نقش كعبه در قبله خانه كعبه این جایگاه شرافتمند، در زندگى مسلمانان داراى دو ویژگى و در واقع دوگونه توجیه است: یكى قبله و دیگرى طواف كه هر یك از این دو ویژگىها، سمبل مفهومى است كه با دیگرى تفاوت دارد. در اینجا در مورد «قبله» سخن مىگوییم: فَلَنُوِلِّیَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاه(1)؛ «تو را به سوى قبلهاى كه مىپسندى مىگردانیم.» قبله داراى نقش دوگانهاى است: الف- مسلمانان روزانه دست كم پنج بار رو به خدا (رو به قبله) قرا مىگیرند. ب- جهتگیرى مسلمانان به سوى قبله، از وحدت و اتحادى برخوردار مىشود. اینك توضیحى درباره این دو نقش: نقش نخستِ قبله روى كردن به قبله در نمازها، نشان از اخلاص در برابر خداوند متعال است و اخلاص به معناى تسلیم شدن خط سیر و جهت حركت انسانها به خداوند متعال و روى آوردن به اوست. تسلیم شدن انسان در برابر خداوند به چند گونه است: 1- تسلیم در برابر قضا و قدر الهى به مفهوم عدم اعتراض و شكایت از مشیّت و قضا و قدر الهى در خوشىها و ناخوشىهاست. 2- تسلیم شدن در برابر دین و حكم و شریعت الهى، به معناى اطاعت و تسلیم در برابر امر و فرمان خداوند و پایبندى دقیق به حدود و قوانین الهى است كه تقوا نام دارد. 3- وجهه الهى و رضایت خداوندى را هدف و سمت و سوى حركت خود قرار دهد و همّ و غمّش، تحقّق بخشیدن به خشنودى خدا و كسب رضاى او و تقرّب به درگاه خداوندى باشد. این مسأله یعنی از جهت روانى و ذهنى؛ یعنى جلب رضاى الهى و خشنودى اوست. انسان نسبت به خدا، سه حالت مىتواند داشته باشد: 1ـ قرار گرفتن در صراط مستقیم و راه راست. 2ـ حالت رویگردانى و قرار گرفتن در برابر خدا؛ یعنى حالت كسانى كه در قرآن از آنها به «مغضوبٌ علیهم» یاد شده است. 3 ـ حالت انحراف از خدا و البته بدون رویگردانى است كه همان حالت گمراهان (ضالّین) است. اینها همان سه حالت انسان در برابر خداوند است كه در سوره فاتحه، به آنها اشاره شده است: حالت نخست، تنها حالت درست و راست در زندگى انسان است. و دورترین حالت انسان نسبت به خدا همان حالت رویگردانى و قرار گرفتن در برابر خدا؛ یعنى در شمار «مغضوب علیهم» بودن است؛ در این حالت انسان از دایره رحمت گسترده الهى ـ كه جز به اراده خداوندى از چیزى دریغ نمىگردد ـ خارج مىشود؛ یعنى سقوط مىكند و به هلاكت مىافتد؛ در این صورت، پردهاى میان انسان و خدا حایل مىشود. میان این دو حالت، حالتى است كه در آن انحراف از خدا و رویگردانى ناآگاهانه مطرح است و متعلق به گمراهان (ضالین) است؛ این حالت نیز منحرفانه است و بر راه درست و راستى قرار ندارد ولى متضمن رو در رویى با خداوند نیست و لذا در محدوده امید و رحمت الهى واقع است. روى آوردن به قبله، نشان از همین تنها حالت درست و راست و مستقیم آدمى؛ یعنى اخلاص براى خدا دارد كه اولین نقش قبله نیز در همین است. دومین نقش قبله نقش دوم قبله در آن است كه همه روىها را به قبله سمت و سو مىدهد. این یك ویژگى اجتماعى در اخلاص براى خداست كه باعث نزدیكى و سرعت و اقبال بیشترى در حركت به سوى خدا مىگردد. شگفت آن كه حركت انسان به سوى خدا در ضمنِ حركت تودههاى مؤمن در همین سو، سریعتر، نیرومندتر و باعث خشنودى بیشتر خداوندى در مقایسه با حركت تنها و انفرادى انسان به سوى خداست، مگر آن كه این انسانِ تنها، همچون حضرت ابراهیم(علیه السلام) به تنهایى امّتى به شمار آید. خداوند متعال همواره دوست دارد تا بندگان خود را به طور گروهى در برابر خود یابد و اگر نماز، گزارند به جماعت باشد و اگر رو به سوى او آورند، دسته جمعى این كار را بكنند و اگر روزه گرفتند همگى با هم روزه بگیرند و اگر قصد افطار كردند، افطارشان گروهى و همزمان باشد. این ویژگى اجتماعى، ویژگى اصیل و خصلت پابرجایى و پرمفهومى در دین اسلام است و قبله، افزون بر اصل تسلیم در برابر خدا و اخلاص براى او، این ویژگى اجتماعى را نیز تحقق مىبخشد. پینوشت: 1ـ بقره: 144 . فراوری توسط مهری هدهدی
