عمده‌ای داشته باشیم. به‌همین دلیل هم در این سال‌ها، این آرزو‌ی بزرگتر باقی ماند كه ما با نگاه خودمان چگونه گذشته و حال جهان را نگاه می‌كنیم و از این‌رو با وجود هزاران كتابی كه درباره‌ی هنر جهان نوشته شده است، اما من احساس می‌كنم كه این‌بار اتفاق عمده‌ای در این زمینه رخ داده است. او سپس به انتشار جلد نخست از این كتاب اشاره كرد و افزود: یگانه‌ترین یگانه، نگاه مولفی است كه نه‌تنها این كتاب را تالیف كرده بلكه جریانی را كه ما خیلی دیر و ناقص به آن پیوستیم، با نگاه فرهیخته‌ی خود مورد ارزیابی قرار داده است و این براساس نیاز اهل فرهنگ بوده و امكان آن فراهم نمی‌شود مگر این‌كه فردی با مسائل دقیق، پیچیده مواجه شده باشد و در این عرصه جریان‌ساز محسوب شوند. آغداشلو متذكر شد: این خیرخواهی و خیر‌اندیشی زمانی حاصل می‌گردد كه مولف با قشر مخاطب خود از نزدیك و به درستی تماس داشته باشد. پس براساس این اشارات مختصر باید بگویم كه علیرضا سمیع‌آذر دراین كتاب بخشی از هنر جهان را مطرح می‌كند كه نسبت به آن كمتر بحث شده است. در واقع او به درستی این دوره را انتخاب و رمز‌گشایی می‌كند و خاستگاه‌های هنر مدرن را شناسایی می‌كند. این منتقد و كارشناس هنری تصریح كرد: در این كتاب به یكی از شكوفاترین دوره‌های تكوینی مدرنیسم در قرن بیستم پرداخته شده است. مكتب اكسپرسیونیسم انتزاعی هم‌چنان زنده و با قدرت حركت می‌كند. پس باید به مولف آن تبریك بگوییم كه این دوران حساس و زنده را مورد ارزیابی موشكافانه خود قرار داده است و مهم‌ترین هنرمندان این دوره را معرفی كرده است و از این جهت اثری زنده و جاندار محسوب می‌شود و كتابی خواندنی و ماندگار است. آغداشلو در بخشی دیگری از سخنانش با تشكر از مولفان و گردآورندگان كتاب، اذعان داشت: باقی راه را دیگران باید بروند و این آگاهی را در جامعه منتشر و معنا را به‌دست دیگران برساند كه متاسفانه بیشترین ضربه را ما در حوزه‌ی فرهنگ از كم‌كاری واسطه‌ها خورده‌ایم. او بیان كرد: همواره مولفان و مشتاقان هنر در ایران كم نبودند و ما با گنج عظیم و تعداد قابل تصوری از مشتاقان چشم به راه معنا روبه‌رو هستیم، اما واسطه‌ها برای انتقال این معانی، همواره كم‌كاری كرده‌اند. او اضافه كرد: فصل‌های كتاب و حجم آن به‌درستی انتخاب شده است و نثر جذابی برای انتقال معنا دارد. به‌طوری كه شاهد شلختگی در كار نیستیم، به‌همین دلیل هم مطالعه‌ی این كتاب را به تك‌تك شما توصیه می‌كنم. به گزارش ایسنا، آغداشلو سپس به جسارت سمیع‌آذر برای نگارش چنین كتابی تبریك گفت و افزود: خوشحالم كه امروز كسی در عرصه‌ی تاریخ جهان دست به كار شده و این جسارت و دریادلی را داشته تا در حوزه‌ای قلم بزند كه مطالب بسیاری در زمینه‌ی آن نوشته شده است، اما نثر درست، تفكر شایسته و انتخاب‌های به‌جا كاری كرده است كه در طول پنجاه سال گذشته كمتر نمونه‌ای ‌نظیر آن را داشته‌ایم. او سپس از مدیریت انتشارات «نظر» قدردانی كرد و گفت: این مجموعه مدت‌هاست كه با سلیقه، درك و شعور متعالی و نیت درست‌خادم فرهنگ معاصر ایران است و باعث شده در دورانی كه كمتر چیزی قادر است، زندگی دشوار ما را قابل تحمل كند، اتفاق خوبی را برای من رغم بزند. در بخش دیگری از این نشست حمید سوری پژوهشگر و مدرس دانشگاه با اشاره به دغدغه‌ها، حساسیت‌ها و وسواس‌های علیرضا سمیع‌آذر در عرصه‌ی فرهنگ و هنر گفت: دوره‌ی درخشان هنر معاصر ایران در عرصه‌ی مدیریت ایشان در موزه اتفاق افتاد، به‌طوری كه بسیاری از واهمه‌های بیهوده كنار زده شد و روش‌های هنر مدرن معرفی شدند. از این‌رو در زمینه‌ی آشنایی با هنر معاصر او یكی از صدا‌های رسا برای كارشناسی در عرصه‌های بین‌المللی است. او خاطرنشان كرد: سمیع‌آذر با اشراف به هنر معاصر از منظر اقتصادی، نقد، مواجه مستقیم با هنر معاصر و با حساسیت بسیار دست به نگارش این كتاب زده است و خوشبختانه این كتاب كاملا به‌عنوان خود وفادار است. سوری در ادامه درباره‌ی لزوم پرداختن به چنین موضوعی گفت: هنر معاصر بیش از هر زمان دیگری تئوریك و نظری شده است، به‌همین دلیل دانستن هنر و تاریخ یك دغدغه‌ی آكادمیك و صرف نیست. یعنی نمی‌توان بدون تاریخ هنر و پرداختن به آن اثر هنری خلق كرد. او تاكید كرد: امروزه تاریخ هنر شناخت انسان معاصر و دغدغه‌های معاصر است و نه تنها برای هنرمندان بلكه برای هر كس كه دغدغه‌ی شناخت مسائل انسان معاصر را دارد ضروری است و خوشبختانه این كتاب با نگاهی نوشته شده است كه تنها خاص توصیف آثاری از هنرمند نیست. او سپس به انتشار این كتاب در زمان حاضر اشاره كرد و افزود: برای جامعه‌ای كه طی چند دهه از مواجه با هنر معاصر امتناع كرده است و امروز این حوزه برایش امری اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود، انتشار چنین كتابی یك ضرورت است و از سوی دیگر در این شرایط برای آشنایی با هنر معاصر باید به مرحله‌ی گذار پرداخت كه خوشبختانه جلد نخست این كتاب به این مرحله‌ی انتقالی می‌پردازد تا ظهور افول مدرنیسم را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و هنرمندان كلیدی مكتب اكسپرسیونیسم انتزاعی را معرفی می‌نمایند و سپس هنرمندانی كه مدرنیسم را به چالش طلبیدند، مورد مباحثه قرار می‌دهد. این پژوهشگر خاطرنشان كرد: انتخاب هنرمندانی كه اوج مدرنیسم را نمایندگی می‌كند و آنهایی كه مدرنیسم را به چالش كشیده‌اند به‌درستی دراین كتاب صورت گرفته است و از این‌رو بحثی بسیار پیچیده و با اختلاف نظر را پیش‌روی خواننده قرار می‌دهد، اما این نوشته از این جهت نه آنقدر ساده‌انگارانه است كه قرائتی یك‌سویه را انتقال دهد و نه آنقدر پیچیده است كه به دغدغه‌ی تئوریك‌ها تنها پاسخ دهد. یعنی زبان كتاب روان است به‌طوری كه پیچیدگی‌های زبان را قربانی خود نمی‌كند و ارجاعات كتاب به منابع دست اول به درستی صورت گرفته است. سوری در پایان سخنانش مطرح كرد: از آنجا كه علیرضا سمیع‌آذر در جریان هنر معاصر و آخرین اتفاقات هنری این عرصه است، لذا به‌درستی به ارزش اقتصادی آثار هنرمندان پرداخته و از این‌رو كتاب برای هر خواننده‌ای می‌تواند ارزشمند باشد. چه بسا كه چاپ كتاب نیز به‌درستی صورت گرفته است. به گزارش ایسنا، در بخش پایانی این مراسم علیرضا سمیع‌آذر به‌عنوان مولف توضیحاتی را درباره‌ی این كتاب و نگارش آن ارایه كرد. او گفت: این كتاب تلاشی بود كه باید صورت می‌گرفت و قطعا افراد شایسته‌تر از بنده نیز برای نگارش آن وجود داشتند. اما من برحسب گستاخی شخصیتی‌ام ترجیح دادم تا كار را شروع كنم، اما نباید فراموش كنیم كه من مورخ و منتقد هنری نیستم و خود را درجایگاه ارزیابی تغییر و تحولات هنری جهان نمی‌بینم، اما در عین حال همت خود را برای ارتقاء اندیشه، آگاهی عمومی، توسعه و نقد عمومی هنر به كار می‌برم. سمیع‌آذر سپس به عنوان كتاب اشاره كرد و گفت: قطعا نوعی تناقض در عنوان كتاب وجود دارد كه من قصد داشتم از این تناقض برای دقت بیشتر و ژرف‌نگری شما در قرائت كتاب بهره بگیرم. او گفت: وقتی از تاریخ سخن می‌گوییم انتظار داریم به گذشته‌ها برگردیم و از این جهت عنوان تاریخ معاصر می‌تواند اشتباه باشد، اما تحولات اخیر دنیای هنر آنقدر عظیم بوده است كه گویی قرن‌ها از آن فاصله گرفته‌ایم و از سوی دیگر كشور ما در عرصه‌ای قرار داشت كه درهای بسته به روی آن زیاد بود و سرگرم تلاطم سیاسی و جنگ، كمتر با این عرصه برخورد كرد. به‌طوری كه كتاب‌ها دراین زمینه كمتر در اختیار ما بود و نمایشگاهی نیز دراین عرصه برپا نمی‌شد. بنده احساس كردم كه ما درست در زمانی كه به تاریخ هنر نیاز داشتیم از این فرصت بی‌بهره بودیم و با همه امكانات دراین كتاب این دوره را مورد ارزیابی قرار دادم. او تصریح كرد: تعریف دوره معاصر به زعم من به یك مقطع خاص زمانی و یك دوره‌بندی مشخص تاریخی‌ برنمی‌گردد، بلكه از یك درك جدید نسبت به هنر صحبت می‌كند. این دوره‌ای است كه قبل از این‌كه یك تعلق هنری داشته باشد از یك دگرگونی فكری صحبت می‌كند. سمیع‌آذر متذكر شد: دوره‌ی معاصر دوره‌ی رویارویی با ارزش‌های مدرنیسم بود و از سوی دیگر معاصر بودن لفظی بود كه به نفع مدرنیسم و یورش‌های نظری علیه آن نسبت داده می‌شد. به‌همین دلیل برای درك تمام زمینه‌های فكری مدرنیسم مستلزم بود كه كتاب را با این مبحث آغاز كنم و این عرصه را به‌خوبی معرفی نمایم تا از درون آن ضعف و بحران‌های تئوریك و انگیزش‌هایی كه علیه آن برخواسته بود، را درك كنیم. این محقق و پژوهشگر تاكید كرد: در زمینه‌ی هنر معاصر كم‌وبیش نوشته‌هایی وجود دارد، اما به زعم بنده هیچ یك از این كتاب‌ها به پس‌زمینه‌های اجتماعی، تاریخی و سیاسی هنر مدرن به‌خصوص در دوره افول آن نمی‌پردازد و رابطه علت و معلولی میان اوج و افول مدرنیسم را ارزیابی نمی‌كند كه من سعی كردم این ضعف را در كتاب جبران نمایم. از سوی دیگر در منابع خارجی كه بسیار عمده مطرح شده است، اختلاف‌نظر‌های بسیاری دیده می‌شود كه هریك از یك آبشخور نظری نشات گرفته است و از این‌رو پیدا كردن سره از ناسره كار دشواری بود كه بنده سعی كردم با درك خودمان از دنیای معاصر ایران آن را ارائه دهم. مدیر سابق موزه‌ی معاصر اضافه كرد: رویكرد آوانگارد در این كتاب اهمیت زیادی دارد، زیرا قبل از شروع نگارش كتاب احساس كردم كه شكل‌گیری، اوج‌گیری و افول آن را نمی‌توانیم درك كنیم، مگر این‌كه مفهوم آوانگارد و ریشه‌های آن را مورد ارزیابی قرار بدهیم. زیرا ریشه‌ی مدرنیسم همین تفكر آوانگارد بود كه نهایتا باعث افول و سقوط مدرنیسم شد. یعنی مدرنیسم مغلوب نیرویی شد كه خودش در درون خودش ایجاد كرده بود و من سعی كردم این رویكرد را در تحلیل نوشته‌هایم دنبال كنم و آن را بشناسم. او اضافه كرد: تلاش كردم در كتاب از تصاویر زیادی استفاده كنم و مفاهیم را در ارتباط با این شواهد به خواننده ارائه نمایم. به‌همین دلیل هم با خواندن متن به كمبود تصاویر پی نخواهیم برد. سمیع‌آذر سپس با اشاره به هدف و انگیزه‌های شخصی خود برای نگارش كتاب گفت: همواره مشتاق روز‌آمد كردن هنر ایران بوده و هستم و با وقوف به قابلیت‌های جهانی كه در آن سراغ دارم در هر فرصتی شاهد بودم كه هنر ایران قدرت عرض اندام جهانی را دارد و فقط نیازمند قدری روز‌آمدی و آگاهی از تجربیات و تحولات فكری در جهان است. او تاكید كرد: ما هرگز در انزوا رشد نخواهیم كرد و تكامل فرهنگی ما در تعامل با فرهنگ‌های هم‌جوار محقق می‌شود. لذا با سعه‌صدر غرور و اعتماد به نفس با این فرهنگ‌ها ارتباط برقرار می‌كنیم و روندی پویا برای توسعه‌ی فرهنگ ایران را می‌یابیم. او در پایان گفت: تلاش‌هایی كه در دوره مدیریت من در موزه صورت گرفت، بعدها از طریق نظری می‌تواند ما را با درك متقابل با دنیا قرار دهد و به رشد فرهنگی و هنری سریع‌تر و ژرف‌تر ما بپردازد و ما می‌توانیم با ارتقاء آگاهی‌های نظری و پیوند بیشتر و آشنایی با دستاورد‌های نظری دیگر كشورها، در هنر دنیا تاثیر‌گذار باشیم. به گزارش ایسنا، در این مراسم هنرمندانی چون فرح اصولی، بهروز دارش، عباس كیارستمی، محمد احصایی، پرویز كلانتری، مهندس مرتضی كاظمی، سیف‌الله صمدیان و ... حضور داشتند. تنظیم برای تبیان : مسعود عجمی